I OSK 2633/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku J. Sp. z o.o. w (...) o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Marioli Kowalskiej w sprawie ze skargi kasacyjnej Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 963/18 w sprawie ze skarg I.R., J.R., J.S., K.S., P.W., W.K., Z.P., Z.K., J. Spółka z o.o. z siedzibą w (...) i Miasta Stołecznego Warszawy na decyzję Komisji do spraw usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich wydanych z naruszeniem prawa z dnia 13 marca 2018 r. nr III R 13/odw/17 w przedmiocie odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego postanawia: odrzucić wniosek.

Pismem z 26 marca 2024 r. J. Sp. z o.o. w (...) (dalej: "wnioskodawca") wystąpił o stwierdzenie, że wobec sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Marioli Kowalskiej zachodzą przesłanki określone w art. 5a § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm., dalej: "pusa"), które zdaniem wnioskodawcy doprowadziły do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mające wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących wnioskodawcy oraz charakteru sprawy. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że sędzia NSA Mariola Kowalska została powołana na swoje stanowisko na podstawie rekomendacji wynikającej z uchwały nr 513/2020 Krajowej Rady Sądownictwa z 7 lipca 2020 r. Wnioskodawca wskazał, że powyższa uchwała została podjęta po wejściu w życie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3). Powyższe w ocenie wnioskodawcy oznacza, że w składzie orzekającym bierze udział sędzia powołany na stanowisko na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa wyłonionej po uprzednim skróceniu w sposób niezgodny z Konstytucją RP kadencji legalnie działającej Krajowej Rady Sądownictwa, przez co uchwała ta jako podjęta w składzie sprzecznym z prawem została podjęta wadliwie i nie można przyjąć aby pochodziła od podmiotu ukształtowanego zgodnie z prawem. Następnie wnioskodawca wskazał, że reforma polskiego sądownictwa, obejmująca również ww. ustawę, postrzegana była przez instytucje Unii Europejskiej jako stwarzająca wyraźne ryzyko poważnego naruszenia przez Polskę wartości o których mowa w art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej oraz zagrożenie systemowe dla praworządności w Polsce. Na poparcie swojego stanowiska wnioskodawca przywołał orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz Sądu Najwyższego, dotyczące niewłaściwej obsady sądu oraz braku niezależności Krajowej Rady Sądownictwa – w formacie ukształtowanym ustawą z 8 grudnia 2017 r. – od wpływu sił politycznych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Mocą ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r. poz. 1259), dokonano nowelizacji pusa przez dodanie do tej ustawy art. 5a Przepis ten przewiduje możliwość zbadania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, przy uwzględnieniu dalszych wymienionych w § 1 tego przepisu okoliczności. Badania dokonuje się na wniosek strony skarżącej lub uczestnika postępowania na prawach strony (art. 5a § 3). Przepis art. 5a pusa wprowadza szczególną podstawę wyłączenia sędziego - związaną ściśle z okolicznościami jego powołania na stanowisko - oraz reguluje postępowanie w tym przedmiocie. Postępowanie to jest postępowaniem odrębnym od postępowania o wyłączenie sędziego z art. 18-24 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.. dalej: "ppsa"). Wniosek o stwierdzenie przesłanek z art. 5a § 1 pusa musi odpowiadać wymogom określonym w § 5 tego przepisu, tj. powinien czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego, a ponadto zawierać: 1. żądanie stwierdzenia, że w danej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 5a § 1; 2. przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie. Wniosek niespełniający powyższych wymagań podlega odrzuceniu bez wezwania do usunięcia braków formalnych (art. 5a § 6 pusa). Z przywołanego przepisu art. 5a § 5 pusa wynika zatem, że podstawowym wymogiem formalnym wniosku jest m.in. przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie. Przez "okoliczności uzasadniające żądanie" należy rozumieć przede wszystkim okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego – a przywołanie tych okoliczności i przedstawienie dowodów jest obligatoryjne, bowiem właśnie te okoliczności stanowią o odrębności podstawy wyłączenia sędziego z art. 5a pusa. Brakiem formalnym wniosku będzie więc nieprzywołanie okoliczności związanej z powołaniem sędziego na stanowisko i nieprzedstawienie stosownych dowodów na ich poparcie. Powyższe prowadzi do wniosku, że zbadanie przez sąd administracyjny wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego jest możliwe wyłącznie w sytuacji, gdy strona sformułuje zarzut niespełnienia powyższych wymogów przez konkretnego sędziego i powiąże ten zarzut z konkretną okolicznością faktyczną. Nie można natomiast skutecznie wszcząć postępowania o przeprowadzenie tzw. "testu niezawisłości" w przypadku, gdy strona w złożonym wniosku powołuje się jedynie na swoją subiektywną obawę co do nieposiadania przez sędziego cech bezstronności i niezawisłości z powodu powołania sędziego przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną na mocy ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Tego rodzaju okoliczność nie może zostać uznana za dowód, o którym mowa w art. 5a § 5 pkt 2 pusa. Wskazać w tym miejscu należy, że zaprezentowane stanowisko jest jednolicie akceptowane w orzecznictwie sądowym, dotyczącym zbliżonej i istniejącej równolegle procedury wyłączenia sędziego, przewidzianej w art. 18-24 ppsa, przed nowelizacją ustawy pusa i wprowadzeniem do niej art. 5a (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 3024/18 i powołane w tym postanowieniu wyroki i postanowienia). Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy należy wskazać, że strona wnioskująca nie wskazała żadnych innych przyczyn, niż tych dotyczących wadliwego ukształtowania Krajowej Rady Sądownictwa, która przedstawiła Prezydentowi RP wniosek o powołanie sędziego NSA Marioli Kowalskiej na stanowisko sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ustawodawca wprowadzając nową procedurę wyłączenia sędziego nie wprowadził przesłanki nieprawidłowości powołania sędziego, jako samoistnej podstawy jego wyłączenia ani w żadnym miejscu nie wyposażył sądów administracyjnych w kompetencje do badania prawidłowości tego powołania ani także do merytorycznej kontroli uchwał Krajowej Rady Sądownictwa w ramach postępowania o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności. Na gruncie art. 5a § 1 pusa istotne jest zatem spełnienie przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności, jedynie z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i zachowaniu po powołaniu, a nie sama zgodność tego powołania z przepisami prawa. W sytuacji, gdy wniosek nie zawiera żadnego odniesienia do wymogów niezawisłości i bezstronności ani do zachowania tego konkretnego sędziego po powołaniu, a poprzestaje jedynie na wskazaniu nieprawidłowości powołania, tj. powołania przez organ funkcjonujący niezgodnie z prawem, które ma charakter ogólny i subiektywny, przyjąć należy, że wniosek taki nie spełnia wymagań, o których mowa w art 5a § 5 pkt 1 pusa. Ponadto w ocenie Sądu złożony wniosek nie zawiera również przytoczenia okoliczności uzasadniających żądanie. Należy w tym miejscu zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę jest świadomy kontrowersji związanych z funkcjonowaniem Krajowej Rady Sądownictwa od czasu wejścia w życie ustawy z 8 grudnia 2017 r., w tym także poglądów prezentowanych na tym tle w orzecznictwie sądów krajowych oraz europejskich. Nie negując stanowiska wyrażonego w przytoczonych orzeczeniach należy jednak zauważyć, że poglądy formułowane w orzecznictwie na temat braku niezależności Krajowej Rady Sądownictwa od władzy politycznej nie mogą stanowić dowodów na niespełnienie przez konkretnego sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności. Ich przywołanie bez powiązania z okolicznościami faktycznymi dotyczącymi konkretnego sędziego nie może zostać uznane za skuteczne zrealizowanie obowiązku opisanego w art. 5a § 5 pkt 2 pusa. Mając powyższe na uwadze, z uwagi na niespełnienie wymagań z art. 5a § 5 pkt 1 i 2 pusa, wniosek podlega odrzuceniu i dlatego na podstawie art. 5a § 6 i § 18 pusa w zw. z art. 197 § 1 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w postanowieniu.