I OSK 2760/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Monika Nowicka, Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.), Sędzia del. NSA Tomasz Zbrojewski, Protokolant asystent sędziego Katarzyna Kasprzyk, po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z.F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 marca 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 1768/14 w sprawie ze skargi Z.F. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia 17 lipca 2014 r. nr [..] w przedmiocie nakazu usunięcia uchybień w procesie przetwarzania danych osobowych oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z dnia 26 marca 2015 r. o sygn. akt II SA/Wa 1768/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalił skargę Z.F. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia 17 lipca 2014 r. nr [..] w przedmiocie nakazu usunięcia uchybień w procesie przetwarzania danych osobowych. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Z.F. zwrócił się do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych ze skargą na nieprawidłowości w procesie przetwarzania jego danych osobowych przez Sąd Rejonowy Szczecin Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie. Zarzucił, że toczące się w jego sprawie postępowanie o pomówienie (sygn. akt V K 577/11) prowadzone jest przez Sąd jako jawne, co stanowi naruszenie art. 359 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 89, poz. 555 ze zm.). Ponadto przewodniczący wbrew ciążącej na nim powinności wynikającej z art. 362 Kpk, nie pouczył obecnych na sali rozpraw o obowiązku zachowania w tajemnicy okoliczności ujawnionych na rozprawie toczącej się z wyłączeniem jawności i nie uprzedził o skutkach niedopełnienia takiego obowiązku. Wniósł w związku z tym o stwierdzenie naruszenia przez sędziego Sądu Rejonowego Szczecin Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie G. T. ustawy o ochronie danych osobowych oraz "zlikwidowanie" stanu niezgodnego z prawem poprzez zobowiązanie Sądu do udzielenia wszystkim obecnym na sali rozpraw, na wszystkich posiedzeniach w sprawie V K 577/11 pouczenia określonego w art. 359 Kpk, a nadto złożenie przez Generalnego Inspektora stosownego zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych decyzją nr [..] z dnia 3 marca 2014 r., na podstawie art. 12 pkt 2 i art. 22 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. z 2002 r., Nr 101, poz. 926 ze zm.), odmówił uwzględnienia wniosku. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Z.F. zarzucił organowi błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że sprawa o sygn. akt V K 577/11 prowadzona była niejawnie. Podniósł, że nie żąda od Generalnego Inspektora kontroli prawidłowości stosowania prawa materialnego i procesowego przez Sąd. Wskazał, iż fakt naruszenia przepisów ustawy o ochronie danych 2 Sygn. akt i OSK 2760/15 osobowych podczas prowadzenia sprawy o sygn. akt V K 577/11, jest odrębną sprawą od sprawy o pomówienie. Nadto stwierdził, że z art. 304 § 2 Kpk wynika obowiązek GIODO zgłoszenia o stwierdzeniu podejrzenia popełnienia przestępstwa. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych decyzją nr [..] z dnia 17 lipca 2014 r" na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267) oraz art. 12 pkt 2 i art. 22 ustawy o ochronie danych osobowych, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie, że postępowanie w sprawie o sygn. akt V K 577/11 było prowadzone przez Sąd jako jawne. W treści protokołów rozpraw jednoznacznie bowiem wskazano, iż rozprawy toczyły się z wyłączeniem jawności. Natomiast wynikający z art. 362 Kpk obowiązek pouczenia o zachowaniu w tajemnicy okoliczności ujawnionych na rozprawie toczącej się z wyłączeniem jawności i uprzedzeniu o skutkach niedopełnienia tego obowiązku, jest konsekwencją, a nie podstawą niejawności rozprawy. Organ ponownie podniósł, że nie może wkraczać w kompetencje zastrzeżone zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa dla innych podmiotów. Władny jest jedynie ocenić zgodność przetwarzania danych osobowych z przepisami o ochronie danych osobowych. Nie oznacza to jednak kompetencji do dokonywania merytorycznej oceny poprawności czynności procesowych podejmowanych przez podmioty działające na podstawie odrębnych przepisów w prowadzonych przez nie postępowaniach, a w niniejszej sprawie w ramach toczącego się postępowania karnego regulowane przez przepisy Kpk. Obowiązek pouczenia o obowiązku zachowania w tajemnicy okoliczności niejawnych na rozprawie toczącej się z wyłączeniem jawności i uprzedzeniu o skutkach niedopełnienia tego obowiązku, jest regulowany przez przepisy postępowania karnego przed sądem, a zdaniem GIODO, ocena prawidłowości postępowania w tym zakresie powinna być dokonywana w ramach postępowania sądowego, a nie administracyjnego. Odnosząc się do żądania skierowania przez Generalnego Inspektora zawiadomienia o podejrzemiu popełnienia przestępstwa organ powtórzył, że nie następuje to na wniosek osób zainteresowanych, w szczególności nie przewiduje go wbrew opinii strony, art. 18 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych. Skierowanie zawiadomienia nie jest bowiem środkiem służącym przywróceniu stanu zgodnego z 3 Sygn. akt I OSK 2760/15 prawem, którego zastosowania może domagać się osoba inicjująca postępowanie przed GIODO. Generalny Inspektor stwierdził, że jeżeli strona uważa, iż doszło do popełnienia czynu zabronionego określonego w ustawie o ochronie danych osobowych, powinna wystąpić do organów ścigania ze stosownym zawiadomieniem. Taki obowiązek wynika bowiem z art. 304 § 1 Kpk. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Z.F. wniósł o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia, a nadto o zwrot kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości swoje dotychczasowe stanowisko faktyczne i prawne. Sąd I instancji uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności Sąd I instancji wskazał, że podstawowymi zadaniami Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych, wynikającymi z przepisu art. 12 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (j-t. Dz.U. z 2014 r., poz. 1182 ze zm.), dalej "uodo", są m.in.: kontrola zgodności przetwarzania danych z przepisami o ochronie danych osobowych (pkt 1) oraz wydawanie decyzji administracyjnych i rozpatrywanie skarg w sprawach wykonania przepisów o ochronie danych osobowych (pkt 2). Natomiast stosownie do treści art. 18 ust. 1 uodo, w przypadku naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych Generalny Inspektor z urzędu lub na wniosek osoby zainteresowanej, w drodze decyzji administracyjnej, nakazuje przywrócenie stanu zgodnego z prawem, a w szczególności: 1) usunięcie uchybień, 2) uzupełnienie, uaktualnienie, sprostowanie, udostępnienie lub nieudostępnienie danych osobowych, 3) zastosowanie dodatkowych środków zabezpieczających zgromadzone dane osobowe, 4) wstrzymanie przekazywania danych osobowych do państwa trzeciego, 5) zabezpieczenie danych lub przekazanie ich innym podmiotom, 6) usunięcie danych osobowych. 4 Sygn. akt I OSK 2760/15 W myśl art. 6 ust. 1 uodo, w rozumieniu ustawy za dane osobowe uważa się wszelkie informacje dotyczące zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osoby fizycznej. W literaturze wskazuje się, iż użycie zwrotu "wszelkie informacje" służy podkreśleniu, że w grę wchodzą informacje odnoszące się do każdego aspektu osoby, jej stosunków osobistych i rzeczowych, jej życia zawodowego, prywatnego, wykształcenia, wiedzy, cech charakteru. Nie ma znaczenia, w jakiej roli występuje w danym przypadku osoba (np. członka rodziny, członka grupy zawodowej czy przedsiębiorcy) (zob. J.Barta, P.Fajgielski, R. Markiewicz. Ochrona danych osobowych. Komentarz, 5 wydanie, wyd. Lex, Warszawa 2011, s. 339). Zdaniem Sądu I instancji, nie ulega zatem wątpliwości, iż informacje o skarżącym, ujawnione w toku postępowania sądowego w sprawie o pomówienie (sygn. akt V K 577/11) przed Sądem Rejonowym Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie, w którym występował on w charakterze oskarżyciela prywatnego, stanowią dane osobowe. Dalej Sąd wskazał, iż jak wynika z przepisu art. 359 pkt 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 89, poz. 555 ze zm.), dalej "Kpk", niejawna jest rozprawa, która dotyczy sprawy o pomówienie lub znieważenie; na wniosek pokrzywdzonego rozprawa odbywa się jednak jawnie. Zgodnie zaś z przepisem art. 362 Kpk, przewodniczący poucza obecnych o obowiązku zachowania w tajemnicy okoliczności niejawnych na rozprawie toczącej się z wyłączeniem jawności i uprzedza o skutkach niedopełnienia tego obowiązku. Sąd I instancji stwierdził, iż wbrew twierdzeniom skarżącego, rozprawy w sprawie karnej o sygn. akt V K 577/11, toczyły się z wyłączeniem jawności, co potwierdzają wyjaśnienia Prezesa Sądu Rejonowego Szczecin-Prawobrzeże i Zachód, a w szczególności załączone kopie protokołów rozprawy. W powyższych protokołach brak jest jednocześnie adnotacji o pouczeniu określonym w art. 362 Kpk. Tym niemniej zarzut niewywiązania się przewodniczącego Sądu z konieczności pouczenia osób uczestniczących w rozprawie o obowiązku zachowania w tajemnicy okoliczności ujawnionych na rozprawie toczącej się z wyłączeniem jawności i uprzedzenia o skutkach niedopełnienia tego obowiązku, a więc obowiązku nałożonego przepisem procedury karnej, nie uzasadnia wydania przez organ decyzji na podstawie art. 18 ust. 1 uodo. 5 Sygn. akt I OSK 2760/15 Sąd podzielił w tym zakresie stanowisko organu, potwierdzone w orzecznictwie, że Generalny Inspektor nie może wkraczać w kompetencje zastrzeżone przepisami prawa dla innych podmiotów. W ocenie Sądu I instancji, nieuprawniona jest również argumentacja skarżącego, uzasadniająca żądanie skierowania przez Generalnego Inspektora zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa do właściwych organów ścigania. Sąd wskazał przy tym, że Generalny Inspektor, stosownie do treści art. 19 uodo, kierując do organu powołanego do ścigania przestępstw zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa jedynie w razie stwierdzenia, że działanie lub zaniechanie kierownika jednostki organizacyjnej, jej pracownika lub innej osoby fizycznej będącej administratorem danych wyczerpuje znamiona przestępstwa określonego w ustawie. Takiej zaś okoliczności GIODO w niniejszej sprawie nie stwierdził, o czym świadczy w szczególności odmowa uwzględnienia wniosku skarżącego. Ponadto Sąd podkreślił, że skierowanie zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa nie jest środkiem, którego zastosowania może skutecznie domagać się osoba, której wniosek wszczyna postępowanie w przedmiocie ochrony danych osobowych. Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył Z.F., zaskarżając go w całości zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego tj. 1) art. 19 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych w zw. z art. 304 § 2 K.p.k. poprzez jego niewłaściwą interpretację wyrażającą się w przyjęciu, iż Generalny Inspektor Danych Osobowych nie ma prawnego obowiązku złożenia zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa w sytuacji, gdy o popełnieniu takiego przestępstwa zawiadamia podmiot inicjujący postępowanie w przedmiocie ochrony danych osobowych. W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono m.in., że nie sposób zgodzić się z Sądem I instancji, iż w sytuacji gdy osoba inicjująca postępowanie w trybie ustawy o ochronie danych osobowych domaga się złożenia przez Generalnego Inspektora Danych Osobowych zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa, ocena co 6 Sygn. akt I OSK 2760/15 do celowości złożenia takiego zawiadomienia należy wyłącznie do organu. Wypada zwrócić uwagę, iż w interpretacji Sądu I instancji obowiązek przewidziany w art. 19 ustawy miałby wymiar postulatu skierowanego do Generalnego Inspektora Danych Osobowych, który nie podlegałby w tym zakresie jakiejkolwiek kontroli, w tym kontroli ze strony podmiotu inicjującego postępowanie w przedmiocie ochrony danych osobowych. Odczytanie art. 19 ustawy o ochronie danych osobowych oraz art. 304 § 2 K.p.k. wymaga stwierdzenia, iż w sytuacji podejrzenia popełnienia przestępstwa, organ nie dysponuje swobodą w zakresie zawiadomienia organów ścigania, lecz musi takie zawiadomienie złożyć. Należy przy tym wyraźnie odróżnić obowiązek przewidziany w art. 304 § 2 K.p.k. od społecznego obowiązek zawiadomienia określonego w art. 304 § 1 k.p.k. O ile bowiem drugi z wymienionych obowiązków ma jedynie wymiar "moralny" i co do zasady jego wykonanie nie zostało, poza przypadkami przewidzianymi w kodeksie karnym, obostrzone sankcjami, to niewypełnienie prawnego obowiązku określonego w art. 304 § 2 K.p.k. naraża na odpowiedzialność karną z art. 231 § 1 K.k. W tym stanie rzeczy brak złożenia zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa przez skarżącego nie znosi takiego obowiązku po stronie organu. Tym samym społeczny obowiązek zawiadomienia o przestępstwie przez skarżącego nie może poprzedzać, wyłączać lub w jakikolwiek sposób ograniczać prawnego obowiązku leżącego po Stroniu instytucji państwowej, jaką jest GIODO. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi. Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest także wskazanymi w niej podstawami. W myśl art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. 7 Sygn. akt I OSK 2760/15 Strona skarżąca podniosła zarzuty dotyczące naruszenia tylko prawa materialnego, tj. art. 19 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych w zw. z art. 304 § 2 K.p.k. poprzez jego niewłaściwą interpretację wyrażającą się w przyjęciu, iż Generalny Inspektor Danych Osobowych nie ma prawnego obowiązku złożenia zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa w sytuacji, gdy o popełnieniu takiego przestępstwa zawiadamia podmiot inicjujący postępowanie w przedmiocie ochrony danych osobowych. W pierwszej kolejności należy wskazać, że strona może domagać się od Generalnego Inspektora w administracyjnych formach postępowania wyłącznie podjęcia działań określonych w art. 18 ust. 1 ustawy, w myśl którego w przypadku naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych Generalny Inspektor z urzędu lub na wniosek osoby zainteresowanej, w drodze decyzji administracyjnej, nakazuje przywrócenie stanu zgodnego z prawem, a w szczególności: 1) usunięcie uchybień, 2) uzupełnienie, uaktualnienie, sprostowanie, udostępnienie lub nieudostępnienie danych osobowych, 3) zastosowanie dodatkowych środków zabezpieczających zgromadzone dane osobowe; 4) wstrzymanie przekazywania danych osobowych do państwa trzeciego, 5) zabezpieczenie danych lub przekazanie ich innym podmiotom, 6) usunięcie danych osobowych; oraz może składać tylko takie wnioski, które mogą być rozpatrzone przez wydanie decyzji administracyjnej. Zgodnie natomiast z art. 19 ustawy o ochronie danych osobowych, w razie stwierdzenia, że działanie lub zaniechanie kierownika jednostki organizacyjnej, jej pracownika lub innej osoby fizycznej będącej administratorem danych wyczerpuje znamiona przestępstwa określonego w ustawie, Generalny Inspektor kieruje do organu powołanego do ścigania przestępstw zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa, dołączając dowody dokumentujące podejrzenie. Wnioskodawca dochodzący przed GIODO ochrony swych praw może się domagać, jak prawidłowo wskazał organ i Sąd I instancji, podjęcia działań określonych w art. 18 u.o.d.o. Wydanie decyzji administracyjnej następuje po przeprowadzeniu przez GIODO postępowania administracyjnego i stwierdzeniu naruszenia przepisów u.o.d.o. Decyzja administracyjna rozstrzyga bowiem co do istoty indywidualną sprawę z zakresu administracji publicznej. Ustalenia dokonane przez GIODO w postępowaniu prowadzonym w zakresie zgodności z prawem przetwarzania danych osobowych stanowią podstawę rozstrzygnięcia w formie decyzji administracyjnej. 8 Sygn. akt I OSK 2760/15 Natomiast obowiązek GIODO wynikający z art. 19 u.o.d.o. nie stanowi podstawy do skutecznego domagania się przez skarżącego podjęcia działania określonego w tym przepisie, które to działanie organu nie przybiera formy administracyjno-prawnej. Stwierdzenie podstaw do zastosowania art. 19 u.o.d.o. należy wyłącznie do GIODO. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę podziela pogląd NSA wyrażony w wyroku z dnia 19 listopada 2011 r., sygn. akt II SA 2702/00, zgodnie z którym osoba dochodząca ochrony swych praw w trybie ustawy o ochronie danych osobowych nie jest podmiotem postępowania obliczonego na wydanie decyzji o zawiadomieniu stosownego organu o przestępstwie w zakresie przetwarzania danych osobowych i nie może się tego domagać od GIODO w administracyjno - prawnych formach tego postępowania. Przepis art. 19 ustawy nie daje bowiem stronie roszczenia w tym względzie. W przypadku, gdy ustalenia faktyczne poczynione w sprawie będą wskazywać na to, iż działanie lub zaniechanie administratora danych nosi znamiona przestępstwa, GIODO ma obowiązek skierowania zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa do organu powołanego do ścigania przestępstw. Nie dokonuje tego jednak, jak w przypadku art. 18 ustawy w drodze decyzji administracyjnej, lecz w drodze wystąpienia, które stanowi realizację jego kompetencji w tej sprawie. Wskazuje na to zarówno wyraźne określenie formy decyzji w art. 18 ustawy, a brak tego określenia w art. 19 ustawy, jak i istota oraz znaczenie decyzji administracyjnej. Nakłada ona bowiem na stronę pewne uprawnienie lub obowiązek lub odmawia jego przyznania. Tymczasem wystąpienie do prokuratury z informacją o podejrzeniu przestępstwa nie ma takiego charakteru. W kontekście art. 19 tej ustawy należy również stwierdzić, iż w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że kierowanie zawiadomień o popełnieniu przestępstwa do organów ścigania należy do autonomicznych, samodzielnych kompetencji Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych, realizowanych przez niego z urzędu, a nie na wniosek osób zainteresowanych. Wskazuje na to sam przepis art. 19 ustawy, w którym mówi się "w razie stwierdzenia" i nie ma zapisów, które stanowiłyby o wystosowaniu takich zawiadomień na wniosek strony postępowania. Mając powyższe stanowisko na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, że na organie, w ramach przedmiotowego postępowania, nie ciążył obowiązek kierowania do organu powołanego do ścigania 9 Sygn. akt I OSK 2760/15 przestępstw zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa. Oznacza to, że podniesione przez skarżącego kasacyjnie zarzuty okazały się niezasadne. Ubocznie należy zauważyć, że Generalny Inspektor nie jest organem kontrolującym ani nadzorującym prawidłowość stosowania prawa materialnego i procesowego w sprawach należących do właściwości innych organów, które podlegają ocenom, zgodnie z przewidzianą procedurą, w toku instancji. W konsekwencji należy przyjąć, że w niniejszej sprawie kwestia niewywiązywania się przez przewodniczącego Sądu Rejonowego Szczecin Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie z obowiązku nałożonego przez art. 362 Kodeksu postępowania karnego, należy do wyłącznej kompetencji sądów powszechnych, a zatem ocena przez GIODO ewentualnego naruszenia tego obowiązku stanowiłaby nieuprawnioną ingerencję w ich jurysdykcję. Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. 10