I OSK 2657/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie: NSA Marian Wolanin del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 6 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Sz 470/23 w sprawie ze skargi M.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia 27 marca 2023 r., nr SKO.4111.2980.2022 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

WOJEWÓDZKI SĄD ADMINISTRACYJNY W SZCZECINIE WYROKIEM Z 6 LIPCA 2023 R. ODDALIŁ SKARGĘ M.W. NA DECYZJĘ SAMORZĄDOWEGO KOLEGIUM ODWOŁAWCZEGO W KOSZALINIE Z 27 MARCA 2023 R. W PRZEDMIOCIE UMORZENIA POSTĘPOWANIA ADMINISTRACYJNEGO W SPRAWIE PRZYZNANIA ŚWIADCZENIA PIELĘGNACYJNEGO. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący. Zaskarżył to rozstrzygnięcie w całości, wniósł o jego uchylenie i uwzględnienie skargi bądź przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji celem ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Dodatkowo skarżący wystąpił o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, w zw. art. 138 § 1 pkt 2 oraz art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: kpa, przez bezzasadne uchylenie decyzji Wójta Gminy M. z 11 października 2022 r. i umorzenie postępowania organu pierwszej instancji z uwagi na tożsamość toczących się już spraw w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem skarżącego; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 24 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390), dalej: uśr, przez błędną wykładnię i niezasadne uznanie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest klasycznym świadczeniem okresowym, a okresowość ta nie skutkuje odrębnością sprawy wywołanej kolejnym wnioskiem za inny czasookres. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 ppsa w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego postanowienia determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Spór w rozpoznawanej sprawie koncentruje się wokół zagadnienia zasadności uchylenia decyzji organu pierwszej instancji, której mocą odmówiono przyznania skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem z powodu niespełnienia kryterium rezygnacji z zatrudnienia bądź niepodejmowania zatrudnienia w związku ze sprawowaną opieką, oraz umorzenia postępowania administracyjnego ze względu na ustalenie, że toczące się postępowanie jest zasadniczo tożsame z postępowaniem zakończonym prawomocną decyzją z 2 września 2022 r., którą odmówiono skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy ustalił bowiem, że stan faktyczny w rozpoznawanej sprawie jest zbieżny ze stanem faktycznym ustalonym w zakończonej uprzednio sprawie. Stanowisko to kwestionuje autor skargi kasacyjnej, którego zdaniem złożenie kolejnego wniosku powoduje zmianę stanu faktycznego sprawy z uwagi na zmianę daty, od której świadczenie pielęgnacyjne mogłoby być pobierane przez skarżącego. Przed przystąpieniem do rozpoznania poszczególnych zarzutów skargi kasacyjnej należy odnotować, że zarzut naruszenia przepisu art. 24 ust. 1 i ust. 4 uśr został błędnie powiązany z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, który daje sądowi administracyjnemu kompetencję do uchylenia aktu administracyjnego z uwagi na stwierdzenie innych niż dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego naruszeń przepisów postępowania, o ile mogły one mieć istotny wpływ na wynik sprawy, podczas gdy przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych zawierają się co do zasady w grupie przepisów prawa materialnego. Oznacza to, że prawidłową podstawą tego zarzutu powinien być art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa, zgodnie z którym sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Ponadto odnotować należy, że wprawdzie zarzut ten dotyczy art. 24 ust. 1 i 4 uśr, w myśl których prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, art. 14, art. 15, art. 15a, art. 15b, art. 16, art. 17 i art. 17c (ust. 1). Prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia (ust. 4). Przepisy te nie znajdowały zastosowania w sprawie, gdyż art. 24 ust. 1 uśr co do zasady – zgodnie z jego treścią – nie normuje kwestii dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego, a art. 24 ust. 4 uśr dotyczy zakończenia okresu, na który przyznawane jest świadczenie pielęgnacyjne, co jak wskazano powyżej, nie jest przedmiotem niniejszej sprawy. Zauważyć przy tym należy, że uzasadnienie skargi kasacyjnej nie odnosi się do powyższych przepisów, zamiast tego skupiając się na zagadnieniu początku wypłacania wspomnianego świadczenia, tj. treści art. 24 ust. 2 uśr. Powyższe wady analizowanego zarzutu w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie powodują, że nie może on zostać w ogóle rozpoznany. Biorąc jednakże pod uwagę treść uzasadnienia skargi kasacyjnej, zarzut ten zostanie rozpoznany, tak jakby intencją autora skargi kasacyjnej było uczynienie jego podstawą art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 24 ust. 2 uśr. Przechodząc do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej, należy wskazać, że zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 kpa organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję – umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części. Ponadto w myśl art. 105 § 1 kpa, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. W ocenie organu odwoławczego bezprzedmiotowość postępowania w rozpoznawanej sprawie zachodziła z uwagi na tożsamość sprawy ze sprawą prawomocnie już rozstrzygniętą. Organ ustalił bowiem, że okoliczności wskazane we wniosku skarżącego z 15 września 2022 r. były takie same jak we wniosku z 21 lipca 2021 r. rozpoznanego decyzją z 16 sierpnia 2022 r. W ocenie autora skargi kasacyjnej stanowisko to jest nieprawidłowe ze względu na treść art. 24 ust. 2 uśr, który przewiduje, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Złożenie zatem nowego wniosku powoduje – zdaniem autora skargi kasacyjnej powołującego się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego – że wniosek ten obejmuje odmienny okres, na który miałoby zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że o odmienności stanu faktycznego, na którego podstawie miałoby zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne, nie decyduje data złożenia wniosku o to świadczenie, ale okoliczności wskazane w art. 17 uśr, czy to w zakresie istnienia przesłanek pozytywnych warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, czy też przesłanek negatywnych blokujących możliwość przyznania tego świadczenia. Moment rozpoczęcia pobierania świadczenia na podstawie art. 24 ust. 2 uśr jest jedynie konsekwencją przyznania tego świadczenia, które to przyznanie musi nastąpić, aby doszło do zastosowania wspomnianego przepisu. Wyjaśnić przy tym należy, że orzecznictwo przywołane przez autora skargi kasacyjnej dotyczy problematyki odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wywody zawarte w takich orzeczeniach nie mogą zatem znajdować bezpośredniego przełożenia na sprawy odnoszące się do samego przyznania bądź odmowy przyznania świadczenia i umorzenia postępowania z uwagi na jego tożsamość z poprzednio załatwioną sprawą. O odmienności stanu faktycznego nie decyduje także wydanie przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Odnotować bowiem należy, że wyroki Trybunał Konstytucyjny mają wpływ nie na stan faktyczny, a na możliwość stosowania przepisów prawa bądź określoną ich wykładnię. Jako takie wydanie wyroku przez Trybunał Konstytucyjny może zatem decydować o zmianie stanu prawnego bądź praktyki prawnej, a nie stanu faktycznego sprawy. Ponadto zauważyć należy, co podkreślił Sąd pierwszej instancji, że wyrok Trybunału poprzedza zarówno wniosek złożony w rozpoznawanej sprawie, jak i poprzednio załatwiony wniosek z 21 lipca 2021 r. Wnioski te rozpoznawane były zatem w jednakowych warunkach prawnych zaistniałych po wydaniu przez Trybunał wspomnianego orzeczenia, a zatem w tożsamym stanie prawnym. Oznacza to, że rozpoznawana sprawa nie odbiega od poprzednio załatwionej decyzją z 2 września 2022 r. W świetle powyższych wywodów należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie doszło do naruszenia art. 24 ust. 2 uśr, a w związku ze zbieżnością niniejszej sprawy oraz sprawy uprzednio załatwionej ostateczną decyzją brak było podstaw do stwierdzenia naruszenia art. 138 § 1 pkt 2 i art. 105 § 1 kpa. Odnotować także należy, że zarówno w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa, jak i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa umożliwiają uchylenie decyzji lub postanowienia, o ile w sprawie zachodzą określone skutki związane z naruszeniem odpowiednio prawa materialnego i przepisów postępowania. Uzasadnienie skargi kasacyjnej skupia się jednakże na kwestiach zarzucanego naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania pomijając analizę skutków możliwych naruszeń dla wyniku sprawy. W tym miejscu należy zaznaczyć, że rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest wyręczanie profesjonalnego pełnomocnika procesowego i samodzielne poszukiwanie argumentów przemawiających za trafnością zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej. Mając powyższe na uwadze, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty skargi kasacyjnej okazały się niezasadne. W tak ustalonym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.