I OSK 2394/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Bogucka (sprawozdawca) Sędziowie NSA Małgorzata Dałkowska-Szary Maria Czapska-Górnikiewicz po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosków K. G. o wyłączenie sędziów Marka Stojanowskiego, Jana Pawła Tarno i Mariana Wolanina w sprawie ze skargi kasacyjnej K. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 marca 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 2310/14 w sprawie ze skargi K.G. na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2014 r. [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: 1. oddalić wnioski o wyłączenie sędziego NSA Marka Stojanowskiego i sędziego del. WSA Mariana Wolanina; 2. odrzucić wniosek o wyłączenie sędziego NSA Jana Pawła Tarno

K. G. pismami z dnia 16 maja 2017 r. wystąpiła o wyłączenie sędziów NSA: Marka Stojanowskiego i Jana Pawła Tarno oraz sędziego del. WSA Mariana Wolanina w sprawie ze skargi kasacyjnej K. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 marca 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 2310/14 w sprawie ze skargi K. G. na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2014 r. [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. W uzasadnieniu wniosków K. G. wskazała, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada niezmienności składu orzekającego. Zmiana składu orzekającego może nastąpić tylko na warunkach określonych w art. 17 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej "P.p.s.a.") w zw. z § 45 uchwały Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2010 r. w sprawie regulaminu wewnętrznego urzędowania Naczelnego Sądu Administracyjnego (M.P. Nr 86, poz. 1007 ze zm.). W niniejszej sprawie Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia 12 października 2016 r. wyznaczył skład orzekający w osobach: sędzia M. Pocztarek (sprawozdawca), sędzia M. Borowiec i sędzia J. Zieliński. Z uwagi na chorobę sędzi NSA Małgorzaty Pocztarek Prezes Izby Ogólnoadministracyjnej zarządzeniem z dnia 30 listopada 2016 r. dokonał zmiany składu orzekającego, zarządzając, że sędzię M. Pocztarek zastąpił sędzia NSA Marek Stojanowski. Na rozprawie w dniu 2 grudnia 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny odroczył rozprawę. W dniu 8 grudnia 2016 r. Przewodniczący Wydziału wyznaczył kolejny termin rozprawy na dzień 1 lutego 2017 r., wskazując w zarządzeniu skład sądu w osobach: sędzia J.P. Tarno (sprawozdawca), sędzia E. Kremer oraz sędzia A. Blewązka. W związku ze złożeniem przez K. G. wniosków o wyłączenie sędziów NSA J.P. Tarno i E. Kremer oraz sędziego del. WSA A. Blewązki, wyznaczona na dzień 1 lutego 2017 r. rozprawa została odroczona. Postanowieniem z dnia 23 marca 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wnioski o wyłączenie wskazanych sędziów. W tym dniu też zarządzeniem wyznaczono kolejny termin rozprawy na dzień 18 maja 2017 r. w składzie: sędzia NSA Marek Stojanowski, sędzia NSA Jan Paweł Tarno i sędzia del. WSA Marian Wolanin. W ocenie K. G. brak było podstaw do zmiany składu orzekającego poprzez wyznaczenie nowego składu orzekającego. Niezakwestionowanie przez wyznaczonych sędziów dokonanej zarządzeniem z dnia 23 marca 2017 r. sprzecznej z przepisami zmiany składu orzekającego i wskazania ich jako członków składu orzekającego oraz dążenie w tych okolicznościach do orzekania w sprawie, zdaniem wnioskodawczyni, uzasadnia wątpliwość co do bezstronności sędziów. W dniu 17 maja 2017 r. sędziowie Marek Stojanowski i Marian Wolanin złożyli pisemne oświadczenia, że po ich stronie nie zachodzą przesłanki do wyłączenia określone w art. 18 oraz w art. 19 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym przyczyny wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 § 1 P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu sędzia jest wyłączony w sprawach: w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki (art. 18 § 1 pkt 1); swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia (art. 18 § 1 pkt 2); osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli (art. 18 § 1 pkt 3); w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron (art. 18 § 1 pkt 4); w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą (art. 18 § 1 pkt 5); w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznawanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator (art. 18 § 1 pkt 6); dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (art. 18 § 1 pkt 6a); w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej (art. 18 § 1 pkt 7). Również sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi (§ 3). Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określa ponadto tzw. względne przesłanki wyłączenia. Zgodnie z art. 19 P.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 P.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności tego sędziego w danej sprawie. Użyte w powołanym przepisie określenie "uzasadniona wątpliwość" oznacza, że chodzi tu o wątpliwość co do bezstronności sędziego, uzasadnioną obiektywnymi powodami. Należy przez to rozumieć takie przyczyny, które pozostają w związku przyczynowym między ich wystąpieniem a powstaniem oceny, że prawdopodobnym jest, że w konkretnych okolicznościach sprawy sędzia może okazać się nieobiektywnym. Samo subiektywne przekonanie strony co do stronniczości sędziego nie stanowi jednak wystarczającej przesłanki do uwzględnienia przedmiotowego żądania. Wątpliwość w tym zakresie musi być obiektywna a nie wyłącznie oparta na subiektywnym odczuciu strony. Ponadto musi ona w danej sprawie faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć jedynie charakteru potencjalnego. W orzecznictwie przyjmuje się zatem, że strona, domagając się wyłączenia sędziego od udziału w jej sprawie powinna wskazać rozsądny, zobiektywizowany powód, zdatny wzbudzić realne, również dla obiektywnego obserwatora, wątpliwości co do bezstronności danego sędziego. Dodatkowo w judykaturze zwraca się uwagę na to, że instytucja wyłączenia sędziego jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej określonych związków z rozpoznawaną sprawą. Wyłączenie sędziego ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania z postępowania sądowego sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2008 r. sygn. akt II FZ 60/08, z dnia 10 kwietnia 2014 r. sygn. akt II OZ 340/14 i z dnia 10 maja 2012 r. sygn. akt I OSK 130/12 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2003 r. sygn. akt SNO 32/00). W konsekwencji instytucja wyłączenia sędziego nie może służyć umożliwianiu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia (postanowienie NSA z dnia 8 maja 2009 r., sygn. akt II FZ 128/09). W rozpatrywanej sprawie w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest podstaw do wyłączenia sędziów Marka Stojanowskiego i Mariana Wolanina. Po pierwsze, argumenty strony nie wypełniają dyspozycji art. 18 P.p.s.a., a zatem nie mogą one skutkować wyłączeniem wskazanych sędziów z mocy ustawy. Po drugie, podniesione przez stronę okoliczności nie stanowią wystarczającej przesłanki uzasadniającej zastosowanie instytucji wyłączenia sędziów stosownie do treści art. 19 P.p.s.a. Wnioskodawczyni nie wykazała bowiem, aby pomiędzy nią a sędziami, o wyłączenie których wnosiła, istniał, jakiś szczególny stosunek osobisty mogący być źródłem wątpliwości co do ich bezstronności lub mogący mieć wpływ na obiektywne orzekanie w niniejszej sprawie. Samo przeświadczenie skarżącej, że wymienieni sędziowie mogą prowadzić postępowanie nieobiektywnie, nie jest przesłanką do wnioskowania o ich wyłączenie. Zauważyć również należy, że zgodnie z art. 22 § 2 P.p.s.a. wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez wszystkich sędziów, których wniosek dotyczy. Sędziowie Marek Stojanowski i Marian Wolanin, objęci wnioskami K. G., złożyli wymagane oświadczenia, wskazując, że wobec nich nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 P.p.s.a. Prawdziwość tych oświadczeń nie budzi żadnych wątpliwości. W orzecznictwie utrwalone jest bowiem stanowisko, że autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żąda wyłączenia sędziego, pomimo złożenia takiego oświadczenia, to zobowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1971 r. sygn. akt I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 44, postanowienia NSA z dnia 12 marca 2012 r. sygn. akt I FZ 147/12 i z dnia 30 września 2014 r. sygn. akt II OZ 1000/14 ). W niniejszej sprawie K. G. nie przedstawiła jakichkolwiek dowodów dyskredytujących prawdziwość oświadczeń złożonych przez sędziów objętych jej wnioskami. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 22 § 1 i 2 w związku z art. 193 P.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 postanowienia. Odnosząc się natomiast do wniosku K. G. o wyłączenie sędziego Jana Pawła Tarno stwierdzić należy, że wnioskodawczyni po raz kolejny żąda wyłączenia wskazanego sędziego, nie przytaczając jednak żadnych nowych, dodatkowych okoliczności, które nie zostały już wcześniej podniesione i ocenione, a które mogłyby wywołać wątpliwości co do jego bezstronności. Skoro zatem wniosek K. G. opiera się na tych samych okolicznościach, które były już przedmiotem rozpatrzenia, to w myśl art. 22 § 4 P.p.s.a. podlega on odrzuceniu. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 22 § 4 P.p.s.a. orzekł jak w pkt 2 postanowienia.