I OSK 2961/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 marca 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1533/22 w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 1 sierpnia 2022 r. nr SKO.NP/4115/262/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 27 marca 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1533/22 oddalił skargę A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z 1 sierpnia 2022 r. nr SKO.NP/4115/262/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Wójt Gminy X. decyzją z 13 czerwca 2022 r. znak: GOPS-SR-4-5211-3/22, po rozpatrzeniu wniosku A. A. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem B. B., legitymującym się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 7 lutego 2019 r., zaliczającym go do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności do 28 lutego 2024 r., odmówił przyznania świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z 1 sierpnia 2022 r. nr SKO.NP/4115/262/2022, po rozpatrzeniu odwołania A. A., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ II instancji ustalił, że A. A. pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad mężem, jednak w aktach sprawy widnieje oświadczenie o rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem organu, w sprawie brak jest bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad mężem. Jak zaznaczył organ II instancji, w treści orzeczenia o niepełnosprawności z 7 lutego 2019 r. widnieje zapis, że mąż wnioskodawczyni może wykonywać pracę w warunkach chronionych. Dodatkowo podał, że oprócz A. A., zobowiązane alimentacyjnie względem jej męża są dwie dorosłe pracujące córki oraz dwójka jego rodzeństwa. W ocenie organu, osoby te powinny współdziałać przy opiece nad mężem wnioskodawczyni. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę A. A. na opisaną wyżej decyzję. Zdaniem Sądu I instancji, słuszny jest pogląd Kolegium, że wnioskodawczyni, jako małżonka, należy do kręgu osób, na których ciąży powinność o cechach obowiązku alimentacyjnego, z istnieniem którego łączy się prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy prawidłowo przyjął również, że w sprawie nie zaistniała przesłanka w postaci związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem opieki nad mężem. Sąd I instancji wskazał, że skarżąca, w ramach opieki nad mężem, wykonuje w szczególności czynności: umawia wizyty lekarskie, wykupuje i podaje lekarstwa, wykonuje pomiar ciśnienia oraz pomiar poziomu cukru, robi zakupy, przygotowuje posiłki, pomaga w codziennej toalecie, pomaga w ćwiczeniach z uwagi na otyłość męża, wykonuje czynności porządkowe, przygotowuje opał i pali w piecu, czyta mu książki. Mąż skarżącej jest osobą z wieloma schorzeniami i wymaga opieki, niemniej jednak porusza się samodzielnie, nie jest osobą obłożnie chorą, pampersowaną, czy bez kontaktu. Z akt sprawy nie wynika, aby nie był on w stanie samodzielnie spożywać posiłków. Ponadto, z treści orzeczenia o niepełnosprawności z 7 lutego 2019 r. wynika, że mąż skarżącej może wykonywać pracę w warunkach chronionych. Okoliczności te wskazują, że w podstawowych sferach funkcjonowania wykazuje on samodzielność i nie wymaga permanentnej obecności opiekuna. Jak zauważył Sąd I instancji, takie czynności jak przygotowywanie i podanie posiłków i leków, pomiary ciśnienia i cukru we krwi, pomoc w czynnościach higienicznych, a tym bardziej czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, trudno uznać za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności opiekuna. Są to bowiem typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu, czy też w dni wolne od pracy, przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i mają pod opieką chorych członków rodziny. Zatem, biorąc pod uwagę stan męża skarżącej oraz charakter czynności opiekuńczych sprawowanych przez skarżącą, Sąd I instancji stwierdził, że w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad mężem. Dodatkowo, w opinii Sądu I instancji, organy trafnie wskazały, że mąż skarżącej ma dwie dorosłe, pracujące za granicą córki, zobowiązane alimentacyjnie względem ojca. Istnienie innych osób zobowiązanych do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ustawowego obowiązku, ma wpływ na istnienie związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą z niepełnosprawnością. W opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji, a przez to wyeliminować konieczność rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia w celu opieki nad mężem. Sąd I instancji nie zakwestionował stanu zdrowia męża skarżącej i tego, że wymaga on jej pomocy, ale jednocześnie stwierdził, że samo sprawowanie opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615), powoływanej dalej jako "u.ś.r.", samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jak uznał Sąd I instancji, zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie została oparta na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione przez organy ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Decyzja ta zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu I instancji w całości odpowiada prawu. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła A. A. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji: I) na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", naruszenie prawa materialnego, to jest: 1) art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, że zakres sprawowanej przez wnoszącą skargę kasacyjną opieki nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia oraz że między rezygnacją lub niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia nie występuje związek przyczynowy; 2) art. 17 ust. 1 w związku z art. 17 ust. 1a u.ś.r. przez jego błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego małżonkowi osoby z niepełnosprawnością, konieczne jest wykazanie, że dzieci tej osoby są obiektywnie niezdolne do sprawowania opieki i wywiązywania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu nakazuje przyjąć, że możliwość realizacji obowiązku alimentacyjnego przez pozostałe osoby zobowiązane w tym samym stopniu lub w dalszym stopniu, pozostaje bez wpływu na prawo wnioskodawczyni do świadczenia pielęgnacyjnego; II) na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, to jest: 1) art. 135 P.p.s.a. przez niewzięcie pod uwagę całości materiału dowodowego w sprawie, czego skutkiem było niesłuszne oddalenie skargi na podstawie art. 151 P.p.s.a. oraz uznanie, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa; 2) art. 135 P.p.s.a. przez nieuwzględnienie przy orzekaniu całości okoliczności faktycznych w przedmiotowej sprawie przez niewzięcie pod uwagę faktu, że skarżąca od 2 lat pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z rezygnacją z zatrudnienia i sprawowaniem opieki nad mężem z niepełnosprawnością; 3) art. 151 P.p.s.a. przez niesłuszne oddalenie skargi, podczas gdy zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", ponieważ organ odwoławczy orzekł jednoznacznie sprzecznie z zebranym materiałem dowodowym, oceniając go zupełnie dowolnie, czym naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów, zdecydowanie wykraczając poza granice tej swobody. Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skarg. Ewentualnie, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto, wniesiono o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych i złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że Sąd I instancji błędnie uznał, iż zakres sprawowanej opieki nie uniemożliwia wnoszącej skargę kasacyjną podjęcia przez nią zatrudnienia oraz że dla przyznania jej świadczenia konieczne jest wykazanie, iż ich wspólne dzieci są obiektywnie niezdolne do realizowania ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego wobec ojca. Wnosząca skargę kasacyjną wskazała, że zakres sprawowanej przez nią opieki nad osobą z niepełnosprawnością uniemożliwiał i nadal uniemożliwia jej podejmowanie jakiegokolwiek zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej nawet w częściowym wymiarze pracy. Przy ocenie związku przyczynowego między rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia przez wnoszącą skargę kasacyjną należy brać pod uwagę moment złożenia wniosku, a więc obecną sytuację, nie zaś sytuację przeszłą, gdy do rezygnacji z zatrudnienia mogło dość z innych przyczyn niż sprawowanie opieki. W związku ze sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, strona nadal nie podejmuje zatrudnienia, do którego jest obecnie zdolna. Zatem, należy przyjąć, że w sprawie zachodzi związek przyczynowy między rezygnacją (niepodejmowaniem) a sprawowaniem opieki nad osobą z niepełnosprawnością. Jak wynika z orzecznictwa sądowoadministracyjnego, organom jak i sądom brak jest wiadomości specjalnych, umożliwiających stwierdzenie, czy dana osoba jest faktycznie obiektywnie niezdolna do sprawowania opieki nad osobą z niepełnosprawnością. W związku z tym, jedynie orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, zgodnie z literalnym brzmieniem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., umożliwia wykluczenie małżonka z kolejności osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym wobec niepełnosprawnego, a tym samym umożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej w dalszej kolejności. Podobnie, zarówno organom jak i sądom, w odróżnieniu od osób specjalizujących się w zakresie medycyny, brak jest wiadomości specjalnych umożliwiających stwierdzenie, wprost sprzecznie z wydanym wobec danej osoby orzeczeniem o niepełnosprawności, że nie wymaga ona na tyle szerokiego zakresu opieki, że jej opiekun mógłby podjąć zatrudnienie. Zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną, zarówno organ odwoławczy jak i Sąd I instancji błędnie oceniły okoliczność pobierania przez wnoszącą skargę kasacyjną od 2021 r. specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z zestawienia art. 16a ust. 1 u.ś.r. i art. 17 ust. 1 u.ś.r. jednoznacznie wynika, że przesłanki ich przyznania w zakresie opieki i rezygnacji z zatrudnienia są zasadniczo identyczne. Zatem, niezrozumiałe jest dlaczego zarówno organ odwoławczy jak i Sąd I instancji, orzekły zupełnie odwrotnie niż miało to miejsce w postępowaniu dotyczącym specjalnego zasiłku opiekuńczego (przez przyznanie którego dwa razy z rzędu uznano, że występuje związek przyczynowy między sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia oraz że zakres opieki sprawowanej przez wnoszącą skargę kasacyjną uniemożliwiał jej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy). Wnosząca skargę kasacyjną podkreśliła, że ani organ odwoławczy, ani Sąd I instancji nie wyjaśniły na jakich dowodach i okolicznościach oparły swoje stanowisko w powyższym zakresie, kwestionując spełnienie przesłanek które prawomocnie zostały uznane za spełnione w postępowaniach, prowadzonych na podstawie analogicznych treściowo przepisów prawa materialnego. Ustalenia poczynione w odrębnych od przedmiotowej sprawy postępowaniach dotyczących specjalnego zasiłku opiekuńczego nie są oczywiście niewzruszalne, aczkolwiek do podważenia spełnienia tych przesłanek w przedmiotowym postępowaniu, konieczne byłoby przeprowadzenie przez organ odwoławczy i Sąd I instancji odpowiedniego kontrdowodu na potwierdzenie ich stanowiska. Brak takiego dowodu potwierdza, że dokonana przez organ odwoławczy i Sąd I instancji ocena przesłanek związku przyczynowego i zakresu sprawowanej przez wnoszącą skargę kasacyjną opieki są dowolne i pozbawione jakichkolwiek podstaw w materiale dowodowym. Takie stanowisko jest prezentowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. wyrok WSA w Gdańsku z 2 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 716/22, a także wyroki: WSA w Warszawie z 2 grudnia 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 1760/21, WSA w Poznaniu z 21 kwietnia 2022 r. sygn. akt IV SA/Po 181/22, WSA w Łodzi z 8 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Łd 200/22, czy też WSA w Rzeszowie z 18 sierpnia 2022 r. sygn. akt II SA/Rz 149/22). Następnie, w odniesieniu do konieczności ustalenia, że pozostałe osoby zobowiązane alimentacyjnie wobec osoby z niepełnosprawnością w dalszym stopniu niż strona, są niezdolne do sprawowania bądź finansowania opieki zgodnie z ciążącym na nich obowiązkiem alimentacyjnym, wnosząca skargę kasacyjną stwierdziła, że okoliczność ta pozostaje bez wpływu na przedmiotową sprawę. W opinii wnoszącej skargę kasacyjną brak jest w ustawie o świadczeniach rodzinnych podstawy do uznania, że stronie przysługiwać będzie świadczenie pielęgnacyjne jedynie w sytuacji, w której pozostałe osoby zobowiązane alimentacyjnie wobec osoby z niepełnosprawnością w tym dalszym stopniu, będą obiektywnie niezdolne do sprawowania opieki. Zgodnie z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych, osoby zobowiązane alimentacyjnie wobec osoby z niepełnosprawnością w tym samym stopniu są na równi uprawnione do wystąpienia z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i każde z nich może, przy spełnieniu pozostałych przesłanek, uzyskać prawo do tego świadczenia. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.r.o.", wszystkie osoby obciążone obowiązkiem alimentacyjnym zobowiązane są go realizować w częściach, w jakich umożliwiają to im ich możliwości zarobkowe i majątkowe, jednak w ustawie o świadczeniach rodzinnych brak jest przepisu uzależniającego przyznanie prawa jednemu z krewnych osoby z niepełnosprawnością od obiektywnego braku możliwości spełnienia obowiązku alimentacyjnego przez pozostałe osoby zobowiązane alimentacyjne w tym samym stopniu. Ustawa określa krąg osób uprawnionych do świadczenia jako osoby obciążone obowiązkiem alimentacyjnym, jednak nie wskazuje, że w przypadku gdy żyje kilka osób zobowiązanych w równym stopniu, konieczne jest wykazanie, że wszystkie pozostałe poza wnioskodawcą, są obiektywnie niezdolne do zrealizowania ciążącego na nich obowiązku. Za takim stanowiskiem opowiedział się NSA w wyroku z 28 stycznia 2022 r. sygn. akt I OSK 925/21. Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy podać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", ponieważ skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 P.p.s.a. Co do zasady w pierwszej kolejności powinny więc podlegać rozważeniu zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W niniejszej sprawie jednak, z uwagi na powiązanie naruszeń przepisów postępowania z naruszeniem prawa materialnego, najpierw należało odnieść się do zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r., w kontekście zarzucanej Sądowi I instancji jego błędnej wykładni. W pierwszym zarzucie kasacyjnym opartym na podstawie naruszenia prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r,., błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania autor skargi kasacyjnej dopatruje się w uznaniu przez Sąd I instancji, że zakres sprawowanej przez wnioskodawczynię opieki nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia oraz że między rezygnacją lub niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia nie występuje związek przyczynowy. Analiza argumentacji podanej na poparcie tego zarzutu w petitum skargi kasacyjnej wskazuje zatem, że w ramach tego zarzutu zostały podniesione kwestie nie tyle błędnego rozumienia normy prawnej wywodzonej z art. 17 ust. 1 u.ś.r. ani nawet nie kwestie niewłaściwego zastosowania tego przepisu, ile oceny ustalonych okoliczności stanu faktycznego. Odnośnie do niewłaściwego zastosowania, również analiza argumentacji przytoczonej w uzasadnieniu tego zarzutu wskazuje, że zarzutem tym autor skargi kasacyjnej zwalcza stanowisko Sądu I instancji o braku związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad mężem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istota sformułowanego zarzutu i jego uzasadnienie wskazują zatem, że kwestią wątpliwą w uznaniu skarżącej kasacyjnie pozostaje fakt zaakceptowania przez Sąd I instancji dokonanej przez organy administracyjne oceny ustalonych okoliczności sprawy na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego. Zarzut skargi kasacyjnej nie dotyczy tym samym błędnego zastosowania art. 17 ust. 1 u.ś.r. W rzeczywistości argumentacja również odnosi się do oceny okoliczności sprawy i elementów stanu faktycznego. Kwestia ta jest przedmiotem bogatego orzecznictwa, w tym w szczególności dotyczącego sposobu jego skutecznego powoływania jako zarzutu procesowego w skardze kasacyjnej. W judykaturze podkreśla się zatem, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (por. wyrok NSA z 13 sierpnia 2013 r. sygn. akt II GSK 717/12, wyrok NSA z 4 lipca 2013 r. sygn. akt I GSK 934/12, jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania, zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń, czy też szerzej - dowiedzenia ich wadliwości (por. wyrok NSA z 4 lipca 2013 r. sygn. akt I FSK 1092/12, wyrok NSA z 1 grudnia 2010 r. sygn. akt II FSK 1506/09, wyroki NSA z 11 października 2012 r. sygn. akt I FSK 1972/11, z 3 listopada 2011 r. sygn. akt I FSK 2071/09). Analiza argumentacji uzasadnienia skargi kasacyjnej odnośnie zaś do zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez błędną wykładnię, prowadzi do wniosku, że autor skargi kasacyjnej zakwestionował stanowisko Sądu I instancji jeśli chodzi o sposób rozumienia związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, po pierwsze, w kontekście korelacji czasowej między wydaniem osobie wymagającej opieki orzeczenia a rezygnacją z zatrudnienia bądź jego niepodejmowaniem, a po drugie, w kontekście kompetencji organów administracyjnych do badania zakresu wymaganej opieki nad osobą z niepełnosprawnością. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd I instancji uznał, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Pojęcie opieki, o którym mowa w powyższym przepisie, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej. Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Z zacytowanego fragmentu uzasadnienia nie wynika, że Sąd I instancji dokonuje wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. w sposób sprzeczny z przedstawionym w skardze kasacyjnej. Nie można wywieść z dokonanej przez Sąd I instancji wykładni takiego sposobu rozumienia normy prawnej o związku przyczynowym, który zakładałby konieczność odnoszenia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia nie do sytuacji obecnej opiekuna, a do sytuacji przeszłej, gdy mogło dojść do rezygnacji z zatrudnienia z innych przyczyn niż sprawowanie opieki (korelacja czasowa), a także który zakładałby posiadanie przez organy kompetentne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wiadomości specjalnych, które pozwalałby oceniać zakres niezbędnej opieki niezależnie od orzeczenia o niepełnosprawności. Nie została więc podważona wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przyjęty zaś w zaskarżonym wyroku sposób rozumienia ww. normy prawnej jest tożsamy z jednolitą linią orzeczniczą sądów administracyjnych w tym zakresie, a także ze sposobem rozumienia prezentowanym w skardze kasacyjnej. Mając więc na uwadze podniesione w skardze kasacyjnej kwestie, warto wskazać, że w orzecznictwie podkreśla się, że aby ustalić prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zarówno osoba wymagająca opieki jak i osoba sprawująca opiekę muszą spełniać określone ustawą przesłanki, a także że świadczenia opiekuńcze, do których należy między innymi świadczenie pielęgnacyjne, przyznawane są z powodu niemożności wykonywania pracy zarobkowej w związku z koniecznością zapewnienia stałej opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny, a nie jedynie z tytułu sprawowania opieki. Przesłanki konieczne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są spełnione zatem wtedy, gdy osoba, na rzecz której świadczenie jest przyznawane, legitymuje się albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie z dwoma wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wynika to z brzmienia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 (zawierającego definicję określenia "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa") u.ś.r. wynika więc, że drugą przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, spowodowane koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej (permanentnej) opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Opieka ta musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. W sytuacji, gdy opieka nie nosi cech stałej lub długotrwałej taki związek przyczynowy między koniecznością rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania a opieką nie istnieje. W postępowaniu administracyjnym konieczne jest zatem ustalenie związku między rezygnacją z zatrudnienia (pracy zarobkowej) albo niepodejmowaniem zatrudnienia (pracy zarobkowej) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnoprawną, w tym ustalenie wymiaru opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się także, że wprawdzie rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ale jej spełnienie nie może być sprowadzane wyłącznie do współwystępowania rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z faktem opieki nad niepełnosprawną osobą, w stosunku do której na wnioskodawcy ciążą obowiązki alimentacyjne. Zgodnie bowiem z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną musi istnieć taki związek, w którym to konieczność sprawowania opieki jest przyczyną, a zarazem przeszkodą w podejmowaniu pracy zarobkowej. Dopiero istnienie takiego związku powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne staje się surogatem wynagrodzenia za pracę, której opiekun nie może podjąć bądź kontynuować (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 sierpnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1575/22, z 14 marca 2023 r. sygn. akt I OSK 1239/22, z 21 lutego 2023 r. sygn. akt I OSK 794/22, z 23 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 237/20, z 16 listopada 2023 r. sygn. akt I OSK 1899/22, czy z 23 listopada 2023 r. sygn. akt I OSK 1948/22). Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., określający warunki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, formułuje zatem wobec organu administracji przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, obowiązek ustalenia, w ramach wykazania związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, rozmiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Samo wydanie orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym nie jest bowiem jednoznaczne z faktycznym sprawowaniem nad osobą, której orzeczenie dotyczy, opieki w takim wymiarze, że opiekun zmuszony jest każdorazowo do rezygnacji z pracy lub jej niepodejmowania. O ile bowiem konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, o tyle - zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. - dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego niezbędny jest bezpośredni i ścisły związek pomiędzy rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki. Zatem nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana zakresem sprawowanej opieki (zob. B. Chludziński [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz, wyd. II, red. P. Rączka, LEX/el. 2023, art. 17). Tak, jak zasadnie podniósł autor skargi kasacyjnej, kwalifikacja niepełnosprawności i konieczność objęcia opieką osoby niepełnosprawnej pozostaje poza kompetencjami organu oraz sądu administracyjnego, to jednak organ pomocowy ma prawo i zobowiązany jest badać zakres świadczonej opieki i ocenić, czy zakres ten jest nie do pogodzenia z zatrudnieniem. Świadczenie pielęgnacyjne jest bowiem zarezerwowane wyłącznie dla takich przypadków, gdzie zakres sprawowanej opieki uniemożliwia zatrudnienie lub wykonywanie innej pracy zarobkowej. Innymi słowy, legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (zob. wyrok NSA z 10 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OSK 566/23). W tym zakresie, tj. konieczności wykazywania zakresu sprawowanej opieki, należało uznać za prawidłową wykładnię Sądu I instancji. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd przyjął, że dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Stanowisko to koresponduje z jednolitym stanowiskiem sądów administracyjnych, że świadczenie to nie może być więc traktowane jako zastępcze źródło dochodu, a jako rekompensata za rezygnację z pracy z uwagi na rzeczywistą konieczność sprawowania opieki nad osobą bliską, która tej opieki wymaga (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2729/16). W kontekście powyższego, analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie pozwala na potwierdzenie zasadności kolejnego zarzutu skargi kasacyjnej o naruszeniu art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., którym to zarzutem jej autor zwalcza stanowisko Sądu I instancji o dokonaniu prawidłowych ustaleń w zakresie nieistnienia związku przyczynowego między niepodejmowaniem przez skarżącą pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Skarga kasacyjna w istocie nie podnosi żadnych nowych argumentów dotyczących niewyczerpującego ustalenia stanu faktycznego sprawy ani wadliwej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie, stanowi wyłącznie polemikę ze stanowiskiem Sądu I instancji, który przyjął, że pomoc świadczona przez skarżącą nie wykracza poza standardowe obowiązki domowe, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym, a zakres, rodzaj i charakter tych czynności mieści się w zakresie prawidłowych relacji rodzinnych jakie występują pomiędzy żoną i mężem. Natomiast rację należy przyznać autorowi skargi kasacyjnej, że nietrafna jest wykładnia Sądu I instancji co do normy prawnej zawartej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. polegająca na takim rozumieniu przesłanki istnienia związku przyczynowego, które zakłada konieczność badania możliwości udziału innych osób w sprawowaniu opieki z racji ich obowiązku alimentacyjnego. Sąd I instancji, wskazując jakie okoliczności stanu faktycznego w odniesieniu do skarżącej zostały ustalone przez organy administracyjne i jak w ocenie Sądu I instancji należałoby je ocenić w kontekście przesłanki niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad mężem, za relewantne uznał okoliczności dotyczące obowiązku alimentacyjnego względem osoby niepełnosprawnej istniejącego nie tylko po stronie skarżącej, ale także ich wspólnych dzieci. Należy wskazać, że bezsprzecznie zarówno skarżąca, jak i dzieci, należą do pierwszej grupy zobowiązanych alimentacyjnie względem męża i ojca i jednocześnie uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślić trzeba, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtowało się stanowisko, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa tego, która z osób powinna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji nie powinno być podważane, że rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. Ustawodawca nie przewidział wymogu braku zdolności do sprawowania opieki w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki (por. wyroki NSA z: 29 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1596/23; 29 maja 2024 r. sygn. akt 1626/23; 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1554/23; 29 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1521/23; 29 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1627/23; 9 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1397/23; 9 maja 2024 r. sygn. akt 1407/23; 9 maja 2024 r., sygn. akt 1471/23; 13 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 127/23; 30 stycznia 2024 r. sygn. akt I OSK 781/22; 9 stycznia 2024 r. sygn. akt I OSK 2449/22; 5 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 1576/22; 28 stycznia 2022 r. sygn. akt I OSK 925/21). Pomimo jednak uchybienia Sądu I instancji w zakresie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w sposób wskazany powyżej, nie prowadzi to do uwzględnienia skargi kasacyjnej w zakresie sformułowanych w niej zarzutów, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną nie tylko w sytuacji, gdy nie ma ona usprawiedliwionych podstaw, ale także gdy zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu, co wynika z art. 184 in fine P.p.s.a. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że skarga kasacyjna jest bezzasadna także wówczas, gdy samo orzeczenie jest zgodne z prawem, a błędne jest jedynie jego uzasadnienie w całości lub części (por. wyrok NSA z 20 stycznia 2006 r. sygn. akt I OSK 344/05 oraz sygn. akt I OSK 345/05). W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, podjął trafne rozstrzygnięcie oddalając skargę, lecz na poparcie swojego stanowiska przedstawił częściowo błędne motywy. Kwestionowany zatem wyrok mimo błędnego w części uzasadnienia odpowiada prawu. Odnośnie do zarzutu naruszenia przepisu art. 135 P.p.s.a. wskazać należy, że ma on zastosowanie w sytuacji, gdy sąd stosując przewidziane ustawą środki w stosunku do zaskarżonego aktu, dostrzeże możliwość końcowego załatwienia sprawy poprzez wzruszenie także innych aktów wydanych w granicach sprawy. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca, ponieważ Sąd I instancji nie wzruszył zaskarżonego aktu. Zatem nie mógł stosować wymienionego przepisu. Dlatego zarzut naruszenia tego przepisu postępowania nie może zostać uwzględniony. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw i na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.