I OSK 2465/24

Dnia 13 stycznia 2026 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 września 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 258/24 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 22 grudnia 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/3512/2023/24559 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Katowice z dnia 19 października 2023 r. nr DRA.6312.000566.10.2023.JM.

Wyrokiem z dnia 23 września 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 258/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę [...] ([...]) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 22 grudnia 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/3512/2023/24559 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym. Zaskarżoną do Sądu decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Katowice z dnia 19 października 2023 r. odmawiającą przyznania [...] prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia SKO stwierdziło, że mimo błędnej wykładni organu I instancji i nieprawidłowego zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. (z którą to wykładnią organ odwoławczy się nie zgodził i uznał za wadliwą) - organ odwoławczy przychylił się jednak do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaną pracą a sprawowaną opieką, bowiem zakres sprawowanej opieki przez Wnioskodawcę nad niepełnosprawną matką nie wyklucza podjęcia przez niego zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję wniósł [...]. Sąd I instancji uznał, że skarga jest nieuzasadniona. Zdaniem Sądu, opieka nad matką mieści się w ramach zwykłych obowiązków alimentacyjnych wobec osoby najbliższej i nie wymaga od skarżącego rezygnacji z pracy zarobkowej. Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł [...] zaskarżając wyrok w całości i zarzucając: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.i. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 - tj. w stanie prawnym do 31 grudnia 2023 r.; dalej u.ś.r.), poprzez jego błędną wykładnię, tj. zawężającą interpretację pojęć'' "niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki", "konieczność stałej lub długotrwałej opieki" oraz "znacznie ograniczonej możliwości samodzielnej egzystencji" polegające na egzemplifikacyjnym kwalifikowaniu poszczególnych czynności jako nie mieszczących się w zakresach ww. pojęć, w oderwaniu od ich natężenia, powtarzalności oraz wpływu na funkcjonowanie konkretnej osoby sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną; 2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 151 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej: k.p.a.), które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niedostrzeżenie tego, że w postępowaniu administracyjnym nie zebrano materiału dowodowego wystarczającego do wydania decyzji oraz wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o nieuzasadnione uogólnienia (domniemania) budowane na podstawie wybranych okoliczności fragmentarycznie ustalonego stanu faktycznego. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie zaskarżonych decyzji organów II i I instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, przyznanie zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, które nie zostały pokryte w całości ani w części, oraz zrzeczono się rozprawy. Odpowiedź na skargę kasacyjną wniosło SKO w Katowicach dochodząc jej oddalenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej. Analizując zarzuty kasacyjne w powyżej określonych granicach, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Istota sporu w sprawie sprowadza się do oceny, czy w ustalonym stanie faktycznym zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego kasacyjnie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. W rozpoznawanej sprawie, z dołączonego do akt administracyjnych wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Mama, rocznik 1970, mieszka razem ze skarżącym, jest osobą leczoną onkologicznie, jest po operacji i znajduje się aktualnie na świadczeniu rehabilitacyjnym z ZUS, "legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności do dnia 31 lipca 2026 r., wydanym w dniu 7 lipca 2020 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Katowicach. Dat powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. Wniosek o wydanie orzeczenia został złożony w dniu 12.06.2023 r." Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika także, że skarżący pomaga matce w codziennym funkcjonowaniu po usunięciu guza. Zakres czynności jakie strona wykonuje w związku ze sprawowaniem opieki nad matką to robienie zakupów, gotowanie, sprzątanie mieszkania, zapewnienie opału, towarzyszenie w wizytach u lekarzy, wykupywanie leków. Powyżej opisany znajdujący się w aktach administracyjnych wywiad środowiskowy nie spełnia, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, warunków dowodowych dotychczas znanych sądowi wywiadów środowiskowych. Jest pozbawiony szczegółowych informacji czyli walorów, które dają pełny, a w każdym razie w miarę możliwości miarodajny i rzetelny obraz sytuacji życiowej, jak i zdrowotnej wnioskodawcy oraz przede wszystkim osoby obejmowanej opieką w związku z wnioskowanym świadczeniem pielęgnacyjnym. Wspomniany wywiad środowiskowy jest sporządzony w sposób niekompletny, w związku z tym nie daje Sądowi podstaw do rzetelnej oceny podjętych przez organy w sprawie decyzji. Trudno zatem w rozpoznawaj sprawie przesądzić czy świadczenie pielęgnacyjne winno zostać przyznane czy też nie, bowiem dane i informacje, w oparciu o które organy w niniejszej sprawie decyzje podjęły nie zostały należycie zweryfikowane i opisane w materiale dowodowym. A Sąd I instancji zdaje się tego nie dostrzegł i podzielił opinię organów. Tym samym zgodzić się należy z zarzutem naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niedostrzeżenie tego, że w postępowaniu administracyjnym nie zebrano materiału dowodowego wystarczającego do wydania decyzji oraz wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o nieuzasadnione uogólnienia. Tymczasem w aktach sądowych znajduje się szereg materiałów (dokumentacja medyczna) dołączonych przez skarżącego do skargi, z których wynika, że co najmniej od końca roku 2004 roku matka skarżącego jest osobą chorującą (pierwsze orzeczenie o niepełnosprawności i ustalenie daty powstania niepełnosprawności grudzień 2004 r.), od wielu lat choruje na łuszczycę i zapalenie stawów, w 2023 roku i kolejnych stwierdzono u matki skarżącego nowotwór złośliwy - glejak - znajdujący się w mózgu - guz płata czołowego, nadciśnienie tętnicze, niedoczynność tarczycy, a także zwyrodnienie kręgosłupa z zespołem bólowym, kamica żółciowa, choroba zwyrodnieniowa stawów kolanowych, włókniak piersi, łagodny guz lewego płata tarczycy, pojedyncze guzki i mikroguzki obu płuc, niewydolność żył kończyn dolnych, zaburzenia depresyjne, po operacji wycięcia guza dodatkowo zaburzenia ekspresji mowy – afazja, zaburzenia równowagi, napady padaczki – drgawek. W uzasadnieniu uzupełnienia skargi pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że niezależnie od wykonywanych przy matce czynności oraz od tego, że niektóre czynności matka może wykonywać sama – skarżący musi być w stałej gotowości do pomocy. Zaliczenie matki do osób niepełnosprawnych w znacznym stopniu jest równoznaczne z potwierdzeniem, że jest ona osobą z naruszoną sprawnością organizmu, zasadniczo niezdolną do pracy i wymagającą stałej lub długotrwałej opieki innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji uniemożliwiającą bez pomocy osób trzecich zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych, poruszania się i komunikacji. Potrzebę sprawowania stałej opieki potwierdzają napady padaczkowe. W skardze kasacyjnej dodatkowo jego autor wyjaśnił, że również zdrowie psychiczne matki zostało również kompletnie w materiale dowodowym pominięte, tymczasem matka skarżącego Osoba z depresją, trudnościami z mową, co jest potęgowane przez stan zdrowia fizycznego, potrzebuje kontaktu z drugą osobą, nawet jeśli nie do wykonywania za nią podstawowych czynności, to dla wsparcia mentalnego, zwłaszcza od osoby najbliższej. Osoba w takim stanie z pewnością nie jest wstanie żyć samotnie w sposób w pełni samodzielny. Z przestawionych okoliczności można wywnioskować, że matka skarżącego nie jest w stanie funkcjonować bez pomocy osób trzecich, z dołączonego wywiadu środowiskowego w żaden sposób to jednak nie wynika, z decyzji zarówno organu I jak i organu II instancji również niewiele można wywnioskować. Obie decyzje są lakoniczne, traktujące analizowaną sprawę powierzchownie, bez należytego zagłębiania się w rzeczywistą realną, sytuację wnioskodawcy i jego matki. Zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji nie opisują w ogóle orzeczenia o niepełnosprawności, jedynie jest w obu decyzjach wzmianka na temat orzeczenia, w dodatku - mimo bogatej linii orzeczniczej podważającej konieczność uwzględniania tej daty - w dalszym ciągu błędnie przez organ interpretowana i uwzględniania data powstania niepełnosprawności. To zaś co najistotniejsze z punktu widzenia opieki nad osobą tej opieki wymagającej w świetle wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego – czyli konieczność sprawowania określonych obowiązków przy osobie opieki wymagającej, ich ilość, jakość w korelacji do stanu zdrowia, z którego one wynikają - w ogóle nie zostało przez organy opisane. Trudno się zatem nie zgodzić ze skargą kasacyjną. Organy, mimo takiego obowiązku – zupełnie nie podjęły się swoich obowiązków, nie sporządzono szczegółowego poddającego się weryfikacji wywiadu środowiskowego, nie przeanalizowano zakresu dolegliwości oraz wynikających z nich czynności opiekuńczych. Nigdzie nie ma informacji na tekst tego jak funkcjonuje matka w środowisku domowym i poza domem, czy napady padaczkowe, omdlenia i drgawki oraz afazja mowy wpływają na zaniki pamięci, orientację w terenie, samoświadomość, a co za tym idzie czy jest osobą, która może bezpiecznie samodzielnie poruszać się gdziekolwiek poza miejsce zamieszkania bez konieczności opieki osoby trzeciej, oraz wpływu tych wszystkich czynności na życie skarżącego. Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. obowiązującego w dniu wydania zaskarżonej decyzji - świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom wymienionym w pkt 1-4, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Norma ta wskazuje na warunek rezygnacji (zaprzestania) lub niepodejmowania zatrudnienia, bądź innej pracy zarobkowej, który należy brać pod uwagę, oceniając spełnienie przesłanek do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne winna sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, który obiektywnie zmusza do rezygnacji z dotychczasowego zatrudnienia, bądź nie daje możliwości podjęcia zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej). Opieka ta musi zatem stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej – powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Istotna jest tu ocena, czy zakres sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące ustalenie tego prawa i stwierdzenie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką a możliwością pogodzenia jej z pracą zarobkową. Oczywistym jest, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki (na co jednoznacznie wskazuje treść art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr). W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki nad osobą wskazaną w ustawie. Celem ustawodawcy było bowiem zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą. Już sama językowa wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że nie tylko rezygnacja z zatrudnienia, ale również niepodejmowanie go w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną uprawnia do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Ustawodawca nie wprowadził też wymogu, żeby opiekun osoby niepełnosprawnej, który nie podejmuje zatrudnienia, pracował kiedykolwiek wcześniej. Również żadna z reguł wykładni nie pozwala wyciągnąć takiego wniosku. (por. wyroku NSA: z dnia 8 listopada 2022 r. I OSK 85/22; z dnia 2 sierpnia 2024 r., I OSK 1979/23; publ: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie sposób jednak ocenić prawidłowości zastosowania art. 17 ust. 1 u.ś.r. z uwagi na braki w materiale dowodowym i zebranie tego materiału dowodowego w sposób wybiórczy i niedokładny. Z uwagi na wskazane niedokładności i braki w zebranym materiale dowodowym brak jest w związku z tym możliwości oceny na dzień dzisiejszy czy skarżący w powyższych warunkach miał i ma możliwość podjęcia pracy zarobkowej, a tym samym czy przysługuje mu świadczenie pielęgnacyjne. Niewątpliwie świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam fakt opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za pozostawanie w gotowości do świadczenia czynności opiekuńczych. Za zasadne uznać w tym kontekście należy prezentowane w orzecznictwie stanowisko, że powinno ono stanowić ekwiwalent za faktyczny brak możliwości podjęcia przez opiekuna zatrudnienia wobec konieczności sprawowania czynności opiekuńczych, bądź za rezygnację z zatrudnienia w celu ich sprawowania. Norma art. 17 ust. 1 u.ś.r. odnosi się więc wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Spełnienie przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. oznacza, że czynności opiekuńcze muszą w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a opieką musi być bezpośredni i ścisły. Oceny takiej powinien dokonać organ administracji, biorąc pod uwagę okoliczności konkretnej sprawy i ustalając, czy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować. Kluczowym jest, że w przywołanej regulacji brak jest wskazania dotyczącego sprawowania opieki w sposób nieprzerwany, całodobowy, codzienny, samodzielny, jak też przebywania stale w pobliżu osoby, która pomocy tego typu wymaga. Jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, opieka powinna mieć charakter stały, długotrwały w sensie rozciągłości w czasie i powtarzalny, zaś jej zakres wyznaczony być powinien niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, czyli koniecznością wykonywania czynności w związku z ograniczoną możliwością podopiecznego do samodzielnej egzystencji, w warunkach dnia codziennego. Tak określony zakres opieki, uprawniający do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zależny jest więc od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej wsparcia, w tym: rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych, itp. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można zgodzić się ze stanowiskiem orzekających w sprawie organów administracji i Sądu I instancji. Niezasadnie i przedwcześnie zatem Sąd I instancji oddalił skargę, przedstawiony przez orzekające w sprawie organy ubogi materiał dowodowy i zakres czynności wykonywanych przy chorej matce bez kontekstu z jej stanem chorobowym w żaden sposób nie pozwala na ocenę wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W świetle zaprezentowanych rozważań należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach dokonał błędnej bo przedwczesnej interpretacji art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zakresie związku między brakiem zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, o którym mowa w powyższym przepisie, niezasadnie przyjmując, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia w świetle braku rzetelnie zebranego materiału dowodowego. Sąd I instancji błędnie zatem zaakceptował ocenę materiału dowodowego dokonaną przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, mimo braku jego rzetelnego zebrania przez ten organ oraz organ I instancji. W konsekwencji uznać należy, że błędnie Sąd I instancji zastosował art. 151 p.p.s.a. i oddalił skargę akceptując stanowisko organów. Wobec podważenia oceny i analizy materiału dowodowego, zebranego w postępowaniu administracyjnym, uzasadniony jest zatem zarówno zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. poprzez niewzięcie pod uwagę całości materiału dowodowego w sprawie, a także naruszenie art. 7 i 77 § 1 i 80 k.p.a., bowiem zgodzić się trzeba z autorem skargi kasacyjnej, że organ odwoławczy orzekł sprzecznie z zebranym materiałem dowodowym a Sąd I instancji bezkrytycznie to zaaprobował. Zgodzić się także należy z naruszeniem art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, czego skutkiem było niesłuszne oddalenie skargi, albowiem błędne zastosowanie przepisów materialnoprawnych każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy. Prawidłowej subsumpcji można dokonać wyłącznie na gruncie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, skoro ustalenia faktyczne zostały skutecznie zakwestionowane poprzez ustalenie braku prawidłowo zebranego materiału dowodowego i podważenie dokonanej przez organ odwoławczy oceny dowodów, w tym stanie sprawy subsumcja ustalonego stanu faktycznego do hipotezy normy prawnej nie mogła być prawidłowa. Nieuzasadnione było jedynie użycie w zarzucie pierwszym art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. bowiem autor skargi kasacyjnej w żaden sposób nie wyjaśnił jego naruszenia, zaś Sąd I instancji nie mógł przepisu tego naruszyć bowiem go nie stosował. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za mającą usprawiedliwione podstawy i na podstawie art. 188 w zw. z art. 182 § 2 w zw. z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Katowice z dnia 19 października 2023 r. Ponownie badając wniosek skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego Prezydent Miasta Katowice uwzględni wyżej wskazaną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i należycie przeprowadzi postępowanie z uwzględnieniem wszystkich zasad procedury administracyjnej mającej zastosowanie w sprawie. Związek przyczynowo - skutkowy powinien zostać oceniony przez wymiar sprawowanej przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną matką oraz jej konkretne możliwości i potrzeby, wynikające z posiadanych przez nią schorzeń i chorób (por. K. Małysa-Sulińska, A. Kawecka [w:] P. Kledzik, P. Lisowski, M. Mączyński, A. Ostapski, J. Sapeta, K. Małysa-Sulińska, A. Kawecka, Świadczenia rodzinne. Komentarz, Warszawa 2023, art. 17). Organy administracyjne wezmą również pod uwagę zmianę stanu prawnego, związaną z art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429). Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach postępowania dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu bowiem według art. 254 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej rozpoznaje właściwy wojewódzki sąd administracyjny.