I OSK 277/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski (sprawozdawca) Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Protokolant Inspektor sądowy Małgorzata Zientala po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] sp. j. z siedzibą w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 października 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 846/21 w sprawie ze skargi [...] sp. j. z siedzibą w K. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa z dnia 23 marca 2021 r. nr BORiT.54.4.2020.9 w przedmiocie określenia opłaty sankcyjnej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od [...] sp. j. z siedzibą w K. na rzecz Głównego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa kwotę 2 700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z dnia 28 października 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 846/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...] sp. j. z siedzibą w K. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa z dnia 23 marca 2021 r. nr BORiT.54.4.2020.9 w przedmiocie określenia opłaty sankcyjnej (k. 106, 116-123 akt sądowych). Skargę kasacyjną wywiodła [...] sp. j. z siedzibą w K. (dalej spółka lub skarżąca kasacyjnie), reprezentowana przez r. pr. P.G., zaskarżając wyrok IV SA/Wa 846/21 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie prawa materialnego, polegające na: 1. błędnej wykładni art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 2097, dalej uśor), tj. mylnym odczytaniu treści tego przepisu i niewłaściwym zinterpretowaniu normy prawnej, sprowadzającym się do przyjęcia, że działanie w postaci wykorzystania (zużycia) środków ochrony roślin do usługowego zaprawiania nasion stanowi desygnat pojęcia "sprzedaży" w rozumieniu tego przepisu, a samo już "Wystawienie oddzielnej faktury stanowi zbycie środka", podczas gdy zgodnie z przyjętymi regułami wykładni literalnej i systemowej, pod pojęciem "sprzedaży" należy rozumieć dokonanie odpłatnego rozporządzenia (przewłaszczenia), czyli przeniesienia prawa własności przedmiotu sprzedaży na kupującego, a zatem "sprzedażą" nie jest zużycie środków ochrony roślin do usługowego zaprawiania nasion połączone z obciążeniem usługobiorcy kosztami tychże zużytych środków w oparciu o art. 742 kc, a samo tylko "wystawienie faktury'' nie stanowi "sprzedaży" w myśl art. 75 ust. 1 pkt 2 uśor; 2. niewłaściwym zastosowaniu art. 75 ust. 1 pkt 2 uśor, tj. dokonaniu nieprawidłowej oceny zastosowania prawa materialnego przez organy administracji i wadliwym uznaniu, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiadał hipotezie normy prawnej wypływającej z tegoż przepisu, podczas gdy w rzeczywistości hipoteza ta nie została spełniona, bowiem skarżąca nie dokonała "sprzedaży" 120 litrów środka ochrony roślin Cruiser OSR 322 FS, lecz jedynie wykorzystała (zużyła) owe środki w ramach wykonywanej na rzecz X. sp. z o.o. usługi zaprawiania należącego do niej materiału siewnego rzepaku, a wykorzystanie (zużycie) nie stanowi "sprzedaży" w myśl art. 75 ust. 1 pkt. 2 uśor, przy czym skarżąca kasacyjnie wskazała, że zgodnie z dominującym wśród doktryny (B. Gruszczyński w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 378; H. Knysiak-Molczyk w: T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Warszawa 2009, s. 723-724) i w orzecznictwie (wyroki NSA z: 18.5.2007 r. I OSK 873/06; 15.2.2006 r. II GSK 388/05; 5.6.2006 r. I OSK 24/06) poglądem, dopuszczalne jest zarzucenie obu form naruszenia prawa materialnego w sytuacji, gdy niewłaściwe zastosowanie przepisu prawa materialnego było konsekwencją jego błędnej wykładni. W efekcie mylnego zinterpretowania treści art. 75 ust. 1 pkt. 2 uśor (tj. przyjęcia, że pod pojęciem "sprzedaży" rozumieć też trzeba "zużycie" celem wykonania usługi), organy I i II instancji zastosowały tenże przepis, podczas gdy ustalony w sprawie stan faktyczny nie odpowiadał hipotezie normy wypływającej z tegoż przepisu (w rzeczywistości nie doszło bowiem do "sprzedaży"). Skarżąca kasacyjnie wniosła o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 ppsa; względnie - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji; zasądzenie na rzecz skarżącej [zwrotu] kosztów postępowania (w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych); rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie (k. 143-156 akt sądowych). W odpowiedzi na skargę kasacyjną Główny Inspektor Ochrony Roślin i Nasiennictwa (dalej Główny Inspektor) wniósł o: oddalenie skargi [kasacyjnej] w całości i zasądzenie na rzecz Głównego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa [zwrotu] kosztów postępowania (k. 164-165 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 183 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, zm. 1685, dalej ppsa), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26.10.2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1). W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania. Według art. 193 zdanie drugie ppsa, w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zd. pierwsze ppsa. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Skarżąca kasacyjnie nie stawia zarzutu dotyczącego błędnej akceptacji zaskarżonym wyrokiem stanu faktycznego, ustalonego przez organy obu instancji, co czyni ów stan faktyczny wiążącym dla Naczelnego Sądu Administracyjnego. Spółka zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię, a także niewłaściwe zastosowanie art. 75 ust. 1 pkt 2 uośr. Prawidłowe jest stanowisko Sądu I instancji wyrażone w tym zakresie. Sąd I instancji trafnie wskazał, że materiał dowodowy sprawy w postaci oświadczeń skarżącej, faktur VAT z 20 sierpnia 2019 r., dokumentów WZ, dokonanie po wystawieniu faktury przelewu za towar, dokonanie korekty faktury po wydaniu decyzji określającej opłatę sankcyjną - jak zasadnie uznał organ - świadczą o sprzedaży środka ochrony roślin i wprowadzenie go do obrotu w rozumieniu art. 3 pkt 9 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1107/2009 z dnia 21 października 2009 r. dotyczącego wprowadzania do obrotu środków ochrony roślin i uchylającego dyrektywy Rady 79/117/EWG i 91/414/EWG (Dz. Urz. UE L 309 z 24.11.2009, str. 1, z późn. zm.; dalej rozporządzenie 1107/2009). Art. 3 rozporządzenia 1107/2009 zawiera "Definicje Na użytek niniejszego rozporządzenia stosuje się następujące definicje: [...] 9) "wprowadzanie do obrotu" oznacza posiadanie do celów sprzedaży we Wspólnocie, w tym oferowanie do sprzedaży lub innej formy przekazania, za opłatą lub bezpłatnie, oraz sprzedaż, dystrybucję i inne formy przekazania, z wyjątkiem zwrotu poprzedniemu sprzedawcy. Na użytek niniejszego rozporządzenia za wprowadzanie do obrotu uznaje się wprowadzanie do swobodnego obrotu na terytorium Wspólnoty; [...]". Nie ulega wątpliwości, że działania spółki, będące przedmiotem kontrolowanego postępowania, w pełni odpowiadają definicji z art. 3 pkt 9 rozporządzenia 1107/2009. Wprowadzeniem do obrotu jest zarówno sprzedaż, jak i "inne formy przekazania" (veba legis – art. 3 punkt 9 rozporządzenia 1107/2009. Tych ustaleń nie zmieniają przedłożone faktury korygujące, z których wynika, że do usługi zaprawiania została doliczona kwota za zużyty środek Cruiser OSR 322 FS. Po wystawieniu faktur korygujących, w których wskazano powód korekty "zwiększenie ceny na część asortymentu" doszło do "ukrytej sprzedaży" towaru pod nazwą "Usługowe zaprawianie rzepaku OO w Cruiser OSR 322FS". Słusznie Sąd I instancji podniósł, że sama Spółka wskazała: "Nie była to ze strony skarżącej normalna sprzedaż". Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że doszło do odpłatnego wprowadzenia środka ochrony roślin na teren Polski bez wymaganego zezwolenia (art. 3 pkt 9 rozporządzenia 1107/2009). Nie ma sporu co do ilości sprzedanego środka ochrony roślin - 120 l wykorzystanego środka do zaprawiania nasion dla Spółki X. (oświadczenie skarżącej z 12 grudnia 2019 r. i K.K. w protokole przesłuchania nr 4 z 22 grudnia 2020 r.) Sąd I instancji prawidłowo uznał, że nie ma znaczenia dla treści rozstrzygnięcia, że zaprawa Cruiser w ilości 120 l zużyta do zaprawiania nasion rzepaku X. pochodząca z magazynu [...], zlokalizowanego w K., przy ul. S. [...], nie została "zdaniem Spółki" faktycznie przekazana. Trzeba mieć na uwadze, że zgodnie z umową, skarżąca zajmowała się zaprawianiem nasion rzepaku dla Spółki X., przy czym zasadą było, że Spółka X. dostarczała nasiona i środek ochrony roślin w celu zaprawienia. Wyjątkowo - co wynika z oświadczeń Stron - Spółce X. zabrakło środka ochrony roślin i wyjątkowo wykorzystano środek ochrony roślin od firmy [...], który znajdował się w jej magazynach. Nie było potrzeby przekazywania Spółce X. środka, który zaraz został wykorzystany do zaprawiania nasion spółki X., przez połączenie w sposób trwały z nasionami. Podnoszona przez skarżącą kwestia braku faktycznego przekazania środka ochrony roślin Spółce X., nie zmienia faktu, że środek ten został sprzedany Spółce X. i został przekazany w formie zaprawionego tym środkiem ziarna. Oznacza to, że Spółka sprzedawała środek ochrony roślin bez wymaganego zezwolenia w rozumieniu art. 28 ust. 1 rozporządzenia 1107/2009. Spełniona została przesłanka nałożenia obowiązku uiszczenia opłaty sankcyjnej, o której stanowi art. 75 ust. 1 pkt 2 uśor. Przyjęta przez Sąd I instancji ocena zastosowania tych przepisów przez organ była prawidłowa, a zarzuty ich naruszenia sformułowane w skardze kasacyjnej nie zasługiwały na uwzględnienie (wyrok NSA z 8.5.2018 r. II OSK 1500/16). Nietrafne jest stanowisko Spółki, że zgodnie z art. 155 § 2 zd. 1 kc do przeniesienia prawa własności rzeczy oznaczonych co do gatunku (a takimi rzeczami był środek Cruiser OSR 322 FS) potrzebne jest przeniesienie posiadania tychże rzeczy. Przeniesienie posiadania może nastąpić w jeden ze sposobów określonych w art. 348-351 kc (S. Rudnicki, G. Rudnicki, J. Rudnicka, Kodeks cywilny. Komentarz. Własność i inne prawa rzeczowe, LexisNexis 2016, uw. 7 do art. 155). Jeśli nie dochodzi do faktycznego przeniesienia władztwa nad rzeczami oznaczonymi co do gatunku, to nie dochodzi także do powstania skutku w postaci przeniesienia prawa własności. Przeniesienie posiadania następuje przez wydanie rzeczy. Wydanie dokumentów, które umożliwiają rozporządzanie rzeczą, jak również środków, które dają faktyczną władzę nad rzeczą jest jednoznaczne z wydaniem samej rzeczy (art. 348 kc). Podstawową formą przeniesienia posiadania jest wydanie rzeczy (traditio corporalis). Równorzędną formą jest traditio longa manu, obejmująca wydanie dokumentów, które umożliwiają rozporządzanie rzeczą (postanowienie Sądu Najwyższego z 15.1.2010 r. I CSK 355/09 - dalej postanowienie I CSK 355/09 - OSNC 2010/10/139, z glosą P. Księżaka, Rejent 2010/12/79, aprobowane przez S. Rudnickiego, G. Rudnickiego, J. Rudnicką - op. cit., uwaga do art. 348 kc). Słusznie podniósł Główny Inspektor w odpowiedzi na skargę kasacyjną, że zgodnie z postanowieniem I CSK 355/09, wydanie rzeczy wymagane do przeniesienia posiadania (art. 348 kc) może mieć postać aktu symbolicznego. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w rozpatrywanej sprawie, doszło do przeniesienia posiadania na rzecz spółki X. Sp. z o.o, 20 l i 100 l środka ochrony roślin Cruiser OSR 322 FS, połączonego w sposób trwały z 9824 kg nasion rzepaku, przez zaprawienie tych nasion (E. Gniewek w: red. E. Gniewek, Prawo rzeczowe., System Prawa Prywatnego, C.H. Beck, INPr PAN 2013, t. 3, s. 653, nb 512) - na prośbę firmy X. sp. z o.o. - czego skutkiem było to, że wyłącznym właścicielem zaprawionego ziarna stała się spółki X. Sp. z o.o. Potwierdzeniem są dokumenty PZ [...] i PZ [...] wystawione dnia 20 sierpnia 2019 r. wskazujące, że sprzedawcą środka była spółka [...] Sp. j. Nabywcą zaprawionego ziarna z chwilą wydania zaprawionego ziarna stała się spółka X. Sp. z o.o. Wyniki dodatkowego postępowania dowodowego przeprowadzonego przez organ I instancji wykazały, że spółka X. Sp. z o.o. nie dokonywała zmian danych w systemie magazynowym po otrzymaniu faktury korygującej. Nawet gdyby przyjąć, że zleceniodawca tj. spółka X. Sp. z o.o. nie miała własnego magazynu, to ww. dokumenty magazynowe świadczą o tym, że nastąpiło przyjęcie przez tego zleceniodawcę środka ochrony roślin Cruiser OSR 322 FS, a więc doszło tym samym do przeniesienia posiadania. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że bez wątpienia Spółka sprzedała środek ochrony roślin bez wymaganego zezwolenia w rozumieniu art. 28 ust. 1 rozporządzenia 1107/2009, a więc spełniona została przesłanka nałożenia obowiązku uiszczenia opłaty sankcyjnej, o której stanowi art. 75 ust. 1 pkt 2 uśor. Skarga kasacyjna - jako niezawierająca usprawiedliwionych podstaw - podlegała oddaleniu (art. 184 ppsa). O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 ppsa.