I OSK 2633/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku J. Sp. z o.o. w (...) o wyłączenie sędziego NSA Marioli Kowalskiej od rozpoznania sprawy ze skargi kasacyjnej Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 963/18 w sprawie ze skarg I.R., J.K., J.S., K.S., P.W., W.K., Z.P., Z.K., J. Spółka z o.o. z siedzibą w (...) i Miasta Stołecznego Warszawy na decyzję Komisji do spraw usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich wydanych z naruszeniem prawa z dnia 13 marca 2018 r. nr III R 13/odw/17 w przedmiocie odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego postanawia: oddalić wniosek.

Pismem z 26 marca 2024 r. J.Sp. z o.o. w (...) (dalej: "wnioskodawca") wystąpił o wyłączenie sędziego NSA Marioli Kowalskiej od rozpoznania sprawy ze skargi kasacyjnej Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 963/18. W uzasadnieniu wniosku co do wyłączenia sędziego NSA Marioli Kowalskiej wskazano, że wskazany sędzia był członkiem składu orzekającego w sprawie o sygn. akt I OPS 3/22. W sprawie powyższej podjęto uchwałę, w której treści Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że ocena społeczna reprywatyzacji warszawskiej jest negatywna, a decyzje w tej sprawie ocenia się jako naruszające interes publiczny i prywatny. Skład orzekający w powyższej sprawie przyjął również, że rozstrzygnięcia Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich mogą działać wstecz. W ocenie wnioskodawcy fakt, że powyższa uchwała została wydana na kanwie niniejszej sprawy, zainicjowanej skargą kasacyjną Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich a sędzia wyznaczony do składu orzekającego w sprawie znajdował się również w składzie który wydał wskazaną uchwałę może poddać w wątpliwość bezstronność sędziego, może bowiem wskazywać na negatywny stosunek sędziego do całego zakresu spraw związanych z reprywatyzacją warszawską oraz beneficjentów wydanych w jej toku decyzji. Przy piśmie z 10 kwietnia 2024 r. sędzia NSA Mariola Kowalska złożyła oświadczenie, że nie zachodzą w stosunku do niej przesłanki o których mowa w art. 18 i 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: "ppsa"). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy (art. 18 ppsa) bądź też na wniosek strony lub żądanie sędziego (art. 19 ppsa). W pierwszym ze wskazanych przypadków przyczyny wyłączenia sędziego zostały enumeratywnie wymienione, a zatem tworzą one katalog zamknięty, co wyłącza możliwość stosowania wykładni rozszerzającej. Natomiast na wniosek strony (bądź na żądanie sędziego) sąd wyłącza sędziego, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie. Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego. Stosownie do treści art. 20 § 1 ppsa to strona składająca wniosek obowiązana jest wskazać oraz uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia, przy czym są to wyłącznie przyczyny, na które wskazują art. 18 § 1-3 i art. 19 ppsa. Oznacza to, że nie będzie chodzić o jakąkolwiek okoliczność, która zdaniem strony wyłącza sędziego od rozpoznawania jej sprawy, ale okoliczność przewidzianą ustawą. Przepisy powyższe ustanawiają instytucję wyłączenia sędziego, będącą gwarancją procesową zasady obiektywizmu i bezstronności, a więc gwarancją tego, że rozstrzygnięcie w sprawie zawisłej przed sądem nie będzie determinowane przez osobiste zapatrywania, uprzedzenia lub interesy osoby wydającej rozstrzygnięcie. Podkreślić należy jednocześnie, że instytucja wyłączenia sędziego nie została powołana po to, aby dać stronom postępowania możliwość modyfikowania składów orzekających poprzez eliminowanie z udziału w postępowaniu tych sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 3249/17). Wątpliwości co do bezstronności sędziego muszą zatem mieć charakter realny, a nie tylko potencjalny. O wyłączeniu sędziego nie może wobec tego decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości, zaś wniosek o wyłączenie powinien odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, dotyczących bezstronności konkretnego sędziego w konkretnej sprawie, tak aby wątpliwość co do bezstronności tego sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Wniosek taki musi być również poparty stosowną argumentacją. Nie wystarcza samo występowanie u strony podejrzenia, co do braku bezstronności sędziego, czy subiektywne przekonanie strony, co do negatywnego nastawienia sędziego do strony (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 538/17, postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 15 marca 2016 r. sygn. akt I OZ 203/16, z 28 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 40/15 z 27 stycznia 2020 r., sygn. akt OSK 1917/18 oraz z 12 stycznia 2022 r., sygn. akt II OZ 927/21). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi podstawa do wyłączenia sędziego NSA Marioli Kowalskiej, zarówno w oparciu o art. 18 jak i art. 19 ppsa. Pełnomocnik skarżących upatruje przyczyny wyłączenia wskazanego sędziego w treści uchwały podjętej z jego udziałem w sprawie o sygn. akt I OPS 3/22. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że oceny prawne dokonywane przez sędziów w ramach sprawowanej przez nich funkcji orzeczniczej nigdy nie mogą stanowić podstawy do ich wyłączenia. Wykonywanie przez sędziów funkcji orzeczniczych – które z mocy regulacji konstytucyjnych (art. 184 Konstytucji RP) i ustawowych (art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w przypadku sędziów sądów administracyjnych polega na kontroli zgodności z prawem działalności administracji - zawsze wiąże się z określoną oceną prawną tychże działań organów administracji publicznej, a więc wyrażeniem konkretnego poglądu prawnego w danej sprawie. Przyjęcie, że sędzia podlega wyłączeniu od rozpoznania sprawy tylko dlatego, że dokonał oceny prawnej w innych sprawach, byłoby naruszeniem zasady niezawisłości sędziowskiej i prowadziłoby do paraliżu sądownictwa, gdyż z istoty sądowego rozstrzygania spraw wynika, że przynajmniej dla jednej ze stron postępowania określone orzeczenie sądowe lub wyrażony w nim pogląd jest niekorzystny, co – w razie przyjęcia poglądów prezentowanych w rozpoznawanym wniosku o wyłączenie sędziego – uprawniałoby tę niezadowoloną z rozstrzygnięcia stronę do żądania wyłączenia sędziego, który ją podjął od rozpoznania każdej kolejnej sprawy, w której występowałby ten sam lub zbliżony problem prawny. Okoliczność orzekania wnioskowanego do wyłączenia sędziego w innych sprawach byłaby przesłanką jego wyłączenia jedynie w przypadkach określonych w art. 18 § 1 pkt 6 ppsa (to jest w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator), art. 18 § 1 pkt 6a ppsa (to jest w sprawach dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie) i art. 18 § 3 ppsa (to jest w przypadku rozpoznawania skargi o wznowienie postępowania sądowego, jeżeli sędzia ten brał udział w wydaniu orzeczenia objętego tą skargą o wznowienie), (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 11 września 2012 r. sygn. akt II OZ 704/12, 30 października 2018 r., sygn. akt I GSK 918/18 i z 26 lutego 2020 r., sygn. akt I GSK 262/18). Żadna z powyższych sytuacji nie występuje jednak w rozpoznawanej sprawie. W piśmie z 26 marca 2024 r. wnioskodawca zawarł ponadto argumentację dotyczącą nieprawidłowości w procesie powołania sędziego NSA Marioli Kowalskiej na urząd, stosownie jednak do uchwały składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22 tego rodzaju okoliczności nie mieszczą się w zakresie przedmiotowym normy z art. 19 ppsa. Z tych względów oraz biorąc pod uwagę treść złożonego do akt sprawy oświadczenia, na podstawie art. 19 w zw. z art. 22 § 1, 2 i 4 ppsa oraz art. 193 ppsa orzeczono jak w postanowieniu.