I OSK 255/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) sędzia del. WSA Agnieszka Miernik Protokolant asystent sędziego Anna Ziółkowska po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 244/19 w sprawie ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 21 grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną

Wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 244/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 21 grudnia 2018 r. nr KOA/2317/Fa/18 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wójt Gminy Żabia Wola (dalej Wójt) decyzją z 8 czerwca 2018 r. nr DA.435. 1.2018.AM (dalej decyzja z 8 czerwca 2018 r.) odmówił P.S. (dalej skarżący) umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od grudnia 2013 r. do 8 listopada 2017 r. w kwocie 16.185,55 zł plus ustawowe odsetki. Decyzję doręczono skarżącemu 19 czerwca 2018 r. [k. 5 akt Wójta]. P.S. w odwołaniu zarzucił decyzji z 8 czerwca 2018 r. wadliwą ocenę materiału dowodowego i wskazał, że A.S. złożyła fałszywe zeznania do otrzymania zasiłku. Stwierdził, że cały rok wysyłał pieniądze w kwocie 350 zł, na co ma kwity. Uważa, że nie z własnej winy nie opłacał alimentów na małoletnią córkę. Stracił pracę w związku z opieką nad chorą, ubezwłasnowolnioną matką, której jest opiekunem od 19 maja 2011 r. ustanowionym przez Sąd Okręgowy w Warszawie. Do chwili bezprawnego zwolnienia z pracy płacił regularnie alimenty i nie uchylał się od tego obowiązku. Alimenty płacił do lipca 2013 r. z kredytu bankowego, który zaciągnął w nadziei, że zostanie przywrócony do pracy. Skarżący podał, że występował o obniżenie alimentów, ale Sąd Okręgowy w Płocku, mimo jego trudnej sytuacji materialnej i sprawowanej opieki, nie wziął tego pod uwagę [k. 22-20 akt SKO]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej Kolegium) decyzją z 21 grudnia 2018 r. nr KOA/2317/Fa/18 (dalej decyzja z 21 grudnia 2018 r.) utrzymało w mocy decyzję z 8 czerwca 2018 r. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że z materiału dowodowego wynika, że wyrokiem z 23 marca 2011 r. [III RC 84/11] Sąd Rejonowy w Żyrardowie zasądził od P.S. na rzecz małoletniej córki W.S. tytułem alimentów kwotę 350 zł miesięcznie. Z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Pruszkowie (sygn. akt KMP 10/13) wynika, że egzekucja alimentów jest bezskuteczna. Właściwy organ w okresie od 1 grudnia 2013 r. do chwili obecnej wypłaca świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dziecko W.S. Dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - Dz. U. z 2018 r. poz. 554 ze zm., dalej upal). Według art. 30 upal, który stanowił podstawę materialnoprawną zaskarżonej w odwołaniu decyzji, istnieje możliwość umorzenia części bądź całości zadłużenia dłużnika, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia długu na raty. Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną (art. 30 ust. 2 upal). Wydawana w tej sprawie decyzja ma charakter uznaniowy. Organ może umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przy czym może dokonać umorzenia tych należności łącznie z odsetkami w całości lub w części. Kolejnym dopuszczalnym na gruncie tego przepisu rozwiązaniem jest odroczenie przez organ terminu płatności zadłużenia. Organ ma również możliwość rozłożenia zadłużenia na raty. Przesłankami, którymi winien kierować się organ przy wydawaniu decyzji w sprawie umorzenia należności jest sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy. Zdaniem Kolegium sytuacja skarżącego, choć niewątpliwie trudna rodzinnie, to z uwagi na osiągany dochód i wiek skarżącego nie daje podstaw do uwzględnienia jego wniosku. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak wynika z art. 7 kpa, załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala organowi na dowolność w załatwianiu sprawy, ale nie nakazuje mu spełnienia każdego subiektywnie uzasadnionego żądania obywatela. Uznaniowy charakter decyzji w tej sprawie nakłada na organ I instancji obowiązek szczególnie wnikliwego ustalenia i wyjaśnienia okoliczności faktycznych w sprawie, która jest przedmiotem wniosku strony, jak też starannego i dokładnego wskazania stronie, z jakich przyczyn jej wniosek nie może zostać uwzględniony. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że skarżący mieszka z matką, którą całodobowo opiekuje się. Matka (ur. 12 stycznia 1938 r.), ze względu na stan zdrowia (zaburzenia POCHP, upośledzenie umysłowe, przewlekły zaawansowany nikotynizm, choroba Alzheimera) jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Dnia 9 listopada 2016 r. skarżący został ustanowiony opiekunem prawnym dla całkowicie ubezwłasnowolnionej matki. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Pruszkowie w grudniu 2017 r. przeprowadził ze skarżącym wywiad środowiskowy i ustalił, że skarżący nie pracuje i nie ma żadnego własnego dochodu. Jego źródłem utrzymania jest renta matki w wysokości 1.594,52 zł i specjalny zasiłek opiekuńczy w wysokości 520 zł. W ocenie Kolegium - w ww. okolicznościach - nie jest uzasadnione umorzenie zobowiązań skarżącego. Skarżący nie ma wprawdzie obecnie stałego zatrudnienia, jednak ma dochód z innego tytułu. Sytuacja rodzinna skarżącego jest niewątpliwie trudna, ze względu na stan zdrowia matki i wysiłek, jakie wiąże się z opieką nad niepełnosprawną matką. Skarżący z posiadanego dochodu może spłacać zadłużenie alimentacyjne (choćby w części). Po stronie skarżącego nie występują okoliczności, które całkowicie uniemożliwiają zmianę jego sytuacji. Ani wiek skarżącego (ur. w 1963 r.), ani stan zdrowia nie wykluczają możliwości podjęcia przez skarżącego pracy w przyszłości, jak też działań, które pozwoliłyby na wywiązanie się z ciążącego obowiązku zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Wskazywane przez skarżącego okoliczności, obrazują jego trudną sytuację rodzinną, ale nie dają możliwości potraktowania skarżącego w sposób uprzywilejowany, w odniesieniu do innych dłużników alimentacyjnych. Z odwołania wynika, że skarżący czynił starania o obniżenie alimentów, jednak Sąd nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających zmniejszenie zobowiązań alimentacyjnych. Wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, winny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający. W związku z tym umorzenie winno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu w sposób trwały na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Sytuacja taka w okolicznościach niniejszej sprawy nie zachodzi. W ocenie Kolegium nie sposób obecnie stwierdzić, że skarżący trwale utracił zdolność do zarobkowania, a tym samym do spłaty zobowiązań alimentacyjnych. Skarżący winien mieć świadomość, że spoczywa na nim obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania jego małoletniej córki. Działające w imieniu państwa organy administracji publicznej nie mogą umarzać należności, gdy sytuacja materialna dłużnika może w przyszłości ulec zmianie w wyniku podjęcia płatnej pracy bądź zaistnienia innych zdarzeń powodujących przysporzenie w majątku dłużnika. Trudna sytuacja materialna dłużnika w dacie orzekania w przedmiocie umorzenia należności nie musi oznaczać umorzenia owych należności. Umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 upal winno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego uniemożliwia mu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku. Stan taki winien być skutkiem czynników obiektywnych, tj. takich, na które zobowiązany nie ma (nie miał) wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Instytucja umorzenia należności alimentacyjnych jest środkiem szczególnym i stosowana być powinna jedynie wobec osób, które mimo starań nie są w stanie w jakikolwiek sposób przezwyciężyć trudnych sytuacji życiowych lub ich pokonać przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości. Odmowa umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego nie wyklucza możliwości ubiegania się o umorzenie tych należności w przyszłości, gdyby wystąpiły ku temu przesłanki. Na wniosek skarżącego organ właściwy wierzyciela (organ I instancji) może odroczyć termin spłaty zobowiązania lub ustanowić spłatę zobowiązania w ratach uwzględniając jego możliwości płatnicze. W ocenie Kolegium, w sytuacji, w jakiej znajduje się obecnie skarżący, umorzenie nie jest uzasadnione; do rozważenia pozostają - jako bardziej adekwatne - inne, wyżej wskazane rozwiązania. Nie jest obecnie możliwe ustalenie, która z ww. możliwości byłaby najbardziej odpowiednia, gdyż zależy to m. in. od poziomu stałych wydatków i miesięcznych kosztów utrzymania [k. 26-25v akt SKO; 6-8 akt Wójta]. Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 21 grudnia 2018 r. P.S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wniósł o: 1. uchylenie zaskarżonej decyzji, 2. umorzenie w całości zadłużenia wynikającego z należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu wskazał, że Kolegium rozpatrywało jego sprawę przez pół roku. W tym czasie matka skarżącego wyprowadziła się z domu. Dochody skarżącego to zasiłek z urzędu pracy w kwocie 340 zł, przy czym część zabiera komornik. Skarżący oświadczył, że jest niezdolny do pracy, ponieważ ma kłopoty z kręgosłupem. Okres za który Kolegium nakazuje mu zapłacić za fundusz, to okres w którym był opiekunem prawnym matki. Matka miała rentę rodzinną. Nie może dysponować środkami chorej, całkowicie ubezwłasnowolnionej matki. W czasie kiedy dysponował rentą matki, by mógł spłacać fundusz, musiałby zwrócić się do Sądu rodzinnego o pozwolenie na zarządzanie w ten sposób środkami matki (podopiecznej). Wniósł o umorzenie zadłużeń z funduszu alimentacyjnego, które wynikały z niemożliwości podjęcia pracy. Skarżący nie mógł bezprawnie pozbawiać matki środków do życia. Zastrzegł, że jeżeli Sąd nie przychyli się do jego prośby, to wystąpi z pozwem przeciwko Skarbowi Państwa, który w tym okresie chciał zmusić skarżącego do dokonywania wpłat z poborów osoby całkowicie niezdolnej do samodzielnej egzystencji, niemającej zdolności do podejmowania czynności prawnych. Skarżący podał, że jest w trakcie leczenia, czeka na operację kręgosłupa, która pozwoli mi wrócić do pracy (k. 2-4, 6 akt sądowych). W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie (k. 7-9 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem I SA/Wa 244/19 na podstawie art. 151 ppsa oddalił skargę. W uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, że zgodnie z preambułą ustawy dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym członków ich rodziny. Wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Z preambuły wynika, że ustawodawca uznał, że dostarczanie środków utrzymania dzieciom jest przede wszystkim obowiązkiem rodziców. Jeżeli dzieci nie otrzymują alimentów od jednego z rodziców i nie jest możliwe ich wyegzekwowanie w trybie sądowego postępowania egzekucyjnego, wówczas, jeżeli rodzina uprawnionych ma niskie dochody, dzieci są uprawnione do tego, by otrzymać wsparcie finansowe ze strony państwa. Wówczas państwo wykłada za dłużnika alimentacyjnego środki finansowe na utrzymanie dzieci - świadczenia z funduszu alimentacyjnego (art. 2 pkt 11 i art. 9 upal). Środki te pochodzą z funduszu alimentacyjnego, który finansowany jest w formie dotacji celowej z budżetu państwa (art. 31 upal). Dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi wykonawczemu gminy należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym (dzieciom) łącznie z [ustawowymi] odsetkami (art. 27 upal). Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną (art. 30 ust. 2 upal). Z preambuły wynika, że celem ustawy jest zwiększenie odpowiedzialności dłużnika alimentacyjnego. Mając na uwadze dwa wyżej wymienione założenia (konieczność łożenia rodziców na utrzymanie dzieci i zwiększenie odpowiedzialności dłużnika alimentacyjnego) trzeba przyjąć, że instytucja umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy, ponieważ w tym przypadku organ właściwy wierzyciela rezygnuje z przysługującej w całości należności zwrotnej, a koszt jej poniesienia przerzucany jest na ogół społeczeństwa. Skoro umorzenie należności w całości jest instytucją stosowaną wyjątkowo, to dłużnik, by jego wniosek o umorzenie należności w całości mógł zostać uwzględniony, musi znaleźć się w nadzwyczajnie trudnej sytuacji, tj. z przyczyn od siebie niezależnych nie może podjąć pracy zarobkowej i uzyskać dochodu własnym staraniem. Zdaniem Sądu I instancji w niniejszej sprawie trafne jest stanowisko Kolegium, że skarżący, w dacie wydawania decyzji z 21 grudnia 2018 r. (taki stan faktyczny i prawny miał znaczenie przy dokonywaniu przez sąd administracyjny kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji), nie spełniał przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na osobę uprawnioną córkę W.S.. Z akt administracyjnych, treści skargi i oświadczenia złożonego przez skarżącego na rozprawie sądowej wynika, że skarżący jest stanu wolnego i w wieku zatrudnieniowym (ur. 1963 r.). Skarżący zamieszkuje w Pruszkowie, nie pracuje. Do października 2018 r. zamieszkiwał z matką J.S., z którą prowadził wspólne gospodarstwo domowe. Ich źródłem utrzymania była renta matki w kwocie 1.594,52 zł i specjalny zasiłek opiekuńczy w wysokości 520 zł. Od października 2018 r. samodzielnie gospodaruje i zamieszkuje. W październiku 2018 r. zmarła jego matka (urodzona w 1938 r., niezdolna do samodzielnej egzystencji od 2009 r.), której był opiekunem prawnym i kuratorem od 2011 r. Skarżący przed utratą pracy wykonywał zawód kierowcy. W październiku 2018 r. otrzymał rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokości 850 zł. Sygnalizuje problemy zdrowotne, dotyczące kręgosłupa. Oświadczył, że czeka na operację, po której ma nadzieję podjąć pracę. Z powyższego wynika, że skarżący nie znajduje się w sytuacji bez wyjścia, trwale uniemożliwiającej uzyskanie w przyszłości dochodu. Skarżący ma pewne uprawnienia (wykonywał zawód kierowcy), ma pewien dochód w gwarantowanej wysokości (renta), nie ma osób trzecich na utrzymaniu, które by z nim zamieszkiwały. Mógłby wykonywać pracę, adekwatną dla stanu jego zdrowia i w ten sposób spłacać swe zadłużenie w kwotach dostosowanych do jego możliwości finansowych. Chęć podjęcia pracy skarżący zadeklarował w skardze. Sąd zwrócił uwagę, że skarżący zamieszkuje w Pruszkowie - mieście liczącym powyżej 60.000 mieszkańców, gdzie jest rynek pracy. Pruszków oddalony jest ok. 20 km od Warszawy - największego rynku pracy - gdzie można znaleźć zatrudnienie i uzyskać wyższe zarobki. Jeżeli chodzi o sygnalizowany problem zdrowotny (dolegliwości związane z kręgosłupem) trzeba wskazać, że to powszechny problem społeczny, zwłaszcza osób mających siedzącą pracę. Znamienne jest, że choroby kręgosłupa nie są sklasyfikowane jako choroby zawodowe (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - Dz. U. z 2013 r. poz. 1367). Tego typu problemy zdrowotne nie są czymś wyjątkowym. Z tego typu problemami boryka się wielu pracujących. Kolegium trafnie wskazało, że trudna sytuacja majątkowa i finansowa skarżącego i jego pozostawanie bez pracy nie mogły być potraktowane przez organ jako okoliczności wyjątkowe i przez to uzasadniające zastosowanie ulgi w spłacie zobowiązań w postaci umorzenia zaległości w należnościach z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Skarżący w okresie od grudnia 2013 r. do 8 listopada 2017 r. należał do grona typowych dłużników alimentacyjnych. Ilekroć w ustawie jest mowa o dłużniku alimentacyjnym oznacza to osobę zobowiązaną do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna (art. 2 pkt 3 upal). Skoro w założeniu ustawodawcy, dłużnik alimentacyjny był nieściągalny egzekucyjnie, to była to osoba która nie uzyskiwała dochodu z pracy zarobkowej lub też nie pobierała świadczeń emerytalno-rentowych, czy zasiłku dla bezrobotnych. Z tego typu dochodów można bowiem prowadzić egzekucję (do określonej ustawowo wysokości). W założeniu jakie przyjął ustawodawca wprowadzając ustawę było to, że dłużnik alimentacyjny to z reguły osoba pozostająca na utrzymaniu osób trzecich albo uzyskująca dochody z pracy "na czarno" i nieujawniająca ich bądź utrzymująca się ze świadczeń o charakterze socjalnym, tj. z pomocy społecznej, czy ze świadczeń rodzinnych (które nie podlegają egzekucji i przez to egzekucja alimentów jest bezskuteczna). Rację ma Kolegium, że w sytuacji osobistej, w jakiej znajdował się skarżący, w dacie wydania zaskarżonej decyzji, adekwatną ulgą w spłacie jego zobowiązań mogłoby być odroczenie terminu płatności albo rozłożenie zaległości na dogodne raty, stosowne do możliwości płatniczych wnioskodawcy. Sąd I instancji uznał, że Kolegium należycie wyjaśniło istotne dla sprawy okoliczności związane z sytuacją dochodową i rodzinną skarżącego. Ocena zasadności wniosku o umorzenie, zawarta w zaskarżonej decyzji, mieści się w granicach uznania administracyjnego. Zgodnie z art. 30 ust. 2 upal, organ właściwy wierzyciela może (a więc nie musi) na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Skarżący trafnie wskazał, że świadczenie rentowe przysługujące jego matce nie mogło być źródłem spłaty zadłużenia skarżącego, ponieważ beneficjentem renty była jego matka i świadczenie to musiało być przeznaczone na jej utrzymanie. Kwestię tę wadliwie podniesiono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jednak nie miała żadnego wpływu na wynik niniejszej sprawy (k. 22, 26-29v akt sądowych). Skargę kasacyjną wywiódł P.S., reprezentowany przez adw. J.K., zaskarżając wyrok I SA/Wa 244/19 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie: I. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy: 1. art. 3 § 2 pkt 1 ppsa w zw. z art. 7, 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 kpa przez zaniechanie przez Sąd a quo dokonania kompleksowej kontroli legalności zaskarżonej decyzji administracyjnej, w szczególności w zakresie naruszenia przez organ administracji powołanych przepisów kpa, polegającego na nieuwzględnieniu słusznego interesu strony, braku wszechstronnego rozważenia zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego, przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów i ich dowolnej ocenie jak również lakonicznego i szablonowego uzasadnienia wydanej decyzji administracyjnej, w sytuacji gdy należycie dokonana kontrola zaskarżonej decyzji administracyjnej winna była skutkować dostrzeżeniem wskazanych uchybień i w konsekwencji wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji administracyjnej z obrotu prawnego; 2. art. 151 ppsa w zw. z art. 7, 15, 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 kpa przez zaakceptowanie przez Sąd naruszenia przez organ II instancji przepisów postępowania administracyjnego i oddalenie skargi skarżącego na decyzję Kolegium, w sytuacji gdy wskazana decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, 15, 77 § 1, art. 80 kpa, polegającym w szczególności na: a. nieuwzględnieniu słusznego interesu strony, mimo że jak wynika z akt sprawy skarżący uzyskiwał jedynie rażąco niskie dochody z pomocy społecznej na poziomie poniżej minimum egzystencji, nadto w związku z opieką nad niepełnosprawną i ubezwłasnowolnioną matką nie mógł podjąć zatrudnienia, co winno przesądzić o uwzględnieniu żądania skarżącego dotyczącego umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego; b. naruszeniu zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego polegającemu na pozornej jedynie kontroli przez Kolegium decyzji Wójta Gminy Żabia Wola, która to kontrola ograniczyła się do powielenia argumentacji organu I instancji; c. braku wszechstronnego rozważenia zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego, z którego wynikała wysoce niekorzystna sytuacja rodzinna, zdrowotna i majątkowa, a nadto na całkowitym pominięciu przy gromadzeniu materiału dowodowego podnoszonych przez skarżącego okoliczności dotyczących wadliwości wniosku złożonego przez wierzyciela administracyjnego; d. przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów i ich dowolnej ocenie, co znalazło wyraz w arbitralnym uznaniu skarżącego za osobę będącą w stanie wywiązać się ze zobowiązań alimentacyjnych, chociaż prawidłowa ocena dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy musi prowadzić do wniosku przeciwnego; e. lakonicznym i szablonowym uzasadnieniu wydanej decyzji administracyjnej, sprowadzającym się zasadniczo do przedstawienia stanu faktycznego i zacytowania przepisów prawa, przez co uzasadnienie to nie pozwala na rekonstrukcję toku rozumowania organu administracji w zakresie objętym uznaniem administracyjnym; f. błędnym ustaleniem sytuacji majątkowej skarżącego w kontekście możliwości realizacji ciążącego na skarżącym obowiązku alimentacyjnego, wynikającym w szczególności z całkowicie niezasadnego zaliczenia do dochodów osiąganych przez skarżącego środków z tytułu świadczenia rentowego przysługującego matce skarżącego J.S., które to uchybienie zostało stwierdzone przez WSA w zaskarżonym wyroku; co w konsekwencji doprowadziło do niezasadnego oddalenia skargi skarżącego; 3. art. 133 § 1 w zw. z art. 134 § 1 ppsa przez rozpoznanie sprawy w sposób powierzchowny i wybiórczy, nieuwzględniający całokształtu okoliczności wynikających ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, co w szczególności znalazło wyraz w nieuwzględnieniu złożonych przez skarżącego w postępowaniu administracyjnym dokumentów dotyczących spłaty zobowiązań alimentacyjnych, twierdzeń skarżącego dotyczących wadliwości wniosku złożonego przez wierzyciela alimentacyjnego, ograniczeniu się do zarzutów sformułowanych w skardze na decyzję organu, choć wyjście zakres skargi i kompleksowa kontrola zaskarżonej decyzji administracyjnej winny skutkować jej uchyleniem; wreszcie uwzględnienie przez WSA stanu faktycznego powstałego już po wydaniu zaskarżonej decyzji, a to śmierci matki skarżącego czy aktualnie osiąganych przezeń dochodów, czego rezultatem było utrzymanie w mocy decyzji administracyjnej wydanej z naruszeniem przepisów postępowania i naruszeniem prawa materialnego; 4. art. 141 § 4 ppsa przez lakoniczne, enigmatyczne i pozbawione pogłębionej analizy legalności zaskarżonej decyzji uzasadnienie zaskarżonego wyroku, polegające na powieleniu argumentów organu administracji i uzupełnieniu ich o ogólne tezy z doktryny i orzecznictwa, nadto w odniesieniu jedynie od prawidłowości zastosowania przez organ administracji norm prawa materialnego, a przy całkowitym pominięciu aspektu kontroli zaskarżonej decyzji z przepisami postępowania, co w konsekwencji utrudnia kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku WSA; 5. art. 151 ppsa w zw. z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U z 2019 r. poz. 670) przez oddalenie skargi., mimo że decyzja II instancji została wydana z rażącym naruszeniem materialnoprawnej podstawy jej wydania, bowiem skarżący w dacie wydania kwestionowanej decyzji spełniał przesłanki uzasadniające zastosowanie wobec niego instytucji umorzenia należności na rzecz funduszu alimentacyjnego w całości; które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż prawidłowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji winna prowadzić do dostrzeżenia przez WSA wskazanego naruszenia prawa materialnego i w konsekwencji do uwzględnienia skargi; II. prawa materialnego: 1. art. 30 ust. 2 upal przez zaakceptowanie przez Sąd I instancji przekroczenia przez organy administracji granic uznania administracyjnego i rozpoznania sprawy skarżącego w sposób dowolny, skutkiem czego było niezastosowanie wskazanego przepisu wobec skarżącego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż całokształt okoliczności dotyczących sytuacji rodzinnej, majątkowej i zdrowotnej skarżącego uzasadniał przyjęcie, że skarżący zasługiwał na dobrodziejstwo umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego; 2. art. 30 ust. 2 upal przez błędną wykładnię polegającą na wadliwym przyjęciu, że w niniejszej sprawie rozważeniu podlegała wyłącznie jedna z form wsparcia dłużnika alimentacyjnego ujęta we wskazanym przepisie, a mianowicie całkowite umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, podczas gdy prawidłowa wykładnia omawianego przepisu prowadzi do wniosku, że poza wskazanym rozwiązaniem istnieją jeszcze trzy możliwe do zastosowania formy: częściowe umorzenie należności; odroczenie płatności i rozłożenie należności na raty, których zastosowanie również winno być rozważone w stosunku do skarżącego; 3. art. 30 ust. 2 upal w zw. z art. 67 ust. 2 w zw. z art. 30 Konstytucji RP przez zaniechania dokonania prokonstytucyjnej wykładni art. 30 ust. 2 upal i tym samym utrzymanie w mocy decyzji administracyjnej, mocą której skarżący, będący osobą utrzymującą się [z] rażąco niskich świadczeń z pomocy społecznej, pozostającą bez pracy na skutek choroby, opiekującą się niepełnosprawną i ubezwłasnowolnioną matką, został niezasadnie pozbawiony możliwości skorzystania z dobrodziejstwa umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Skarżący kasacyjnie wniósł o: uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi przez uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy Żabia Wola; względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; przyznanie kosztów zastępstwa procesowego według norm określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków; oświadczył, że opłaty te nie zostały opłacone w całości ani w części; rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie (k. 86-113 akt sądowych). Dnia 14 czerwca 2022 r. zgłosił się adw. J.B. jako zastępca adw. J.K., legitymując się decyzją z 25 maja 2022 r. nr PO.523.85.2022.KC Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej w Warszawie, stanowiącą upoważnienie dla adw. J.B. do prowadzenia spraw adw. J.K.. Pełnomocnik skarżącego kasacyjnie nie wyraził zgody na rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym, oświadczając że ma możliwości techniczne uczestniczenia w rozprawie zdalnej przy użyciu aplikacji informatycznej (k. 161-162, 176 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1). W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania. Zarzuty z drugiej podstawy kasacyjnej (art. 174 pkt 2 ppsa), z uwagi na ich charakter, wymagały wspólnego rozpoznania. Kognicję organu administracji publicznej określa norma prawa materialnego, wskazująca na fakty istotne z punktu widzenia dyspozycji normy materialnoprawnej (B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 542 nb 1, 2). Zatem to przepisy prawa materialnego, poddane prawidłowej wykładni, określały fakty isotne dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny ustalił, że: matka skarżącego zmarła w październiku 2018 r.; w tym samym miesiącu skarżący otrzymał rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokości 850 zł (oświadczenie skarżącego złożone do protokołu rozprawy dnia 10 kwietnia 2019 r.). decyzją z 17 września 2018 r. nr 420/09/18, Starosta Pruszkowski na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 2, art. 9 ust. 1 pkt 14 lit a i b, art. 71 ust. 1 i 2, art. 72, art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2018 r. poz. 1265 ze zm.) uznał P.S. z dniem 17 września 2018 r. za osobę bezrobotną i przyznał skarżącemu prawo do zasiłku [dla bezrobotnych] od dnia 17 września 2018 r. do dnia 15 marca 2019 r. w wysokości: 847,80 zł miesięcznie brutto w okresie pierwszych 90 dni posiadania prawa do zasiłku; 665,70 zł miesięcznie brutto w pozostałym okresie posiadania prawa do zasiłku; wskazał, że "Z przedstawionych dokumentów wynika, iż w dniu rejestracji spełniał Pan określone w ww. ustawie warunki do uznania za osobę bezrobotną oraz przyznania prawa do zasiłku" (k. 4, 21 akt sądowych; k. 35 akt SKO; art. 106 § 5 w zw. z art. 2432 kpc). Zarzuty naruszenia: art. 3 § 2 pkt 1 ppsa w zw. z art. 7, 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 kpa; art. 151 ppsa w zw. z art. 7, 15, 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 kpa, okazały się niezasadne. Art. 3 § 2 ppsa określa zakres przedmiotowy sądowej kontroli, a jego punkt 1 wskazuje, że zakres kontroli przez sądy administracyjne decyzji administracyjnych nie jest w żaden sposób ograniczona (A. Kurzawa, P. Szustakiewicz w: red. A. Skoczylas i P. Szustakiewicz, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. C.H.Beck 2023, s. 10, nb 1-4). Jako normę dopełnienia autor skargi kasacyjnej wskazał: art. 7, 15, 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 kpa. Wbrew stanowisku skarżącego kasacyjnie Sąd I instancji trafnie uznał, że nie doszło w kontrolowanym postępowaniu do: naruszenia zasady prawdy materialnej i zasady słusznego interesu strony (art. 7 kpa); zasady dwuinstancyjności postępowania (art. 15); wszechstronnego rozważenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1); przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów i ich dowolnej oceny (art. 80); lakonicznego i szablonowego uzasadnienia decyzji (art. 107 § 3 kpa). W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor siedmiokrotnie podnosi, że organ naruszył zasadę prawdy materialnej, bowiem przy rozpatrywaniu sprawy nie odniesiono się należycie do zastrzeżeń dotyczących nieprawidłowości wniosku złożonego przez alimentowaną (s. 3 - zarzut I.2.c petutum skargi kasacyjnej; s. 9, 12, 13, 14, 15, 19, 20 uzasadnienia skargi kasacyjnej), czyniąc ów zarzut głównym zarzutem skargi kasacyjnej. Wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej, zagadnienie to nie mogło być przedmiotem badania w kontrolowanym postępowaniu. Decyzja I instancji zapadła na podstawie art. 30 ust. 2 i 3 upal (k. 5 akt Wójta), gdy tymczasem problem ewentualnej wadliwości sformułowania przez wierzyciela alimentacyjnego wniosku o pomoc z funduszu alimentacyjnego mógł być badany w odrębnym postępowaniu - zakończonym decyzją o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego (art. 9 i 10 upal), od której skarżący mógł wywieźć odwołanie (wyrok NSA z 5.10.2011 r. I OSK 800/11, cbosa). Przyznanie osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, pociąga za sobą nowe obowiązki, nałożone na dłużnika alimentacyjnego, tylko z tego powodu, że przyznano osobie uprawnionej do alimentów świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Nowymi obowiązkami nałożonymi na dłużnika alimentacyjnego, są w szczególności: obowiązek zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 1 upal); obowiązek zwrotu odsetek ustawowych, naliczanych od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (art. 27 ust. 1 in fine i ust. 1a upal); obowiązek poddania się dłużnika alimentacyjnego środkom dyscyplinującym (art. 5 ust. 1-4a upal); obowiązek poddania się kolejności zaspokajania wierzycieli (art. 28 upal); obowiązek znoszenia skutków przekazania informacji na podstawie art. 8a upal. W sposób oczywisty wydana przez właściwy organ decyzja o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nakładała na dłużnika nowe obowiązki w rozumieniu art. 28 kpa. W postępowaniu z art. 27 ust. 2 upal (przed uchyleniem ustawą z 18 września 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów) organ oceniał tylko, czy wydano w przeszłości decyzję pozytywną dla wierzyciela i czy doszło do wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W postępowaniu tym dłużnik nie mógł zasłaniać się faktem, że wykonał zobowiązanie alimentacyjne w sposób, który nie wywołał stanu bezskuteczności egzekucji. Skoro nie mógł tego zrobić na etapie nakładania nań obowiązku zwrotu świadczenia organowi, mógł to czynić tylko na etapie postępowania w sprawie ustalenia na rzecz wierzyciela prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. To na tym etapie rozstrzygał się los jego przyszłego obowiązku określonego w art. 27 ust. 1 upal. Decyzja wydana na podstawie art. 27 ust. 2 upal (w okresie obowiązywania tego przepisu - uw. NSA) tylko deklaratoryjnie stwierdzała, że w związku z niewykonaniem obowiązku alimentacyjnego, dłużnik obowiązany był zwrócić świadczenia, wypłacone wierzycielowi. Obowiązek zwrotu świadczenia na podstawie decyzji z art. 27 ust. 2 upal był nieunikniony, jeśli wydano wcześniej decyzję stanowiącą podstawę wypłat świadczenia wierzycielowi (G. Zdziennicka-Kaczocha, Świadczenia rodzinne. Zaliczka alimentacyjna, Skierniewice 2006 s. 156). Na etapie wydawania decyzji z art. 27 upal organ nie badał, czy wierzycielowi przysługiwało prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego (w tym przesłanka bezskuteczności egzekucji alimentów), ani rozmiar świadczenia czy czasowe granice okresu świadczeniowego. Wszystkie te przesłanki badane były w postępowaniu o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a nie w postępowaniu o zwrot świadczenia przez dłużnika alimentacyjnego (art. 27 ust. 2 upal). Interes dłużnika alimentacyjnego wymagał ochrony już w postępowaniu o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Dłużnik alimentacyjny był zatem stroną postępowania o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego i mógł kwestionować w drodze odwołania zasadę i rozmiar swego przyszłego zobowiązania kreowanego z mocy prawa przez art. 27 upal. Art. 25 upal w zw. z art. 28 kpa wymagały doręczenia dłużnikowi alimentacyjnemu decyzji o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego (art. 20 ust. 2 upal). Sprawy świadczeń z funduszu alimentacyjnego, odmiennie niż sprawy świadczeń rodzinnych, należą do spraw, w których ścierają się sporne interesy stron: wierzyciela (uprawnionego do świadczenia) i dłużnika alimentacyjnego (zobowiązanego do alimentacji i zwrotu świadczenia z funduszu alimentacyjnego, wraz z odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty; art. 27 ust. 1, 1a upal; A. Korcz-Maciejko, Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz, C.H. Beck 2010 s. 54-57, nb 8-10; s. 224-227, nb 3-4). Po uchyleniu art. 27 ust. 2 upal w doktrynie wskazuje się, że jeżeli dłużnik nie brał udziału w postępowaniu w sprawie przyznania świadczenia mógł, na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 kpa, żądać jej uchylenia w postępowaniu wznowionym. Uchylenie tej decyzji jest podstawą żądania wzruszenia decyzji wymiarowej na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 kpa (A. Korcz-Maciejko w: A. Brzeźna, M. Gajda-Durlik, A. Korcz-Maciejko, Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz, C.H. Beck 2019, nb 4 do art. 27). Skoro organ nie mógł oceniać ewentualnej wadliwości wniosku wierzyciela alimentacyjnego o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w sprawie o zwrot należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 1 upal), ani we wznowionym postępowaniu, w którym doszło do skutecznego wzruszenia decyzji przyznającej świadczenie (czego skarżący kasacyjnie na żadnym etapie postępowania administracyjnego czy sądowoadministracyjnego nie wykazał), to tym bardziej - wbrew wielokrotnie podnoszonemu w skardze kasacyjnej zarzutowi - nie mógł oceniać tej okoliczności w postępowaniu o umorzenie należności od dłużnika (art. 30 upal). W kontrolowanej sprawie nie doszło do "niejako mechanicznego uznania przez organ interesu ogólnego (polegającego na zaspokojeniu roszczeń funduszu alimentacyjnego) na interesem indywidualnym strony postępowania (polegającym na konieczności zapewnienia godnych warunków bytowania". To ustawodawca zadecydował o obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego świadczenia spełnianego przez fundusz alimentacyjny na rzecz wierzyciela alimentacyjnego. W uzasadnieniu uchwały z 8.11.2021 r. I OPS 2/21 (ONSAiWSA 2022/1/1) Naczelny Sąd Administracyjny w składzie 7 Sędziów, w zakresie istotnym dla kontrolowanej sprawy wskazał, że świadczenie z funduszu jest tzw. świadczeniem celowym, czyli przysługującym pod warunkiem realizacji przy jego pomocy oznaczonych, pożądanych społecznie funkcji (Alimenty, Komentarz, red. J. Ignaczewski, Warszawa 2009, s. 285). Cel świadczeń alimentacyjnych został wskazany w preambule ustawy alimentacyjnej. Ich zadaniem jest wspieranie osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. Z treści preambuły do ustawy alimentacyjnej wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że jej ratio legis sprowadza się do trzech kwestii: finansowego wsparcia osób, którym sąd przyznał alimenty, ale ich egzekucja okazała się bezskuteczna; poprawy skuteczności w ściąganiu alimentów od dłużników alimentacyjnych oraz zwiększenia odpowiedzialności osób obowiązanych do alimentacji. Ustawodawca przyjął założenie, że to osoby, które założyły rodzinę, obowiązane są w pierwszej kolejności zapewnić środki utrzymania członkom tej rodziny, a w szczególności dzieciom, które w tej rodzinie się wychowują. Obowiązkiem organów władzy publicznej nie jest wyręczanie członków rodziny z ich obowiązków względem krewnych, małżonka i powinowatych. Taki zakres obowiązku państwa wyznacza zasada pomocniczości, przywołana w drugim akapicie preambuły do ustawy alimentacyjnej. W sprawach publicznych świadczeń alimentacyjnych dopiero wykazanie, że trudna sytuacja materialna i społeczna wywołana brakiem realizacji obowiązku alimentacyjnego nie wynika z wyboru osoby zainteresowanej pomocą, uzasadnia pomoc państwa. Państwo nie przejmuje zatem ciążącego na osobach zobowiązanych do alimentacji obowiązku, lecz wykonuje swoją powinność pomocy osobom ubogim (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23.11.2010 r. K 5/10, OTK-A 2010/9/106). Zasada pomocniczości przewidziana w ustawie alimentacyjnej oznacza udzielanie świadczeń tylko pod warunkiem wyczerpania własnych środków samopomocowych oraz tylko w zakresie niezbędnym do zażegnania ryzyka braku alimentacji (Alimenty..., s. 239 i n.; M. Wasilewska, Świadczenia rodzinne i fundusz alimentacyjny. Instruktaż postępowania i wzory, Wyd. oddk Gdańsk 2009, s. 163, uw. 1). Świadczenia z funduszu alimentacyjnego są czasowo udostępniane wierzycielowi i nie są świadczeniami bezzwrotnymi. Ich funkcją jest czasowe złagodzenie niedostatku wynikającego z nie dość skutecznie działającego systemu państwowego ścigania dłużnika uchylającego się od realizacji prawomocnie ustalonego obowiązku alimentacyjnego. Istotą systemu publicznego wsparcia jest to, że zwrot kwoty świadczenia następuje nie od osoby, która świadczenie pobrała, ale od dłużnika, którego dług względem osoby uprawnionej został zaspokojony przez państwo. Regres ten jest jednym z elementów systemu dyscyplinującego dłużników alimentacyjnych do uregulowania swoich zobowiązań i w ten sposób nawiązuje do treści preambuły ustawy alimentacyjnej o zwiększaniu odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Zgodnie z treścią art. 27 ust. 1 ustawy alimentacyjnej dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie (uzasadnienie uchwały I OPS 2/21, ONSAiWSA 2022/1/1, s. 17-18). Zatem to nie mechaniczne uznanie prymatu interesu ogólnego nad interesem indywidualnym strony, lecz powinność zwrotu środków publicznych, które wydatkowane były czasowo na zaspokojenie koniecznych potrzeb córki skarżącego, przemawiały za trafnością rozstrzygnięcia. Nie ulega wątpliwości, że rodzic małoletniego dziecka obowiązany jest podzielić się z dzieckiem nawet najmniejszą kwotą w ramach obowiązku alimentacyjnego. Organy obu instancji prawidłowo zgromadziły dowody istotne dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy (art. 7 i 77 § 1 kpa). Wyrok SN z 18.11.1993 r. III ARN 49/93, OSNC 1994/9/181, przywołany w skardze kasacyjnej (s. 12) jest w kontrolowanej sprawie nierelewantny. Niesłusznie autor skargi kasacyjnej podnosi, że sytuację majątkową skarżącego "zbadano dość pobieżnie". Nietrafne stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że renta matki mogłaby być źródłem spłaty zadłużenia skarżącego, została przez Sąd I instancji prawidłowo wyeliminowana (s. 8 akapit przedostatni uzasadnienia wyroku I SA/Wa 244/19). Autor skargi kasacyjnej nie wskazuje dowodu, który organy administracji publicznej winny były przeprowadzić, a czego z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 kpa nie uczyniły. Jak to wyżej wskazano, kwestia ewentualnych nieprawidłowości wniosku o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie mogła być badana w kontrolowanym postępowaniu. Wbrew zarzutowi I.1 i 2 petitum skargi kasacyjnej, zebrane w sprawie dowody zostały prawidłowo ocenione - zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, których granic organy obu instancji nie przekroczyły (B. Adamiak - op. cit., s. 550-551, nb 1-3). W istocie co najmniej od 17 września 2018 r. dochody skarżącego nie ograniczały się jedynie do "rażąco niskich dochodów z pomocy społecznej", skoro skarżący uzyskał stały dochód z tytułu zasiłku dla bezrobotnych, a od października 2018 r. także z tytułu renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Organ odwoławczy nie na naruszył zasady dwuinstancyjności (art. 15 kpa), prawidłowo realizując obowiązek dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy (B. Adamiak - op. cit., s. 136-139, nb 1-6). To, że Kolegium dokonało w części tożsamych ustaleń co organ I instancji, wynikało z tego, że skarżący nie ujawnił wobec organu odwoławczego wyżej wskazanych trzech istotnych zdarzeń przed wydaniem decyzji z 21 grudnia 2018 r. Nietrafny okazał się zarzut sporządzenia lakonicznego i szablonowego uzasadnienia decyzji. Sposób rozumowania organu poddaje się kontroli i należycie przedstawia akt subsumcji. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń winna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Umorzenie należności alimentacyjnych może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego (wyrok WSA w Poznaniu z 23.1.2020 r. IV SA/Po 1180/18). Przeprowadzenie kontroli decyzji uznaniowej w oparciu o kryterium legalności sprowadza się do oceny, czy wskazane powyżej względy zostały rozważone przez organy. Kolegium prawidłowo uznało, że w odniesieniu do skarżącego nie zachodzą szczególne okoliczności wyróżniające go z pośród innych dłużników alimentacyjnych. Trudna sytuacja majątkowa i finansowa skarżącego, jego pozostawanie bez pracy, schorzenie kręgosłupa, przy braku stwierdzenia niepełnosprawności, nie mogły być przez organ potraktowane jako okoliczności wyjątkowe i przez to uzasadniające umorzenia zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Stanowisku taemu nie sposób zarzucić dowolności. Wśród dłużników alimentacyjnych bez wątpienia można bowiem wyróżnić grupę, która nie osiąga dochodów i wobec których egzekucja jest całkowicie bezskuteczna. Taka cecha wyróżniająca mogła zostać uznana przez organ jako wyznacznik szczególnych okoliczności. Sąd I instancji trafnie uznał, że skoro skarżący ma pewien stały dochód (rentę od października 2018 r.; przy czym od 17 września 2018 r. zasiłek dla bezrobotnych - uw. NSA) i pewne uprawnienia (wykonywał zawód kierowcy; dnia 17 września 2018 r. zadeklarował gotowość do pracy, uzyskując status osoby bezrobotnej). Organ, działając w granicach uznania administracyjnego, mógł potraktować te fakty jako argument za odmową umorzenia zobowiązań. Zarzut naruszenia art. 133 § 1 w zw. z art. 134 § 1 ppsa. Autor skargi kasacyjnej nietrafnie zarzuca, że Sąd I instancji uwzględnił stan faktyczny powstały już po wydaniu zaskarżonej decyzji - śmierć matki skarżącego czy aktualnie osiąganych przezeń dochodów (zarzut I.3 petitum skargi kasacyjnej). Mimo obowiązkowi informowania organu o istotnych zmianach sytuacji skarżącego, skarżący nie poinformował Kolegium o śmierci matki w październiku 2018 r. i otrzymaniu przezeń renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, ani o tym, że decyzją z 17 września 2018 r. nr 420/09/18, Starosta Pruszkowski uznał P.S. z dniem 17 września 2018 r. za osobę bezrobotną i przyznał skarżącemu prawo do zasiłku [dla bezrobotnych] od dnia 17 września 2018 r. do dnia 15 marca 2019 r. w wysokości: 847,80 zł miesięcznie brutto w okresie pierwszych 90 dni posiadania prawa do zasiłku; 665,70 zł miesięcznie brutto w pozostałym okresie posiadania prawa do zasiłku (k. 4, 21 akt sądowych; k. 35 akt SKO). Każde z tych zdarzeń zaistniało przed dniem 21 grudnia 2018 r. - dwa pierwsze co najmniej ponad miesiąc zaś trzecie ponad 3 miesiące przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie konieczne elementy określone w art. 141 § 4 ppsa. W szczególności wskazując: "Sąd [i instancji] uznał, że SKO w Warszawie należycie wyjaśniło istotne dla sprawy okoliczności związane z sytuacją dochodową i rodzinną skarżącego. Ocena zasadności wniosku o umorzenie, zawarta w zaskarżonej decyzji, mieści się w granicach tzw. uznania administracyjnego" (s. 8 akapit 3 uzasadnienia zaskarżonego wyroku), dał wyraz temu, że skontrolował także prawidłowość stosowania przez organy wskazanych w skardze kasacyjnych norm dopełnienia i nie znalazł naruszeń, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa). Zarzuty naruszenia art. 30 ust. 2 upal – zarówno samoistnie, jak i w zw. z art. 67 ust. 2 i w zw. z art. 30 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78 poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471; z 2009 r. nr 114 poz. 946, dalej Konstytucja RP), okazały się niezasadne. Sąd I instancji trafnie aprobował stanowisko Kolegium, polegające na uznaniu, że sytuacja dochodowa i rodzinna w rozumieniu art. 30 ust. 2 upal, musi być rozważana na tle osób, będących dłużnikami alimentacyjnymi, a nie innych osób. Nie kwestionując trudnej sytuacji dochodowej skarżącego zauważyć trzeba, że okoliczności te nie są wystarczającymi przesłankami do umorzenia należności na podstawie art. 30 ust. 2 upal. Dokonując wykładni użytego w ww. przepisie sformułowania "uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną" dłużnika alimentacyjnego należy mieć na uwadze definicję dłużnika alimentacyjnego zawartą art. 2 pkt 3 upal. Według tego przepisu dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. Oznacza to, że co do zasady każdy dłużnik alimentacyjny wobec którego egzekucja okazała się bezskuteczna nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo uzyskiwanie niskich dochodów bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną - na tle innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń winna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Może mieć to miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Stan taki winien być efektem wpływu czynników obiektywnych. Art. 30 ust. 2 upal winien być interpretowany w sposób ścisły, a nie rozszerzający (wyroki NSA z 17.10.2017 r. I OSK 3474/15; 21.6.2018 r. I OSK 278/18; 21.7.2020 r. I OSK 3074/19, 6.10.2020 r. I OSK 2391/19; 27.10.2020 r. I OSK 1011/20; cbosa). Wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej, taka sytuacja w kontrolowanej sprawie nie zaistniała. Od dnia 17 września 2018 r. skarżący uzyskuje stały dochód, leczy schorzenie kręgosłupa, istniej zatem realna szansa, że będzie mógł spłacać zadłużenie. Jeśli skarżący wystąpi z wnioskiem o rozłożenie należności na raty lub odroczenie terminu płatności, może z takiej formy wsparcia uzyskać. Skarżący w dacie wydania zaskarżonej decyzji korzystał z zabezpieczenia społecznego przewidzianego ustawą (k. 35 akt SKO), zatem wzgląd na art. 67 ust. 2 i w zw. z art. 30 Konstytucji RP nie prowadzi do innego aktu subsumcji, niż zaaprobowany zaskarżonym wyrokiem. Na podstawie art. 184 in fine ppsa skargę kasacyjną należało oddalić, mimo częściowo błędnego uzasadnienia, skoro zaskarżony wyrok odpowiada prawu. Z odrębnym wnioskiem o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy, wraz z właściwym oświadczeniem, pełnomocnik z urzędu winien wystąpić do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (art. 258 § 2 pkt 8 ppsa).