I OSK 2779/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku sędziego NSA Piotra Niczyporuka o wyłączenie od orzekania w sprawie ze skargi kasacyjnej T. Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 20 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Bk 255/20 w sprawie ze skargi T. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 19 lutego 2020 r., nr 400.13/C-16/I/2020 w przedmiocie odmowy uchylenia w postępowaniu wznowieniowym decyzji zatwierdzającej projekt podziału nieruchomości postanawia: wyłączyć sędziego NSA Piotra Niczyporuka od orzekania w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z 20 sierpnia 2020r. sygn. akt II SA/Bk 255/20, po rozpoznaniu skargi T. Ł. (dalej także: "skarżąca kasacyjnie") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 19 lutego 2020 r., nr 400.13/C-16/I/2020, oddalił skargę. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła T. Ł., reprezentowana przez adw. K. B. Zarządzeniem z 14 grudnia 2023 r. wyznaczono termin rozprawy oraz skład orzekający. Pismem z 11 marca 2024 r. sędzia NSA Piotr Niczyporuk – wylosowany sędzia sprawozdawca – wniósł o wyłączenie od orzekania w sprawie, na podstawie art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.). Jako okoliczność uzasadniającą wyłączenie od orzekania w sprawie sędzia wskazał, że pełnomocnik skarżącej kasacyjnie od ponad 30 lat jest jego współpracownikiem na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Białostockiego, gdzie ponadto uczestniczą wspólnie w obradach wielu organów funkcjonujących na Wydziale. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy (art. 18 ppsa) bądź też na wniosek strony lub żądanie sędziego (art. 19 ppsa). W pierwszym ze wskazanych przypadków przyczyny wyłączenia sędziego zostały enumeratywnie wymienione, a zatem tworzą one katalog zamknięty, co wyłącza możliwość stosowania wykładni rozszerzającej. Natomiast na wniosek strony bądź na żądanie sędziego, sąd wyłącza sędziego, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie. Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 1917/18). Przepisy powyższe ustanawiają instytucję wyłączenia sędziego, która stanowi gwarancję procesową zasady obiektywizmu i bezstronności, a więc tego, że rozstrzygnięcie w sprawie zawisłej przed sądem nie będzie determinowane przez osobiste zapatrywania, uprzedzenia lub interesy osoby wydającej rozstrzygnięcie. Należy przy tym zauważyć, że przepis art. 19 ppsa został przez ustawodawcę zredagowany w taki sposób, że zawiera wyrażenia niedookreślone i nieostre, mogące obejmować wiele różnorodnych stanów faktycznych. W związku z tym w sprawach, w których podstawą wyłączenia jest powołany przepis, to do sądu rozpoznającego wniosek należy każdorazowo ocena, czy w konkretnej sprawie zachodzą okoliczności faktyczne wypełniające hipotezę powyższej normy prawnej. Uwagę zwraca fakt, że art. 19 ppsa nie odwołuje się przy tym do okoliczności która powoduje wątpliwości co do bezstronności sędziego w sprawie, ale takiej która "mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość". W związku z powyższym, w ocenie sądu okoliczność tą należy rozważać również w kontekście zaufania społecznego do wymiaru sprawiedliwości i społecznego odbioru jaki mogłoby wywołać orzekanie sędziego w danej sprawie. Gwarancja bezstronności sędziego w aspekcie zewnętrznym powinna zatem przejawiać się m.in. w tym, aby postępowanie sądowe prowadzone było w sposób, który nie daje w odbiorze społecznym podstaw choćby tylko do podejrzenia, że nie zostały w postępowaniu tym zachowane standardy bezstronności, będącej przecież uzewnętrznieniem niezawisłości sędziowskiej. W takim przypadku w interesie zarówno sędziego, jak i stron postępowania, ale również wymiaru sprawiedliwości jako całości, jest wyłączenie sędziego od orzekania w danej sprawie. Z oświadczenia sędziego NSA Piotra Niczyporuka wynika, że razem z pełnomocnikiem skarżącej kasacyjnie od wielu lat pracują na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Białostockiego oraz uczestniczą w obradach wielu organów kolegialnych, funkcjonujących na Wydziale. W ocenie sądu tego rodzaju znajomość z pełnomocnikiem jednej ze stron, choć nie wyczerpuje przesłanek wyłączenia z mocy prawa, to jednak w przypadku orzekania w sprawie mogłaby zostać odebrana jako niezachowanie standardów bezstronności. Niewątpliwie natomiast wyłączenie sędziego w takiej sytuacji może się przyczynić do usunięcia nawet potencjalnych wątpliwości, co do jego bezstronności we wskazanej sprawie. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 22 § 1 i 2 w zw. z art. 19 ppsa orzekł jak w postanowieniu.