I OSK 2670/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 marca 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1381/22 w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 22 czerwca 2022 r. nr SKO.ŚR/4111/699/2021 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy X. z dnia 9 listopada 2021 r. nr GOPS-ŚR.404/5231/2021; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz A. A. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 6 marca 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1381/22 oddalił skargę A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 22 czerwca 2022 r. nr SKO.ŚR/4111/699/2021 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Burmistrz Miasta i Gminy X. decyzją z 9 listopada 2021 r. nr GOPS-ŚR.404/5231/2021, po rozpatrzeniu sprawy z wniosku A. A. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na córkę B. B., odmówił przyznania świadczenia. Organ uznał, że niepełnosprawność B. B. datuje się od dwudziestego roku życia, zatem nie zostały spełnione przesłanki ustawowe. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z 22 czerwca 2022 r. znak: SKO.ŚR/4111/699/2021, po rozpatrzeniu odwołania A. A., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Zdaniem organu, nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615), powoływanej dalej jako "u.ś.r.", której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W ocenie organu, w sprawie nie została spełniona inna zasadnicza przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia, ponieważ nie ma związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnioskodawczynię a koniecznością sprawowania opieki nad córką. Organ II instancji podkreślił, że B. B. potrzebuje pomocy, gdyż ma ograniczoną samoobsługę i doznaje ograniczeń w czynnościach życia codziennego, ponieważ pozostaje w leczeniu onkologicznym, które pociąga za sobą znaczne osłabienie organizmu. W opinii organu, jest ona jednak w stanie wykonywać czynności higieniczne samodzielnie, jak również samodzielnie spożywać posiłki. Organ wskazał, że wnioskodawczyni wykonuje takie czynności, jak wykupienie i podawanie leków, organizowanie wizyt lekarskich oraz hospitalizacji, zawożenie do lekarza, do szpitala, na badania, przygotowywanie posiłków, zakupy, czy załatwianie spraw urzędowych. Organ odwoławczy wyjaśnił, że czynności, które wykonuje wnioskodawczyni w związku z opieką nad córką mają charakter czynności okresowych oraz cyklicznych, możliwych do zaplanowania. Zdaniem organu, te czynności można łączyć z wykonywaniem pracy zawodowej. Nie wymagają one obecności przy córce 24 godziny na dobę. Ponadto, organ odwoławczy zaznaczył, że krąg osób zobowiązanych do alimentacji obejmuje także ojca B. B., z którym skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. W opinii organu, ojciec może pomagać w opiece nad córką, mimo wykonywanej pracy zawodowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę A. A. na opisaną wyżej decyzję. Sąd I instancji uznał, że nie ma wątpliwości co do spełnienia zarówno przez skarżącą, jak i jej córkę, przesłanek, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj. na skarżącej jako matce ciąży obowiązek alimentacyjny, nie podejmuje ona zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad córką, zaś B. B. jest osobą, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ani organ pierwszej instancji, ani organ odwoławczy nie zakwestionowały przytoczonych przez skarżącą we wniosku o przyznanie świadczenia okoliczności, dotyczących sprawowania przez nią opieki nad córką, czy też zakresu tej opieki. Niewątpliwie, córka skarżącej wymaga opieki, a skarżąca jej tę opiekę zapewnia. Jak uznał Sąd I instancji, organ odwoławczy prawidłowo przyjął, że w sprawie nie zostały spełnione pozostałe przesłanki przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd wyjaśnił, że świadczenie to nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia. Zdaniem Sądu I instancji, podejmowane przez skarżącą czynności nie mają charakteru czynności ekstraordynaryjnych. Wskazane czynności, to jest wykupienie i podanie leków, organizowanie wizyt lekarskich i hospitalizacji, zawożenie do lekarza, do szpitala czy na badania, przygotowywanie posiłków, a także robienie zakupów, stanowią typowe czynności dnia codziennego, podejmowane z powodzeniem przez osoby pracujące po godzinach pracy. Sąd I instancji zaznaczył też, że B. B. jest w stanie samodzielnie spożywać posiłki, czy też wykonywać czynności higieniczne. Ponadto, jak uznał Sąd I instancji, nawet gdyby uznać, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia wyczerpuje przesłankę rezygnacji z zatrudnienia, to w okolicznościach niniejszej sprawy nie można pominąć, że zobowiązany do alimentacji względem B. B. jest także jej ojciec, a fakt, że pracuje, nie zwalnia go od tego obowiązku. Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.r.o.", obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby również środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie z art. 129 § 2 K.r.o. krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Ponadto, Sąd I instancji podzielił prezentowany w orzecznictwie pogląd, że wykonywanie zatrudnienia nie stanowi obiektywnej okoliczności przesądzającej o tym, że dana osoba nie jest w stanie sprawować opieki nad osobą bliską. Praca zawodowa może utrudniać sprawowanie opieki nad osobą wymagającą opieki (w przedmiotowej sprawie – nad córką), jednakże tego nie uniemożliwia. Trzeba mieć na względzie również i tę okoliczność, że świadczenie alimentacyjne nie musi polegać na fizycznym sprawowaniu opieki nad osobą, która jej wymaga, lecz może polegać np. na finansowaniu usług opiekuńczych. Zatem, Sąd I instancji uznał, że okoliczności stanu faktycznego sprawy uzasadniały odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką. Zdaniem Sądu I instancji, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła A. A. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji: I) na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", naruszenie prawa materialnego, to jest: 1) art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, że zakres sprawowanej przez wnoszącą skargę kasacyjną opieki nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia oraz że między rezygnacją lub niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia nie występuje związek przyczynowy; 2) art. 17 ust. 1 w związku z art. 17 ust. 1a u.ś.r. przez jego błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego matce osoby z niepełnosprawnością, konieczne jest wykazanie, że ojciec tej osoby jest obiektywnie niezdolny do sprawowania opieki i wywiązywania się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu nakazuje przyjąć, że możliwość realizacji obowiązku alimentacyjnego przez pozostałe osoby zobowiązane w tym samym stopniu, pozostaje bez wpływu na prawo wnioskodawczyni do świadczenia pielęgnacyjnego; II) na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, to jest: 1) art. 135 P.p.s.a. przez niewzięcie pod uwagę całości materiału dowodowego w sprawie, czego skutkiem było niesłuszne oddalenie skargi na podstawie art. 151 P.p.s.a. oraz uznanie, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa; 2) art. 151 P.p.s.a. przez niesłuszne oddalenie skargi, podczas gdy zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", ponieważ organ odwoławczy orzekł jednoznacznie sprzecznie z zebranym materiałem dowodowym, oceniając go zupełnie dowolnie, czym naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów, zdecydowanie wykraczając poza granice tej swobody. Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skarg. Ewentualnie, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto, wniesiono o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych i złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że Sąd I instancji błędnie uznał, że zakres sprawowanej opieki nie uniemożliwia wnoszącej skargę kasacyjną podjęcia przez nią zatrudnienia oraz że dla przyznania jej świadczenia konieczne jest wykazanie, iż ojciec osoby z niepełnosprawnością jest obiektywnie niezdolny do sprawowania opieki nad córką. Wnosząca skargę kasacyjną wskazała, że organom, jak i sądom, brak jest wiadomości specjalnych, umożliwiających stwierdzenie, czy dana osoba jest faktycznie obiektywnie niezdolna do sprawowania opieki nad osobą z niepełnosprawnością. Jednocześnie, zarówno organom jak i sądom, w odróżnieniu od osób specjalizujących się w zakresie medycyny, brak jest wiadomości specjalnych umożliwiających stwierdzenie, wprost sprzecznie z wydanym wobec danej osoby orzeczeniem o niepełnosprawności, że nie wymaga ona na tyle szerokiego zakresu opieki, że jej opiekun mógłby podjąć zatrudnienie. Zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną, przeprowadzony w sprawie wywiad środowiskowy "oddaje najbliżej rzeczywistości stan faktyczny w sprawie", a wnioski wyciągnięte przez organ odwoławczy i Sąd I instancji są sprzeczne ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Następnie, wnosząca skargę kasacyjną zaznaczyła, że w ustawie o świadczeniach rodzinnych brak jest podstawy do sformułowania stanowiska, zgodnie z którym konieczne jest ustalenie, że pozostałe osoby zobowiązane alimentacyjne wobec osoby z niepełnosprawnością w tym samym stopniu, są niezdolne do sprawowania bądź finansowania opieki. Jak podkreśliła wnosząca skargę kasacyjną, z art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1a u.ś.r. wynika, że ustawodawca ustanowił kolejność osób, które mają możliwość uzyskania uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego oraz określił okoliczności umożliwiające wykluczenie ich z tej kolejności (śmierć, legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, pozbawienie praw rodzicielskich etc.), co umożliwia ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom zobowiązanym w dalszej kolejności. Jednocześnie, w żadnym z przepisów ustawy nie określono "zasad kolizyjnych" między uprawnionymi w tym samym stopniu. Zgodnie z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych, osoby zobowiązane alimentacyjnie wobec osoby z niepełnosprawnością w tym samym stopniu, są na równi uprawnione do wystąpienia z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Każde z nich może więc, przy spełnieniu pozostałych przesłanek, uzyskać prawo do tego świadczenia. Również w K.r.o. brak jest przepisu uzależniającego przyznanie prawa jednemu z krewnych osoby z niepełnosprawnością od obiektywnego braku możliwości spełnienia obowiązku alimentacyjnego przez pozostałe osoby zobowiązane w tym samym stopniu. Na poparcie swojego stanowiska, wnosząca skargę kasacyjną powołała orzecznictwo sądowoadministracyjne (wyrok NSA z 28 stycznia 2022 r. sygn. akt I OSK 925/21 oraz wyrok WSA w Rzeszowie z 9 lutego 2022 r. sygn. akt II SA/Rz 1551/22 – powinno być "II SA/Rz 1551/21", przyp. NSA). Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy podać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", ponieważ skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy. W skardze kasacyjnej zostały sformułowane zarzuty kwestionujące wykładnię prawa materialnego, a zatem konieczne jest odniesienie się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia prawa materialnego, gdyż prawidłowe rozumienie prawa materialnego wytycza kierunek i zakres przeprowadzonego postępowania dowodowego. Zarzuty naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię dotyczą art. 17 ust. 1 u.ś.r. wymienionego samodzielnie (pkt 1 skargi kasacyjnej) i w związku z art. 17 ust. 1a u.ś.r. (punkt 2 skargi kasacyjnej). Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. 1a. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przed odniesieniem się do wskazanych zarzutów należy wskazać, że nie są sporne okoliczności faktyczne sprawy dotyczące tego, że w dacie orzekania przez organy córka skarżącej legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z 16 czerwca 2021 r. wydanym do 30 czerwca 2023 r. W orzeczeniu tym stwierdzono, że chora wymaga zarówno korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych, jak i wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jednocześnie, nie ustalono, aby chora korzystała ze wsparcia systemu środowiskowego. Nie ustalono też, aby opiekę nad nią sprawowały inne osoby, poza skarżącą, jak też, aby była pozostawiona bez opieki i wymaganego wsparcia. W wywiadzie środowiskowym potwierdzono, że to skarżąca jest osobą, która towarzyszy córce w codziennej egzystencji. Sąd I instancji podał, że ani organ pierwszej instancji ani organ odwoławczy nie zakwestionowały przytoczonych przez skarżącą we wniosku o przyznanie świadczenia okoliczności dotyczących sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawną córką, czy też zakresu tej opieki. Niewątpliwie córka skarżącej wymaga opieki, a skarżąca jej tę opiekę zapewnia (s. 10 uzasadnienia zaskarżonego wyroku). Z ustaleń organów, zaaprobowanych przez Sąd I instancji wynika także, że zachodzi korelacja czasowa między wydaniem osobie chorej orzeczenia a rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia. W świetle powyższego należy zauważyć, że Sąd I instancji nie mógł naruszyć art. 17 ust. 1 w związku z ust. 1a u.ś.r., skoro o świadczenie pielęgnacyjne ubiegała się matka w związku z opieką sprawowaną nad córką (art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r.). Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy dotyczy innych osób niż matka i ojciec (art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r.). Co najwyżej Sądowi I instancji należałoby wytknąć, że okoliczności niniejszej sprawy badał pod kątem spełniania przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Sąd I instancji wskazał bowiem, że: "Nie budzi wątpliwości, że zarówno skarżąca jak i jej córka spełniają przesłanki, o jakich mowa w ust. 1 pkt 4 tego artykułu, tj. na skarżącej jako matce ciąży obowiązek alimentacyjny, nie podejmuje ona zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad córką, zaś B. B. jest osobą niepełnosprawną, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.". Jednak to uchybienie nie wpływa na istotę zagadnienia sformułowanego w punkcie 1 zarzutu skargi kasacyjnej, to jest sposobu rozumienia związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia albo niepodejmowaniem zatrudnienia, jak w przypadku wnioskodawczyni, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą jej wymagającą w myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. Naczelny Sąd Administracyjny nie neguje, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. zakłada związek między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki. Ocenie w związku z tym podlegać może, czy ubiegający się o świadczenie jest osobą sprawującą opiekę. Przepis ten nie zakłada jednak, że do oceny organu należy zakres potrzeb osoby niepełnosprawnej. To wyspecjalizowany organ orzeka o stopniu niepełnosprawności, a w konsekwencji o potrzebie uzyskiwania stałego bądź długookresowego wsparcia ze strony opiekuna. W przypadku córki skarżącej organ ten orzekł o takiej okresowej potrzebie i znacznym ograniczeniu jej możliwości samodzielnej egzystencji. W takim przypadku osoba z kręgu zobowiązanych do alimentacji może podjąć decyzję o podjęciu się osobistej opieki i rezygnacji z zatrudnienia. Wskazywany przez organy i Sąd I instancji zakres samodzielności osoby niepełnosprawnej nie może zniweczyć ustaleń wynikających z wydanego orzeczenia o niepełnosprawności. To ono rozstrzyga, że osoba niepełnosprawna wymaga stałej opieki lub pomocy ze strony innych osób. Podjęcie się takiej opieki, w przypadku rezygnacji z zatrudnienia, skutkuje po stronie osoby zobowiązanej do alimentacji, uprawnieniem do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Nieprawidłowe jest zatem twierdzenie, że orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie wystarcza do określenia zakresu potrzeb osób niepełnosprawnych (opieki, pielęgnacji, wsparcia), a temu celowi ma służyć badanie, czy zakres potrzeb osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności uniemożliwia aktywność zawodową jej opiekuna. Badanie okoliczności sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. odbywa się w trybie określonym przez przepisy art. 23 ust. 4aa, ust. 4b u.ś.r. Przy czym przepisy te znajdują zastosowanie w razie wystąpienia wątpliwości dotyczących sprawowania opieki. Mogą zatem być podstawą przeprowadzenia wywiadu środowiskowego na okoliczność zarówno sprawowania opieki właśnie przez wnioskodawczynię, jak i sprawowania jej w sposób prawidłowy i zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z orzeczenia o niepełnosprawności oraz adekwatnie do potrzeb osoby niepełnosprawnej. Nie oznacza to jednak, że wynik wywiadu może być interpretowany z pominięciem wskazań opiekuńczych wynikających z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z 6 listopada 2024 r. sygn. akt I OSK 2816/23, jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W sprawie bezsporne jest, że córka skarżącej legitymowała się w dacie orzekania orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a jak wskazuje art. 4 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 573), do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zasadnicze znaczenie w sprawie ma zatem ustalenie, kto opiekę faktycznie nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym sprawuje. Ustalenia potwierdziły, że opiekę taką sprawowała wyłącznie skarżąca, a niepodejmowanie zatrudnienia pozostawało w korelacji czasowej z wydaniem orzeczenia o niepełnosprawności. Skuteczny okazał się również zarzut błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. kwestionujący stanowisko Sądu I instancji i organu odwoławczego wskazujące, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego matce osoby z niepełnosprawnością, konieczne jest wykazanie, że ojciec tej osoby jest obiektywnie niezdolny do sprawowania opieki i wywiązywania się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu nakazuje przyjąć, że możliwość realizacji obowiązku alimentacyjnego przez pozostałe osoby zobowiązane w tym samym stopniu, pozostaje bez wpływu na prawo wnioskodawczyni do świadczenia pielęgnacyjnego. Rację należy przyznać skarżącej kasacyjnie, że całkowicie nieuprawnione jest stanowisko Sądu I instancji, a wcześniej organu odwoławczego, że skarżącej nie można przyznać wnioskowanego świadczenia, skoro opiekę nad niepełnosprawną córką może podzielić z mężem i w związku z tym nie musi rezygnować z zatrudnienia. Przywołany wyżej przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazuje na warunek rezygnacji (zaprzestania) lub niepodejmowania zatrudnienia, bądź innej pracy zarobkowej, który należy brać pod uwagę, oceniając spełnienie przesłanek do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne musi więc sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym jest obiektywnie zmuszona do rezygnacji z dotychczasowego zatrudnienia, bądź nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej). Opieka ta musi zatem stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej - powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Istotna jest tu ocena, czy zakres sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną (a nie zakres samodzielności i potrzeb osoby niepełnosprawnej, jak była o tym mowa powyżej) wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące ustalenie tego prawa i stwierdzenie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaną opieką a możliwością pogodzenia jej z pracą zarobkową. Wskazać należy, że zarówno skarżąca, jak i jej mąż, należą do pierwszej grupy zobowiązanych alimentacyjnie względem córki i jednocześnie uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtowało się stanowisko, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa tego, która z osób, tj. czy wnioskodawczyni, czy jej mąż (ojciec dziecka z niepełnosprawnością), powinni sprawować opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji nie powinno być podważane, że rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. W przypadku, gdy matka w pierwszej kolejności zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia jej tego prawa z tego powodu, że żyje ojciec dziecka wymagającego opieki. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji gdy jedno z rodziców, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad dzieckiem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyje drugi z rodziców, który również taki obowiązek alimentacyjny może wypełniać, ale nie zwrócił się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (np. por. wyroki NSA z: 29 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1596/23, 28 stycznia 2022 r. sygn. akt I OSK 925/21). Podsumowując, z art. 17 u.ś.r. nie wynika, aby przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego była okoliczność istnienia, oprócz skarżącej, jej męża (ojca dziecka) należącego do pierwszej grupy zobowiązanych alimentacyjnie i uprawnionego do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Powołany przepis wśród wyraźnie określonych negatywnych i pozytywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie przewiduje takiej negatywnej przesłanki. Niedopuszczalne jest wprowadzanie przez organy administracyjne, czy też sąd administracyjny, dodatkowych, nieprzewidzianych w u.ś.r., negatywnych przesłanek jego przyznania. Tym samym skuteczny okazał się zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez błędną wykładnię. Wobec skuteczności zarzutu błędnej wykładni zbędne było odnoszenie się do pozostałych zarzutów naruszenia przepisów postępowania dotyczących ustaleń stanu faktycznego i oceny materiału dowodowego. Przepis prawa materialnego określa bowiem istotne prawnie dla danej sprawy okoliczności, a więc warunkuje kierunek podejmowanych przez organ administracji publicznej czynności procesowych zmierzających do dokonania ustaleń faktycznych mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium uwzględni zmianę stanu prawnego, dotyczącego przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za mającą usprawiedliwione podstawy i na podstawie art. 188 w związku z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 182 § 2 P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzje organów orzekających obu instancji. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.) - 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Sądem I instancji oraz art. 203 pkt 1 w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b tego rozporządzenia - 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.