Wróć do: Orzeczenia NSA

Sygnatura

I OSK 3019/23

Wyrok NSA z 11 lutego 2026 r., I OSK 3019/23

Wynik

Oddalono skargę kasacyjną

Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia
11 lutego 2026
Prawomocne
tak

Treść rozstrzygnięcia

Dnia 11 lutego 2026 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Joanna Skiba Protokolant: starszy asystent sędziego Wojciech Maciołek po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 czerwca 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 333/23 w sprawie ze skargi W. M. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 17 stycznia 2022 r. nr DSZ.V.5321.1.1421.2021.BS w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. oddala wniosek Ministra Rodziny i Polityki Społecznej o zasądzenie od W. M. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Analiza z kontekstem sprawy

Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 6 czerwca 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 333/23, oddalił skargę W. M. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 17 stycznia 2022 r. nr DSZ.V.5321.1.1421.2021.BS w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyła W. M., wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wniesiono również o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kasacyjnie zwrotu kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie: 1. art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez nie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania skarżącej na zawnioskowane okoliczności w skardze; 2. art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez niewyjaśnienie dlaczego organ uznał, że ojciec dzieci pracuje za granicą (konsekwencji przyjęcie również przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, że ojciec dzieci pracuje za granicą), kiedy to w aktach sprawy nie ma dowodu na tą okoliczność; 3. art. 134 p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez całkowite pominięcie daty wydania wyroku (19 marca 2020 r.) rozwodowego między skarżącą a jej mężem – ojcem dzieci – oraz jego treści w zakresie sprawowania opieki nad dziećmi; 4. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez przedstawienie stanu sprawy niezgodnego ze stanem rzeczywistym poprzez uznanie, że ojciec dziecka mieszkający zagranicą, nieutrzymujący kontaktu z dziećmi, mający ograniczone prawa rodzicielskie, pracuje poza granicą Polski – choć na uznanie że ojciec dzieci pracuje zagranicą nie ma żadnego dowodu; 5. art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. wyrażającym się zaniechaniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnień podstawy faktycznej i prawnej zaskarżonego wyroku tj. nie wskazanie dlaczego mimo znajdujących się w aktach sprawy dwóch sprzecznych dokumentów, wydanych przez ten sam organ, datowanych na ten sam dzień 15 listopad 2021 r., w którym w jednym z nich (pismo wydane przez Mazowiecki Urząd Wojewódzki w Warszawie) wskazano, że organ nie jest w stanie ustalić, czy ojciec dzieci pracuje za granicą a w drugim (Decyzja nr 5092/SW/2021), że odmawia udzielenia świadczenia wychowawczego 500 plus ponieważ ojciec dzieci pracuje za granicą (tak wynika z uzasadnienia decyzji) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że ojciec dzieci pracuje zagranicą; 6. art. 134 § 1 w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez niedopełnienie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie obowiązku rozpoznania skargi na decyzję organu w granicach skargi, nierozpoznanie w pełnym zakresie wszystkich okoliczności sprawy, które zostały błędnie ocenione tj.: – że ojciec dzieci od dnia 19 marca 2021 r. jest pozbawiony wykonywania władzy rodzicielskiej to jest kilka miesięcy przez rozpoczęciem okresu (1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r.) za który matka dzieci ubiega się o świadczenie wychowawcze 500plus; – uznanie, że matka dzieci wraz z ich ojcem stanowi rodzinę, kiedy ojciec dzieci mieszka zagranicą, jest rozwiedziony z matką dzieci, jest pozbawiony wykonywania władzy rodzicielskiej ograniczone prawa rodzicielskie, nie utrzymuje z nimi żadnego kontaktu; – uznanie, że ojciec dzieci pracuje zagranicą, kiedy to z żadnego dokumentu bądź innego dowodu nie wynika aby ojciec dzieci pracował za granica; – że ojciec dzieci pracuje zagranicą, kiedy to matka dzieci nie składa takiego oświadczenia; 7. art. 1 lit. i Rozporządzenia o nr 883/2004 PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. (dalej: "Rozporządzenie nr 883/2004") w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. i uznanie za członka rodziny ojca dzieci, który zamieszkuje wraz z nimi oraz z matką dzieci jedno gospodarstwo domowe, kiedy to ojciec dzieci opuścił dzieci, przestał się nimi opiekować, uciekł zagranicę, a z matką dzieci został orzeczony rozwód wyrokiem z dnia 19 marca 2020 r. przez Sąd Okręgowy w Warszawie, w konsekwencji czego nie może on być traktowany jako członek rodziny czy też gospodarstwa domowego prowadzonego przez matkę i dzieci; 8. naruszenie art. 68 Rozporządzenia nr 883/2004 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez uznanie, że ojciec dzieci pracuje i z tego tytułu przysługują mu świadczenia wychowawcze, kiedy to w aktach sprawy nie ma żadnego potwierdzenia aby ojciec dzieci pracował za granicą; 9. art. 4 ust 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 1208 ze zm. – dalej: "u.ś.r.") w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez uznanie, że prawo do zasiłku rodzinnego przysługuje ojcu dzieci, który nie sprawuje nad nimi faktycznie opieki, mieszka za granicą oraz został pozbawiony praw rodzicielskich, nie pracuje ani w Polsce ani zagranicą; 10. art. 3 pkt 12 w zw. z art. 3 pkt 16 u.ś.r. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. polegające na przyjęciu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie za organem II instancji, że ojciec dzieci mieszkający za granicą będący po rozwodzie z matką dzieci oraz mający ograniczone prawa rodzicielskie stanowi rodzinę w rozumieniu powyższych przepisów, a przez to posiadają oni wspólny dochód; 11. art. 23a ust 2 u.ś.r. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. polegające na błędnym jego zastosowaniu i przyjęciu, że z uwagi na pobyt ojca za granicą konieczne zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, kiedy to ojciec ten nie utrzymuje stałego kontaktu z dziećmi i jest pozbawiony praw rodzicielskich; co w konsekwencji doprowadziło do błędnego rozpoznania istoty sprawy, zwłaszcza poprzez nieuprawnione i dowolne przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, że ojciec dzieci mieszkający za granicą, pracuje i posiada uprawnienia do pobierania świadczeń na dzieci. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinięto argumentację na poparcie ww. zarzutów. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Powyższe oznacza, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a zobligowany jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej. Zarzuty skargi kasacyjnej, w niniejszej sprawie, zostały oparte na obu podstawach wynikających z art. 174 p.p.s.a., a więc zarzucono Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania, a także przepisów prawa materialnego. Autor skargi kasacyjnej sformułował te zarzuty w sposób wadliwy z formalnego punktu widzenia, jednakże wadliwość ta nie uniemożliwia ich rozpoznania. Przypomnieć bowiem należy, że prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych jest o tyle istotne, że zakres kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego wyznaczają sformułowane przez skarżącego kasacyjnie zarzuty, oparte na ustawowych podstawach i uzasadnione w treści skargi kasacyjnej. Konkretne podstawy skargi kasacyjnej, czyli zawarte w niej przyczyny zaskarżenia rozstrzygnięcia, determinują całkowicie kierunek działalności badawczej (kontrolnej) Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą musi on podjąć w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia. Ponadto art. 176 p.p.s.a. reguluje elementy składowe skargi kasacyjnej, a zgodnie z § 1 pkt 2 tego przepisu jej obligatoryjnym elementem jest przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez przytoczenie podstawy kasacyjnej należy rozumieć podanie konkretnego przepisu (konkretnej jednostki redakcyjnej określonego aktu prawnego), który zdaniem strony został naruszony przez sąd pierwszej instancji. Na autorze skargi kasacyjnej ciąży zatem obowiązek konkretnego wskazania nie tylko, które przepisy prawa zostały przez Sąd I instancji naruszone zaskarżanym orzeczeniem, lecz także na czym polegało ich naruszenie. W niniejszej sprawie autor skargi kasacyjnej w ogóle nie określił, czy wywiedzione przez niego zarzuty mają charakter materialny czy procesowy oraz jaka jest ich forma naruszenia. Niemniej zarzuty nie zostały skonstruowane w sposób na tyle wadliwy, aby nie dało się odczytać ich podstaw. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny je rozpoznał. Z uwagi jednak na fakt, że zarzuty kasacyjne materialnoprawne i procesowe są ze sobą ściśle powiązane, uzasadnia to łączne odniesienie się do obu rodzajów ww. zarzutów. Wywiedziona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna okazała się niezasadna, gdyż podniesione w niej zarzuty nie zdołały wykazać wadliwości w postępowaniu Sądu I instancji, a także orzekających w sprawie organów administracji publicznej. Przed rozwinięciem oceny zarzutów należy wskazać, że przedmiotem sprawy jest decyzja Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 17 stycznia 2022 r. nr DSZ.V.5321.1.1421.2021.BS utrzymująca w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z 15 listopada 2021 r. odmawiającą przyznania skarżącej kasacyjnie prawa do świadczenia wychowawczego w formie dodatku dyferencyjnego na dzieci M. i Z. M. w okresie od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r. Organy administracji wskazały, że ojciec dzieci jest osobą aktywną zawodowo na terytorium Szwecji, a skarżąca kasacyjnie jest osobą nieaktywną zawodowo na terytorium RP, zatem państwem właściwym do rozpatrzenia wniosku na zasadzie pierwszeństwa jest Szwecja. Organ poinformował jednocześnie, że złożony w Polsce wniosek został przekazany zgodnie z art. 68 ust. 3 rozporządzenia nr 883/2004. Powyższe stanowisko organów podzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który wyrokiem z dnia 6 czerwca 2023 r. oddalił skargę W. M. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej. Sąd ten wskazał również, że powyższej oceny nie zmienia okoliczność, że ojciec dzieci nie bierze udziału w ich wychowaniu, nie utrzymuje z nimi kontaktu, ma ograniczoną władzę rodzicielską. Skarżąca kasacyjnie nie zna jego miejsca zamieszkania i pracy na terenie Szwecji, nie ma z nim żadnego kontaktu, a dzieci wychowuje samotnie, bez udziału ojca. Zdaniem Sądu członkiem rodziny jest niewątpliwie małżonek oraz ojciec dzieci. Ustawodawca nie stawia jakichkolwiek dalszych wymagań, w szczególności, aby był to mąż czy rodzic "wspólnie zamieszkujący", czy też "prowadzący wspólne gospodarstwo domowe", "uczestniczący w wychowaniu dzieci" itp. Z tego powodu niedopuszczalne jest konstruowanie dodatkowych kryteriów (warunków) w drodze wykładni pozajęzykowej, mających na celu zaliczenia męża oraz ojca dzieci do grona członków rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, zauważyć bowiem należy, że zgodnie z art. 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm. – dalej: "u.p.p.w.d." – w stanie prawnym przed dniem 1 stycznia 2022 r. – z uwagi na treść art. 17 ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw – Dz. U. z 2021 r., poz. 1981) w przypadku gdy matka, ojciec, opiekun prawny lub opiekun faktyczny dziecka przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami, w tym informacjami dotyczącymi sprawy, wojewodzie (ust. 1). W przypadku natomiast gdy wojewoda ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, ustala prawo do świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 11 (ust. 5). Dodać też w tym miejscu trzeba, że po myśli art. 2 pkt 15 u.p.p.w.d. ilekroć w ustawie jest mowa o przepisach o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego – oznacza to rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania ww. rozporządzenia nr 883/2004. Biorąc powyższe pod uwagę stwierdzić więc trzeba, że gdy rodzice dziecka zamieszkują w różnych państwach członkowskich, zagadnienie prawa do świadczeń z ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, regulują przepisy art. 67 i art. 68 rozporządzenia 883/2004. Celem przepisów unijnych, w tym rozporządzenia nr 883/2004, a także przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz.UE.L 284, 30 października 2009 r.), jest rozwiązanie występujących przypadków kolizji norm i wyeliminowanie kumulacji świadczeń, a nie zaś pozbawienie strony uprawnień do świadczeń. Akty te zawierają reguły pozwalające na unikanie negatywnych następstw podlegania systemom zabezpieczenia społecznego różnych państw w sytuacji, gdy osoby uprawnione do świadczeń objętych przepisami o koordynacji podejmują pracę w jednym lub w kilku państwach członkowskich Unii. Pozwalają one ustalić, ustawodawstwu którego państwa podlega osoba pracująca lub prowadząca działalność za granicą. Należy podkreślić, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają pierwszeństwo przed wewnętrznymi przepisami państw członkowskich Unii. Zgodnie bowiem ze sformułowaną w art. 11 ust. 1 rozporządzenia nr 883/04 ogólną zasadą podlegania ustawodawstwu tylko jednego Państwa Członkowskiego oraz stosownie do art. 68 rozporządzenia nr 883/04, świadczenia udzielane są zgodnie z ustawodawstwem wyznaczonym jako mające pierwszeństwo. Zgodnie z art. 67 rozporządzenia 883/2004, osoba jest uprawniona do świadczeń rodzinnych zgodnie z ustawodawstwem właściwego Państwa członkowskiego, włącznie ze świadczeniami dla członków rodziny, którzy zamieszkują w innym Państwie Członkowskim, tak jak gdyby zamieszkiwali oni w pierwszym Państwie Członkowskim. Po myśli zaś art. 68 cyt. rozporządzenia, w przypadkach w których na podstawie więcej niż jednego Państwa Członkowskiego udzielane są świadczenia w tym samym okresie i dla tych samych członków rodziny zastosowanie mają zasady pierwszeństwa, które przewidują że w przypadku świadczeń wypłacanych przez więcej niż jedno Państwo Członkowskie z różnych tytułów w pierwszej kolejności prawa udzielone z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek, w drugiej kolejności prawa udzielane z tytułu otrzymywania emerytury lub renty i w ostatniej kolejności prawa uzyskane na podstawie miejsca zamieszkania. Ponadto rozporządzenie to zawiera także definicję "członka rodziny". W myśl art. 1 lit. i akapit pierwszy rozporządzenia 883/2004, za członka rodziny uważa się każdą osobę określoną lub uznaną za członka rodziny lub określoną jako członek gospodarstwa domowego przez ustawodawstwo, na mocy którego jest przyznawane świadczenie. Przepis art. 1 lit. i akapit drugi rozporządzenia, stanowi jednak, że jeżeli ustawodawstwo Państwa Członkowskiego, które ma zastosowanie zgodnie z akapitem pierwszym, nie dokonuje rozróżnienia pomiędzy członkami rodziny a innymi osobami, do których się ono stosuje, to za członków rodziny uważa się małżonków, nieletnie dzieci i dzieci pozostające na utrzymaniu, które osiągnęły pełnoletniość. Wyjaśnić należy, że w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji obu instancji nie ma definicji pojęcia "rodziny", którą zawiera ustawa o świadczeniach rodzinnych. Definicja tego pojęcia z ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci została usunięta z dniem 1 lipca 2019 r. na podstawie art. 1 ustawy z 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i innych ustaw (Dz.U.2019 poz. 924). Jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej z 2019 r. zabieg ten był podyktowany wprowadzeniem do ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci nowych rozwiązań warunkujących przyznanie świadczenia wychowawczego. I tak, poczynając od tej daty świadczenie wychowawcze obejmuje wszystkie dzieci do 18 roku życia, niezależnie od sytuacji dochodowej. Ustawodawca uznał, że zmiana ta czyniła koniecznym usunięcie z ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. jako zbędnych wszystkich przepisów dotyczących rozwiązań z zakresu kryterium dochodowego uprawniającego do świadczenia wychowawczego. Należały do nich przepisy, które bezpośrednio odnosiły się do dochodu oraz przepisy które pośrednio związane były z uzależnieniem świadczenia od dochodu, jak np. definicja "rodziny". Autorzy projektu zmiany w uzasadnieniu wskazali, że pozostawienie w niektórych przepisach ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci pojęcia "członek rodziny" (bez zdefiniowania jego znaczenia), jak np. w art. 8 ust. 1 pkt 4, służyć miało potrzebom realizacji przepisów o koordynacji systemów, z uwagi na to, że w różnych państwach członkowskich obowiązują niejednolite wymogi uprawniające do odpowiednika świadczenia wychowawczego. Wynika z tego zatem, że pojęciu "członek rodziny" nie można przypisać takiego znaczenia jak w ustawie o świadczeniach rodzinnych, gdzie kryterium dochodowe wpływa na zasadność żądania objętego tą ustawą. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, celowe zabiegi ustawodawcy mające na celu eliminację niektórych pojęć z ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci uniemożliwiają odniesienie do niej m.in. definicji "rodziny" z art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak wywiódł to Sąd I instancji, co nie miało jednak wpływu na wynik rozstrzygnięcia. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skoro ustawa o pomocy państwa w wychowania dzieci nie zawiera definicji "członka rodziny", to koniecznym było posłużenie się brzmieniem tego pojęcia jakie zawarte jest w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30.04.2004, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, str. 72, z późn. zm.). W świetle art. 1 ust. 2 ww. rozporządzenia, jeśli ustawodawstwo Państwa Członkowskiego, które ma zastosowanie nie definiuje pojęcia "członek rodziny", to za członków rodziny uważa się małżonków, nieletnie dzieci i dzieci pozostające na utrzymaniu, które osiągnęły pełnoletniość. Z definicji tej wynika, że rodzica dziecka uważa się za członka jego rodziny. Miejsce przebywania i pracy rodzica dziecka poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej jest więc kluczowe dla zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Z uwagi zatem na powyższe, w świetle wyżej przytoczonych regulacji prawnych, niewątpliwie w sprawie dotyczącej przyznania świadczenia wychowawczego biologiczny ojciec dziecka powinien być traktowany jako członek rodziny. Ustawa regulująca zasady przyznawania świadczeń wychowawczych nie zawiera bowiem ani definicji legalnej rodziny, czy członka rodziny, ani też nie definiuje pojęcia osoby samotnie wychowującej dziecko. Prawidłowo zatem Sąd I instancji przyjął, że biologiczny ojciec dziecka powinien być traktowany jako członek rodziny tego dziecka, bez względu na okoliczności towarzyszące. Ustawodawca nie uzależnił tego kryterium od innych warunków, takich jak wspólne wychowywanie dziecka, zajmowanie się nim, czy pozostawanie w związku małżeńskim obojga rodziców. Kluczowym kryterium w tym przypadku jest jedynie okoliczność, że ojciec dziecka jest jego ojcem w świetle prawa. Nie zmienia tej sytuacji zatem okoliczność rozwodu rodziców dziecka, jak również pozbawienie praw rodzicielskich. Nawet najdalej idące pozbawienie rodzica władzy rodzicielskiej nie wpływa na status rodzica, gdyż pozbawienie rodziców władzy rodzicielskiej jest utratą przez nich ogółu praw i obowiązków, jakie składają się na władzę rodzicielską. Pozbawienie władzy rodzicielskiej czy jej ograniczenie nie powoduje natomiast ustania innych obowiązków rodziców wobec dziecka i praw, jakie im z tytułu stosunku rodzicielskiego przysługują. W szczególności rodzice nadal korzystają ze stanu cywilnego polegającego na tym, że dziecko pochodzi od nich, zachowują potencjalne prawo do alimentów od dziecka, w razie wcześniejszej śmierci dziecka dziedziczą po nim. I odwrotnie: dziecko zachowuje względem rodziców swój stan cywilny, pełne prawo do alimentacji, a w razie ich śmierci dziedziczy po nich. Obie strony zachowują też prawo do osobistej styczności, ograniczenia w tym zakresie mogą więc wynikać tylko z mocy orzeczenia sądu opiekuńczego (por. J. Gajda [w:] K. Pietrzykowski (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, wyd. 9, 2025, art. 111). W tych okolicznościach zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące statusu ojca dzieci i wykonywania przez niego władzy rodzicielskiej są bezzasadne. Bezsprzecznie zatem K. M. jako ojciec M. i Z. M. jest członkiem rodziny w rozumieniu art. 67 i 68 w zw. z art. 1 lit. i rozporządzenia 883/2004. Organ ustalił, że skarżąca jest osobą bezrobotną, a tytuł do świadczenia rodzicielskiego wywodzi z zamieszkiwania w Polsce. Z kolei ojciec dziecka w spornym okresie był uprawniony do świadczenia z tytułu aktywności zawodowej na terenie Szwecji. Zachodzi tym samym w rozpoznawanej sprawie przypadek świadczeń wypłacanych z różnych tytułów. Z tych przyczyn winien znaleźć zastosowanie przepis art. 68 ust.1 lit. a rozporządzenia 883/2004, który dla takich okoliczność faktycznych przyjmuje następującą kolejność pierwszeństwa: w pierwszej kolejności prawa udzielane z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek, w drugiej kolejności prawa udzielane z tytułu otrzymywania emerytury lub renty i w ostatniej kolejności prawa uzyskiwane na podstawie miejsca zamieszkania. Przepisy te nie wiążą prawnych konsekwencji z uzyskiwaniem dochodów z określonych tytułów. Tak więc fakt zamieszkiwania dziecka uprawnionego do świadczenia rodzinnego na terenie państwa polskiego nie stanowił przyczyny odmowy jego przyznania ojcu, który zamieszkuje w Szwecji w związku z zatrudnieniem na terenie tego państwa, gdyż osoby wykonujące pracę w Państwie Członkowskim podlegają ustawodawstwu tego państwa i są uprawnione w odniesieniu do członków swojej rodziny, którzy zamieszkują na terytorium innego Państwa Członkowskiego, do świadczeń rodzinnych przewidzianych przez ustawodawstwo pierwszego państwa, tak jakby zamieszkiwali oni na terytorium tego państwa. Szwecja była więc krajem pierwszeństwa do wypłaty świadczeń rodzinnych ze względu na wykonywanie pracy w tym państwie przez ojca dziecka, przy równoczesnym braku aktywności zawodowej samej skarżącej kasacyjnie w Polsce. Powyższe niesporne okoliczności przesądzają o stwierdzeniu, że w przedmiotowej sprawie świadczenia rodzinne w Szwecji i w Polsce są przyznawane z różnych tytułów. Tak więc skarżąca kasacyjnie nie miała możliwości wyboru z jakiego systemu prawnego będzie pobierała świadczenie, gdyż decydowały o tym zasady unijne. W sprawie niniejszej, zgodnie z art. 68 ust. 1 lit. a rozporządzenia 883/2004 Szwecja była krajem pierwszeństwa do wypłaty świadczeń rodzinnych ze względu na wykonywanie pracy w tym państwie przez ojca dziecka. Należy również wyraźnie zaznaczyć, że odmienne zasady, w różnych państwach unijnych, przyznawania poszczególnych rodzajów świadczeń w ramach świadczeń rodzinnych nie dają podstaw do ich porównywania na etapie ustalania pierwszeństwa kraju. Przepisy rozporządzenia nr 883/2004 oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, nie przewidują możliwości porównania rodzajów świadczeń rodzinnych i w przypadku zbiegu uprawnień, świadczenia rodzinne udzielane są zgodnie z ustawodawstwem wyznaczonym jako mające pierwszeństwo na podstawie przepisów ust. 1. Uprawnienia do świadczeń rodzinnych z tytułu innych kolidujących ustawodawstw są zawieszane do kwoty przewidzianej przez pierwsze ustawodawstwo i w odpowiednim przypadku, określany jest dodatek dyferencyjny dla sumy, która przekracza tę kwotę (art. 68 ust. 2 rozporządzenia nr 883/2004). Wobec tego, że ustawodawca unijny nie przewidział możliwości analizy, czy dany rodzaj świadczenia występuje na terytorium danego państwa lecz zastosował ogólne zasady porównywania całych grup świadczeń bez możliwości porównywania warunków nabywania konkretnego świadczenia i jego celu, to nie ma podstaw do porównania poszczególnych rodzajów świadczeń rodzinnych lecz jedynie wysokości tych świadczeń, czyli kwoty które można uzyskać w ramach świadczeń rodzinnych w poszczególnych państwach. Ponieważ ojciec dziecka wykonując działalność zawodową na terytorium Szwecji podlegał ustawodawstwu tego państwa i był uprawniony, w odniesieniu do członków swojej rodziny, do świadczeń przewidzianych przez ustawodawstwo tego państwa, które nie mogły zostać przyznane na gruncie ustawodawstwa polskiego, bowiem pierwszeństwo miało ustawodawstwo miejsca pracy ojca dziecka. Słusznie więc przyjęto pierwszeństwo prawa Szwecji, które rozpoznając wniosek obowiązane jest kierować się warunkami przewidzianymi przez własne ustawodawstwo. W następnej kolejności należało porównać ogólną kwotę świadczeń rodzinnych i w przypadku różnicy winien być wypłacony dodatek dyferencyjny przez drugie państwo. Dlatego też analiza wysokości otrzymywanych świadczeń rodzinnych dokonana przez organy była zasadna. Jednak świadczenia rodzinne przysługujące na podstawie ustawodawstwa szwedzkiego były wyższe od świadczenia przysługujące w Polsce, dlatego stronie nie przyznano prawa do dodatku dyferencyjnego w postaci świadczenia wychowawczego na dzieci M. i Z. M. w okresie od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r. Odnosząc się natomiast do pozostałych zarzutów wskazać należy, że dowód w postaci przesłuchania skarżącej jest niedopuszczalny w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Dopuszczalność prowadzenia postępowania dowodowego określa art. 106 § 3 p.p.s.a. i tylko wyjątkowo dopuszczalny jest dowód z dokumentu. Z tego względu zarzut nieprzeprowadzenia dowodu z przesłuchania skarżącej na zawnioskowane okoliczności w skardze okazał się niezasadny. Nie można również podzielić naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a., gdyż z naruszeniem tego przepisu możemy mieć do czynienia w sytuacji, w której uzasadnienie wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego sporządzone zostało w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można zatem uzasadniać nieuwzględnieniem wszystkich zarzutów skargi czy nie odniesieniem się przez Sąd do wszystkich kwestii podnoszonych przez stronę. To, że skarżący kasacyjnie nie jest przekonany o trafności rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd, nie oznacza jeszcze wadliwości uzasadnienia wyroku. Brak przekonania strony o trafności rozstrzygnięcia sprawy, w tym co do przyjętego kierunku wykładni i zastosowania prawa, czy też oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, która nie koresponduje z oczekiwaniami skarżącego kasacyjnie, nie oznacza wadliwości uzasadnienia wyroku. Polemika z merytorycznym stanowiskiem sądu pierwszej instancji nie może czynić skutecznym zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., a taki charakter mają podnoszone przez skarżącego kasacyjnie zarzuty w tym zakresie. W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił zarzutów skargi kasacyjnej i uznał, że Sąd I instancji prawidłowo stwierdził, że w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego. Zgodzić się należy, że organy zebrały materiał dowodowy, a następnie prawidłowo go oceniły. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Na zasadzie art. 207§ 2 p.p.s.a. odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Informacje o sprawie

Data wpływu
7 grudnia 2023
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Minister Pracy i Polityki Społecznej
Sędziowie
Joanna Skiba Jolanta Rudnicka /przewodniczący sprawozdawca/ Monika Nowicka

Powołane przepisy

Inne orzeczenia w tej sprawie

Powiązane dokumenty

Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny