I OSK 2433/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 3 lipca 2024 r., sygn. akt II SA/Lu 1110/23 w sprawie ze skargi J.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 9 listopada 2023 r., nr SKO.41/2683/OS/2023 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Lublina z dnia 16 lutego 2023 r., nr MOPR.D-OZ.4611.2670.4.2023.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 3 lipca 2024 r., sygn. akt II SA/Lu 1110/23, oddalił skargę J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z 9 listopada 2023 r, nr SKO.41/2683/OS/2023, w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wnioskiem z 26 lipca 2021 r. J. P. (dalej – skarżący, skarżący kasacyjnie) wystąpił do Prezydenta Miasta Lublin o umorzenie całości zobowiązań wobec Skarbu Państwa z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami oraz z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Prezydent Miasta Lublin decyzją z 19 sierpnia 2021 r. odmówił skarżącemu umorzenia zadłużenia w pkt 1) z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych dla osób uprawnionych – M. P., ur. 14 kwietnia 1986 r., P. P., ur. 31 maja 1987 r., M. P., ur. 29 stycznia 1991 r., K. P., ur. 17 stycznia 1998 r., reprezentowanych przez przedstawiciela A. P. w okresie od 1 września 2005 r. do 30 września 2008 r. w wysokości 29.432,51 zł; w pkt 2) z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych – M. P., M. P., K. P., reprezentowanych przez przedstawiciela A. P. w okresie od 1 października 2009 r. do 30 września 2017 r. w wysokości 48.654,13 zł wraz z odsetkami ustawowymi/ustawowymi odsetkami za opóźnienie wynoszącymi na dzień wydania decyzji wynoszą 26.468,99 zł, łącznie 75.123,12 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie decyzją z 17 listopada 2021 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi skarżącego, wyrokiem z 6 września 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 18/22, uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z 17 listopada 2021 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Lublin z 19 sierpnia 2021 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że w rozpoznawanej sprawie organy nie rozważyły wszechstronnie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych, ani nie uzasadniły w przekonujący i racjonalny sposób stanowiska, że nie występują podstawy do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, jeśli nie w całości, to chociażby w części. Wskazał również, że w sprawie należało ocenić, jakie znaczenie w sytuacji majątkowej i życiowej skarżącego ma okoliczność, że jego łączne zadłużenie wobec organu jest bardzo duże w jego sytuacji majątkowej, bowiem wynosiło na dzień wydania decyzji organu I instancji około sto tysięcy złotych, przy czym skarżący jest osobą bezrobotną z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na stałe, a jego jedyny dochód to renta i świadczenia z pomocy społecznej. W ocenie Sądu, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego organy administracji, przedwcześnie uznały, że sytuacja skarżącego nie wypełnia znamion sytuacji wyjątkowej. W swych rozważaniach całkowicie bowiem pominęły okoliczność, że skarżący jest osobą niepełnosprawną w umiarkowanym stopniu, w wieku 67 lat. Wprawdzie z zawartego w aktach sprawy orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że skarżący może wykonywać lekkie prace, ale orzeczenie to zostało wydane w 1995 r., a zatem 27 lat temu. Nie sposób przyjąć, że stan zdrowia skarżącego poprawił się od tego czasu, zwłaszcza, że niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym została orzeczona na stałe. Sąd stwierdził, że organy zaniechały wskazania, czy i jaka kwota pozostaje miesięcznie skarżącemu po zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych, która to kwota mogłaby być przeznaczona na choćby ratalną spłatę zadłużenia, przy uwzględnieniu dużej wysokości tego zadłużenia. Nie wiadomo, na jakiej podstawie organ przyjął, że spłata zadłużenia w całości wraz z odsetkami jest możliwa, nawet w dłuższym okresie, bez pozbawienia zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W tej sytuacji twierdzenie organów, że skarżący jest w stanie zaspokoić niezbędne potrzeby, a trudna sytuacja materialna oraz koszty utrzymania nie stanowią wystarczającej przesłanki do uwzględnienia wniosku, jest nieuzasadnione zarówno w świetle dokonanych ustaleń, jak i w świetle wykładni art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Sąd zauważył również, że organy - uzasadniając odmowę umorzenia należności alimentacyjnych ochroną interesu społecznego - pominęły okoliczność, że skarżący – ze względu na trudną sytuację finansową – korzysta ze wsparcia organów pomocy społecznej, a tym samym korzysta ze środków pochodzących z budżetu Państwa nawet w tak podstawowej kwestii, jak wyżywienie. W tej sytuacji, w ocenie Sądu, organy winny ocenić, czy umorzenie skarżącemu należności alimentacyjnych (w całości bądź w części) nie spowodowałoby zwolnienia organu pomocy społecznej z obowiązku wspierania skarżącego w związku z poprawą jego sytuacji finansowej poprzez zaprzestanie lub zmniejszenie wysokości potrąceń komorniczych. Sąd wskazał, iż przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ uwzględni powyższe uwagi, uzupełni postępowanie wyjaśniające o szczegółowe ustalenia co do stanu faktycznego, a następnie oceni je w świetle przesłanek umorzenia zadłużenia z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, uwzględniając przy tym zarówno aktualną sytuację zdrowotną i dochodową skarżącego, jak i realne perspektywy poprawy tej sytuacji w przyszłości. W postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności organ określając sytuację majątkową dłużnika powinien między innymi porównać stwierdzoną sytuację materialną z wysokością zaległej należności i wskazać dochody zobowiązanego (uzyskiwane rzeczywiście czy możliwe realnie do uzyskania), które w ocenie organu byłyby wystarczające do pokrycia zadłużenia. Organ I instancji pismem z 9 stycznia 2023 r. wezwał skarżącego w celu przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego oraz złożenia dodatkowych dokumentów i wyjaśnień niezbędnych do ponownego rozpatrzenia sprawy. Ponadto, pismami z 9 stycznia 2023 r. organ wystąpił do Filii Nr 1 MOPS w Lublinie z prośbą o udzielenie informacji, czy skarżący korzysta z pomocy społecznej oraz do komornika sądowego G. O. o wydanie zaświadczenia o stanie zaległości w sprawie egzekucyjnej Kmp [...]. Nadto, organ wystąpił do Miejskiego Urzędu Pracy w Lublinie o udzielenie informacji, czy skarżący, lat 68, brak informacji o wykształceniu, będący na emeryturze, posiadający orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności wydane w 1995 r. na stałe ze wskazaniem zatrudnienia lekkiej pracy oraz przeciwskazaniami do zatrudnienia ciężkiej fizycznej pracy – miałby realną szansę na zatrudnienie, czy też na terenie Lublina lub w jego okolicach jest praca odpowiadająca jego możliwościom, którą skarżący mógłby wykonywać. Następnie decyzją z 16 lutego 2023 r., nr MOPR.D-OZ.4611.2670.4.2023, Prezydent Miasta Lublin ponownie odmówił skarżącemu umorzenia zadłużenia: 1) z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych dla osób uprawnionych – M.P., P. P., M. P., K. P., reprezentowanych przez przedstawiciela A. P. w okresie od 1 września 2005 r. do 30 września 2008 r. w wysokości 29.432,51 zł; 2) z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych – M. P., M. P., K. P., reprezentowanych przez przedstawiciela A. P. w okresie od 1 października 2009 r. do 30 września 2017 r. w wysokości 43.254,09 zł wraz z odsetkami ustawowymi/ustawowymi odsetkami za opóźnienie wynoszącymi na dzień wydania decyzji w kwocie 29.979,56 zł, łącznie 73.233,65 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie decyzją z 9 listopada 2023 r., nr SKO.41/2683/OS/2023, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r., poz. 1993), dalej u.p.o.u.a., ponieważ przychód pochodzący z zajęcia świadczenia rentowego przez Komornika sądowego jest niższy od wysokości zasądzonych alimentów. Organ I instancji, badając czy wystąpiły szczególnie uzasadnione okoliczności stanowiące przesłankę wynikająca z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., przeanalizował sytuację życiową skarżącego, uwzględniając stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wyrażone w wyroku z 6 września 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 18/22, zgodnie z którym organy administracji przedwcześnie uznały, że sytuacja skarżącego nie wypełnia znamion sytuacji wyjątkowej pomijając, iż jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, ma 67 lat, korzystająca ze wsparcia organów pomoc społecznej. Ponadto, Sąd uznał, że organ nie podjął czynności zmierzających do wyjaśnienia jaka kwota pozostaje miesięcznie skarżącemu na zaspokojenie niezbędnych potrzeb. Kolegium stwierdziło, że nie budzi wątpliwości zarówno sytuacja zdrowotna skarżącego udokumentowana orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z 16 sierpnia 1995 r. zaliczającym na stałe do trzeciej grupy inwalidztwa, w którym zaznaczono możliwość wykonywania lekkiej pracy, jak i sytuacja dochodowa. W toku postępowania ustalono, iż wnioskodawca posiada stałe źródło dochodu z tytułu emerytury wypłacanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, podlegającej stałym waloryzacjom. Ponadto, otrzymuje dodatkowe świadczenia tzw. 13 i 14 emerytury. Z kwoty dodatkowego świadczenia nie dokonuje się potrąceń i egzekucji (art. 10 ustawy z dnia 26 maja 2023 r. o kolejnym dodatkowym rocznym świadczeniu pieniężnym dla emerytów i rencistów Dz.U. z 2023 r. poz. 1407). Ze świadczenia emerytalnego prowadzona jest przez Komornika sądowego egzekucja należności na rzecz Prezydenta Miasta Lublin - Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Lublinie oraz Likwidatora Funduszu Alimentacyjnego, tj. wypłaconych zaliczek alimentacyjnych i świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jak wynika z informacji Komornika przedstawionych w piśmie z 25 stycznia 2023 r., sygn. Kmp [...], egzekucja jest skuteczna, a w 2022 r. wyegzekwowana została kwota 6.077,81 zł. Na dzień 16 lutego 2023 r. Komornik przekazał na spłatę zadłużenia łącznie 35.037,16 zł, z czego kwota 19.681,51 zł zaliczona została na spłatę należności, zaś kwota 15.355,65 zł została zaliczona na spłatę ustawowych odsetek. Kwoty te zaliczone zostały na poczet spłaty należności dłużnika, począwszy od zobowiązania z tytułu najwcześniej wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Kolegium stwierdziło, że przeprowadzone postępowanie wykazało, że sytuacja dochodowa skarżącego jest trudna ze względu na niską kwotę wypłacanej po potrąceniach emerytury - 595 zł. W związku z tym korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, takich jak zasiłek stały pobierany w wysokości dla osoby samotnie gospodarującej - 220,81 zł oraz zasiłki celowe, w tym w zakresie dożywiania, a także produktów żywnościowych. Organ ustalił wysokość stałych wydatków, które kształtują się na poziomie około 400 zł. Strona nie odpowiedziała na wezwanie organu o wyjaśnienie jaka kwota pozostaje na zaspokojenie potrzeb życiowych z 9 stycznia 2023 r. doręczone w dniu 23 stycznia 2023 r. Kolegium zwróciło uwagę, że w piśmie z 26 stycznia 2023 r. Urząd Miejski Urząd Pracy w Lublinie potwierdził, iż dysponuje ofertami pracy dla osób o takich kryteriach z orzeczonym lekkim stopniu niepełnosprawności i przeciwskazaniem do zatrudniania ciężkiej pracy fizycznej. Kolegium zauważyło, że orzeczenie Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia zaliczające do trzeciej grupy inwalidztwa wydane zostało w 1995 r., natomiast skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów świadczących o pogorszeniu stanu zdrowia, jak również nie podjął działań zmierzających do zmiany ustalonego stopnia niepełnosprawności. W ocenie Kolegium, brak jest podstaw do zakwalifikowania aktualnej sytuacji życiowej jako wyjątkowej, a w konsekwencji stawiania dłużnika w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych zobowiązanych do zwrotu należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W przedmiotowej sprawie jedyną okolicznością, która podlega ocenie w kategoriach nadzwyczajnych sytuacji, do których nawiązuje art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. jest niski dochód, co wynika z faktu skuteczności skierowanej do ww. świadczenia egzekucji. Kolegium zwróciło uwagę, że nie można pomijać, iż powstanie zadłużenia i obowiązek jego uregulowania jest następstwem zaniechania w przeszłości przez stronę wywiązywania się wobec dzieci z obowiązku alimentacyjnego, co skutkowało przerzuceniem ciężaru ich utrzymania na Państwo. Kolegium stwierdziło, że mimo, iż wysokość środków finansowych jakimi dysponuje strona jest niska, co aktualnie powoduje korzystanie ze wsparcia pomocy społecznej, to jednak nie stanowi to o szczególnych okolicznościach uzasadniających skorzystanie przez stronę z ulgi w najszerszym zakresie w postaci całkowitego umorzenia pełnej kwoty zobowiązania. Podkreślono, że strona w sposób jednoznaczny domaga się umorzenia całości zobowiązania, a w związku z zasadą wnioskowości wynikającą z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. organ nie jest uprawniony do rozważania innej formy ulgi, w tym umorzenia zobowiązania w części. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, który powołanym na wstępie wyrokiem, skargę oddalił. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji zostały wydane w ponownie prowadzonym postępowaniu, na skutek uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie prawomocnym wyrokiem z 6 września 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 18/22, decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z 17 listopada 2021 r. oraz decyzji Prezydenta Miasta Lublin z 19 sierpnia 2021 r. o odmowie skarżącemu umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W powołanym wyroku Sąd stwierdził, że zaskarżone decyzje zostały wydane przedwcześnie, gdyż organy administracji pomijając, iż jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, w wieku 67 lat, korzystającą ze wsparcia organów pomocy społecznej uznały, że sytuacja skarżącego nie wypełnia znamion sytuacji wyjątkowej. Ponadto, zaniechały wskazania, czy i jaka kwota pozostaje miesięcznie skarżącemu na zaspokojenie niezbędnych potrzeb. Przedstawione w powołanym wyroku o sygn. akt II SA/Lu 18/22 ocena prawna i wytyczne co do dalszego postępowania, wiązały na dalszym etapie postępowania organy administracji, jak i wiążą obecnie Sąd. Dokonując zestawienia treści decyzji organu I instancji ze wskazaniami sformułowanymi w wyżej powołanym prawomocnym wyroku wydanym w sprawie wskazują, że Prezydent zastosował się do tych wytycznych, bowiem uzupełniono materiał dowodowy i ustalenia, niemniej jednak skarżący nie przedstawił w sposób wyczerpujący swojej sytuacji nie wskazując jaka kwota pozostaje mu na utrzymanie miesięcznie. Sąd podkreślił, że rozstrzygnięcia organów administracji wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty przez ustawodawcę w powołanym wyżej art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. zwrot "wierzyciel może". Powyższe oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia tych należności, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny. Przesłankami, które w tym wypadku, organ ma obowiązek ustalić i poddać dogłębnej ocenie są: sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika. Dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Może mieć to miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Przy czym, taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych, a wykazanie ich istnienia ciąży na stronie wnioskującej o udzielenie ulgi. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie może być bowiem odbierane jako forma zachęcenia innych osób do unikania partycypowania w kosztach utrzymania własnych dzieci, w sytuacji gdy sytuacja materialna i osobista dłużnika nie jest następstwem pojawienia się zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, lecz wynika ona z zaniedbań, które miały miejsce przed kilku laty i obecnie dłużnik ponosi tego negatywne konsekwencje. Zobowiązany ponosi pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo zastępczo na rzecz jego dzieci alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami. W ocenie Sądu, organy obu instancji zasadnie uznały, że powoływana przez skarżącego jego sytuacja dochodowa i zdrowotna nie stanowi okoliczności uzasadniającej zastosowanie ulgi umorzenia na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Sytuacja skarżącego nie jest nadzwyczajna i wyjątkowa na tle porównywalnych typowych sytuacji rodzinnych i dochodowych, w jakich z reguły znajdują się dłużnicy alimentacyjni. W grupie porównawczej nie brakuje osób dotkniętych licznymi chorobami, niemających stałych dochodów lub niemogących podjąć pracy z powodu podeszłego wieku lub nawet stwierdzenia niepełnosprawności w stopniu znacznym. Niejednokrotnie dłużnicy mają na swoim utrzymaniu inne osoby. Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka w mieszkaniu socjalnym. Ma stałe źródło dochodu w postaci emerytury oraz zasiłku stałego. Orzeczona niepełnosprawność ma charakter lekki. Sąd podkreślił, że mając przegląd podobnych spraw przy okazji ich rozpatrywania podziela ocenę organów, że sytuacja skarżącego nie wyróżnia go na tle innych dłużników alimentacyjnych. Niewątpliwie niski poziom dochodów utrudnia zaspokojenie jego potrzeb bytowych i osobistych, ale tego nie uniemożliwia. Są to dochody stałe i dające jakąś szansę spłaty chociaż części należności wypłacanych w zastępstwie za skarżącego, jakkolwiek nie w najbliższej perspektywie. Sąd zwrócił uwagę, że skarżący aktualnie ponosi konsekwencje swojej biernej postawy z przeszłości. Możliwości zarobkowania w czasie kiedy były zasądzone alimenty były oceniane przez Sąd, gdyż podkreślił, że ani organy ani Sąd nie kwestionują bardzo trudnej sytuacji skarżącego. Nie uniemożliwia ona jednak egzekwowania choć niewielkich kwot na poczet wypłaconych należności. W realiach sprawy brak jest obiektywnych powodów, które uzasadniałyby zwolnienie skarżącego z odpowiedzialności za zadłużenie, którego dopuścił się w dużej mierze w wyniku własnych zaniedbań. Mimo niewątpliwych trudności zdrowotnych i finansowych położenia skarżącego nie można oceniać jako wyjątkowego, w znaczeniu zasługującym na zastosowanie dobrodziejstwa z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Zaniedbania, których skarżący się dopuścił w przeszłości, nie zwalniały go z wypełniania ciążącego na nim z mocy przepisu prawa, ale także moralnego, obowiązku alimentacyjnego w stosunku do dzieci. Skarżący nie wykazał, że powstanie zadłużenia z tytułu wypłacanych świadczeń alimentacyjnych na rzecz jego dzieci było usprawiedliwione okolicznościami od niego niezależnymi. Sąd stwierdził, że organy administracji działały na podstawie i w granicach prawa (art. 6 k.p.a.), prowadząc postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 k.p.a.). Zasadnie uznały, w ramach przyznanych przez ustawodawcę granicach uznania administracyjnego, iż przedstawione przez skarżącego okoliczności nie stanowią okoliczności szczególnych. W sposób prawidłowy dokonały istotnych dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącego ustaleń faktycznych i oceny zgromadzonego materiału dowodowego (art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a.), co pozwoliło na ocenę sytuacji rodzinnej i dochodowej oraz zdrowotnej skarżącego. Sąd stwierdził, że obecna sytuacja i stan zadłużenia skarżącego nie jest efektem okoliczności o charakterze obiektywnym, a więc niezależnych od skarżącego, czyli takich, na które skarżący nie miał wpływu. Sytuacja skarżącego jest niewątpliwie trudna, jednak nie jest na tyle wyjątkowa, aby udzielić mu swoistej premii czy nagrody w postaci umorzenia całego długu alimentacyjnego. Sąd podkreślił, że oddalenie skargi nie zamyka skarżącemu drogi do ponownego ubiegania się o przyznanie ulgi, o której mowa w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Skarżący może zwrócić się zarówno o przyznanie mniej intensywnych ulgi, w szczególności odroczenia terminu płatności, może też w razie pogorszenia swojej sytuacji ponownie wnosić o umorzenie zobowiązania w całości albo w części. Skarżący winien szczegółowo wykazać w jakiej sytuacji się znajduje, przedłożyć wszystkie dokumenty przedstawiające jego wydatki, zarówno na opłaty, jak i na leki. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł skarżący, zastępowany przez ustanowionego z urzędu adwokata, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), dalej - p.p.s.a, zaskarżonemu wyrokowi: I. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na podjętą decyzję w postaci art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. poprzez błędne ustalenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą szczególne uzasadnione okolicznościami stanowiące przesłankę do zastosowania dyspozycji wskazanej w skarżonym artykule, tj. umorzenie całości należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych z funduszu alimentacyjnego z uwagi na sytuację dochodową i rodziną skarżącego, podczas gdy sytuacja dochodowa skarżącego jest skrajnie niekorzystna, a wręcz zagraża dalszej egzystencji, ponieważ skarżący utrzymuje się jedynie z renty, która po potraceniu wynosi 595,00 zł, co stanowi kwotę poniżej minimum egzystencji, która zgodnie z danymi Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych wyniosła w roku 2023 dla osoby w wieku emerytalnym 854,08 zł, a tym samym sytuacja skarżącego jest nie tylko nadzwyczajną, ale wręcz zagrażającą jego i z tych względów zobowiązania alimentacyjne skarżącego winny zostać umorzone; II. naruszenie innych przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w postaci art. 80 w zw. z art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez dokonanie błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału i na tej podstawie ustalenie, że sytuacja skarżącego nie jest nadzwyczajna i wyjątkowa na tle porównywalnych typowych sytuacji rodzinnych i dochodowych w jakich z reguły znajdują się dłużnicy alimentacyjni oraz, że niski poziom dochodów umożliwia skarżącemu zaspokojenie potrzeb osobistych i bytowych, podczas gdy środki jakie uzyskuje skarżący, po potrąceniu, wynoszą 595,00 zł, zatem poniżej poziomu minimum egzystencji wskazanej w 2023 r., tj. kwoty 854,08 zł, a skarżący z uwagi na zły stan zdrowia (trzecia grupa inwalidzka) i podeszły wiek (70 lat) nie jest w stanie podjąć żadnej dodatkowej pracy, która umożliwiałaby mu zwiększenie kwoty uzyskiwanych dochodów, przez co zasadnym było uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie, zrzekając się rozpoznania skargi na rozprawie, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu oraz zasądzenie kosztów świadczonej pomocy prawnej z urzędu, które to koszty nie zostały opłacone w całości lub części. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej - p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a organ w ustawowym terminie nie zażądał jej przeprowadzenia. Dlatego też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W sprawie niniejszej nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy, związany jest granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Skarga kasacyjna oparta została na podstawie naruszenia prawa materialnego poprzez jego niewłaściwe zasnie. Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy. Zarówno organ, jak i Sąd I instancji, prawidłowo stwierdzili, że istotne znaczenie w sprawie ma ocena prawna wyrażona w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 6 września 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 18/22. Wyrokiem tym Sąd uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z 17 listopada 2021 r. oraz decyzję Prezydenta Miasta Lublina z 19 sierpnia 2021 r. o odmowie przyznania skarżącemu umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zauważyć należy, że powołany wyżej wyrok Sądu I instancji sygn. akt II SA/Lu 18/22 jest wiążący w rozpoznawanej sprawie w związku z treścią art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis art. 153 ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej we wcześniejszym orzeczeniu. Użyty w tym przepisie zwrot "w sprawie" wskazuje na tożsamość przedmiotu oceny prawnej określonego orzeczenia sądowego oraz przedmiotu skargi sądowej, która dotyczy szeroko rozumianej sprawy administracyjnej pozostającej w zakresie właściwości organów administracji publicznej. Innymi słowy, kiedy mowa o "sprawie", chodzi w danym wypadku o konkretną sytuację faktyczną, w której wzajemne uprawnienia i obowiązki indywidualne określonego podmiotu (lub podmiotów) oraz administracji publicznej podlegają prawnej kwalifikacji na podstawie obowiązujących przepisów materialnego prawa administracyjnego (por. J.P.Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V, 2011, Komentarz do art. 153, pkt 3, a także T. Woś [w:] H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska, T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IV, Warszawa 2016, Komentarz do art. 153, pkt 5). Wskazać należy, że nie tylko Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie rozpoznający ponownie sprawę, ale również Naczelny Sąd Administracyjny, związany jest oceną prawną zawartą w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 6 września 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 18/22. W świetle art. 153 p.p.s.a. ocena prawna wyrażona w niezaskarżonym wyroku sądu I instancji, uchylającym zaskarżoną decyzję, wiąże nie tylko ten sąd oraz organ, lecz także Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający skargę kasacyjną od kolejnego wyroku wydanego w tej sprawie (por. wyroki NSA z: 7 września 2018 r., sygn. akt II OSK 1283/17; 8 stycznia 2016 r. sygn. akt I OSK 1926/15; 18 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 1712/15; 16 maja 2007 r., sygn. akt I FSK 857/06). Sąd I instancji orzekając ponownie w niniejszej sprawie miał za zadanie skontrolowanie, czy organy administracyjne obu instancji zastosowały się do oceny prawnej, zaleceń i wytycznych zawartych w powołanym wyżej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 6 września 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 18/22. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stwierdził, iż zarówno w zaskarżonym wyroku z 3 lipca 2024 r., sygn. akt II SA/Lu 1110/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, jak i organy obu instancji, nie zastosowały się w całości do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 6 września 2022 r. Sąd I instancji w wyroku sygn. akt II SA/Lu 18/22 wskazał, że w sprawie należało ocenić, jakie znaczenie w sytuacji majątkowej i życiowej skarżącego ma okoliczność, że jego łączne zadłużenie wobec organu jest bardzo duże w jego sytuacji majątkowej, bowiem wynosiło na dzień wydania decyzji około sto tysięcy złotych, przy czym jest on osobą bezrobotną z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na stałe, a jego jedyny dochód to renta i świadczenia z pomocy społecznej. Sąd stwierdził, że organy przedwcześnie uznały, że sytuacja skarżącego nie wypełnia znamion sytuacji wyjątkowej, całkowicie bowiem pominęły okoliczność, że skarżący jest osobą niepełnosprawną w umiarkowanym stopniu, w wieku 67 lat. Z orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że może wykonywać lekkie prace, ale orzeczenie to zostało wydane w 1995 r., a więc 27 lat temu. Organy zaniechały również wskazania, czy i jaka kwota pozostaje skarżącemu po zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych. Organy pominęły także okoliczność, że skarżący – ze względu na trudną sytuację finansową – korzysta ze wsparcia organów pomocy społecznej. Organy winny zatem ocenić, czy umorzenie skarżącemu należności alimentacyjnych (w całości lub części) nie spowodowałoby zwolnienia organu pomocy społecznej z obowiązku wspierania skarżącego w związku z poprawą jego sytuacji finansowej poprzez zaprzestanie lub zmniejszenie wysokości potrąceń komorniczych. Sąd wskazał, iż przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ uwzględni powyższe uwagi, uzupełni postępowanie wyjaśniające o szczegółowe ustalenia co do stanu faktycznego, a następnie oceni je w świetle przesłanek umorzenia zadłużenia z art. 30 ust. 2 ustawy, uwzględniając przy tym zarówno aktualną sytuację zdrowotną i dochodową skarżącego, jak i realne perspektywy poprawy tej sytuacji w przyszłości. W postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności organ określając sytuację majątkową dłużnika powinien między innymi porównać stwierdzoną sytuację materialną z wysokością zaległej należności i wskazać dochody zobowiązanego (uzyskiwane rzeczywiście czy możliwe realnie do uzyskania), które w ocenie organu byłyby wystarczające do pokrycia zadłużenia. Z analizy treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku sygn. akt II SA/Lu 1110/23, wynika, że Sąd I instancji nie dokonał właściwej oceny skarżonych decyzji przyjmując bezkrytycznie, że organy obu instancji w pełni zastosowały się do oceny prawnej zawartej w poprzednim wyroku tego Sądu o sygn. akt II SA/Lu 18/22, albowiem zignorował, że organy całkowicie pominęły to, iż w ponownym rozpatrywaniu sprawy obowiązane były dokonać oceny, czy umorzenie skarżącemu należności alimentacyjnych (w całości bądź części) nie spowodowałoby zwolnienia organu pomocy społecznej z obowiązku wspierania go w związku z poprawą jego sytuacji finansowej poprzez zaprzestanie lub zmniejszenie wysokości potrąceń komorniczych. Z treści decyzji organów wynika wprost, że w tym zakresie organy obu instancji w ogóle się nie wypowiedziały, a to oznacza, że ta kwestia pozostała całkowicie poza ich uwagą i rozważaniami, na co Sąd w całkowicie nie zwrócił uwagi. Zaznaczyć przy tym należy, że okolicznością powodującą, iż ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu administracyjnego traci moc wiążącą jest zmiana stanu prawnego. Podobny skutek może spowodować zaistniała po wydaniu orzeczenia sądowego zmiana istotnych okoliczności faktycznych. Zmieniające się okoliczności sprawy powodują nieaktualność w części lub w całości oceny sprawy dokonanej na podstawie art. 153 p.p.s.a. i jednocześnie konieczność dokonania jej weryfikacji w oparciu o stan aktualny (por. wyroki NSA z: 15 kwietnia 2005 r., sygn. akt OSK 1403/04; 6 lipca 2011 r., sygn. akt I FSK 1042/10). W niniejszej sprawie zarówno Sąd I instancji, jak i organy obu instancji, nie stwierdziły, aby taka sytuacja co do zmiany stanu prawnego lub faktycznego miała miejsce. Niezastosowanie się w całości do oceny prawnej i wskazań zawartych w wyroku sygn. akt II SA/Lu 18/22 zwłaszcza poprzez pominięcie obowiązku dokonania oceny w omawianym wyżej zakresie prowadzi do wniosku, że słuszne okazały się zarzuty skargi kasacyjnej określone w punkcie II petitum dotyczące naruszenia art. 80 w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy prowadzi z kolei do wniosku, że doszło do przedwczesnego stwierdzenia, że brak jest podstaw w świetle art. 30 ust. 2 ustawy do zastosowania ulgi w postaci umorzenia w całości lub w części należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych i z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Podkreślić należy, że rozpatrując sprawę z wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami za opóźnienie w całości organ może w zależności od wyników przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego co do sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy należności te umorzyć w całości bądź części. A to oznacza, że organ może umorzyć zobowiązanie w części, nawet wtedy gdy wnioskodawca wnosi o umorzenie zobowiązania w całości. Znajduje to oparcie w regule a maiori ad minus (z większego na mniejsze) – jeśli ktoś jest uprawniony do czynienia czegoś "więcej", uprawniony jest też do czynienia czegoś "mniej" (zob. T. Chauvin, T. Stawecki, P. Winczorek, Wstęp do prawoznawstwa, wyd. C.H. Beck, Warszawa 2012, wyd. 7, s. 246). Ponownie rozpatrując sprawę organ weźmie pod uwagę ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku i zastosuje się w całości do oceny prawnej i wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 6 września 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 18/22. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za mającą usprawiedliwione podstawy i na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 oraz art. 182 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzje organów orzekających obu instancji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego kasacyjnie za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy, gdyż wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258 - 261 p.p.s.a. Przy czym z akt sprawy wynika, iż wniosek ten został już realizowany, albowiem starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie postanowieniem z 31 października 2024 r., sygn. akt II SA/Lu 1110/23, przyznał pełnomocnikowi z urzędu skarżącego kasacyjnie tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu wynagrodzenie za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej w kwocie 442,80 zł, w tym 82,80 zł należnego podatku od towarów i usług.