I OSK 2381/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Bogucka (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Piotr Przybysz Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.K. i Z.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 760/23 w sprawie ze skargi J.Ż., M.K. i Z.K. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 6 lipca 2023 r., nr NSP-VIII.7581.1.25.2023.DL w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 14 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 760/23 oddalił skargę J.Ż., M.K. i Z.K. na decyzję Wojewody Pomorskiego z 6 lipca 2023 r., nr NSP-VIII.7581.1.25.2023.DL, utrzymującą w mocy decyzję Starosty Wejherowskiego z 30 grudnia 2022 r., nr GN.6821.19.2020.MN. o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w R., oznaczonej jako działka [...], obręb [...]. Przyczyną odmowy było ustalenie, że spełniona została przesłanka z art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r. poz. 1899 z późn. zm., dalej: u.g.n.), albowiem prawo użytkowania wieczystego tej działki nabyte przez C. zostało ujawnione w księdze wieczystej 30 czerwca 1993 r. W skardze kasacyjnej skarżący M.K i Z.K. zaskarżyli wyrok Sądu I instancji w całości, wnieśli o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji oraz o zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W skardze kasacyjnej zawarto oświadczenie o zrzeczeniu się przeprowadzenia rozprawy. Sądowi I instancji zarzucono: I. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 80 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm., dalej: k.p.a.) przez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów zgromadzonych w toku postępowania, w szczególności przez uznanie za właściwe założeń Wojewody Pomorskiego, iż prawo użytkowania wieczystego działki, której dotyczy przedmiotowa sprawa, zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [...] w dniu 30 czerwca 1993 r., podczas gdy prawo to zostało wpisane w tejże księdze wieczystej dopiero 29 września 2000 r., zaś znajdująca się w księdze wieczystej informacja, na podstawie której organ ustalił stan faktyczny, nie stanowi wpisu prawa użytkowania wieczystego, lecz jedynie wzmiankę będącą komentarzem do migracji, z której może wynikać wyłącznie podstawa prawna wpisu prawa użytkowania wieczystego, nie zaś sam wpis prawa, którego ujawnienie w księdze wieczystej, wbrew stanowi faktycznemu, stwierdził Wojewoda Pomorski; II. mające wpływ na wynik sprawy naruszenie prawa materialnego, tj.: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 229 w zw. z art. 136 ust. 3 u.g.n. przez niewłaściwe zastosowanie i uznanie za zgodną z porządkiem prawnym odmowę zwrotu nieruchomości z uwagi na ustanowienie na niej prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej przed wejściem w życie tejże ustawy, podczas gdy z hipotezy art. 229 u.g.n. wynika, iż do zaistnienia negatywnej przesłanki zwrotu nieruchomości, o której mowa w tym przepisie, niezbędne jest ujawnienie przysługującego osobie trzeciej prawa w księdze wieczystej, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca, gdyż w księdze wieczystej ujawniono wyłącznie stanowiącą komentarz do migracji wzmiankę mogącą wskazywać na powstanie podstawy do wpisu tego prawa, nie stanowiącą jednak wpisu prawa użytkowania wieczystego, w związku z czym przewidziana w art. 229 u.g.n. podstawa do odmowy zwrotu odszkodowania nie zaistniała; 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 136 ust. 3 u.g.n. przez jego niezastosowanie i brak rozpatrzenia sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku pod kątem przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości dotyczącej spełnienia celu wywłaszczenia w sytuacji, gdy nie została spełniona negatywna przesłanka zastosowania tego przepisu, o której mowa w art. 229 u.g.n., a co za tym idzie, organ powinien był zbadać sprawę pod kątem spełnienia określonego w decyzji celu wywłaszczenia i orzec o tym, iż nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu i w związku z tym podlega zwrotowi. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że na podstawie art. 229 u.g.n. roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n., nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy, tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r., nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. W niniejszych okolicznościach sytuacja taka nie miała miejsca, ponieważ do księgi wieczystej została wpisana jedynie wzmianka, która zgodnie z art. (powinno być: § – przyp. NSA) 54 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobu przenoszenia treści dotychczasowej księgi wieczystej do struktury księgi wieczystej prowadzonej w systemie informatycznym mogła stanowić jedynie projekt wpisu, który następnie został docelowo wpisany w roku 2000. Sąd nie zbadał przy tym pozostałych przesłanek wskazanych w art. 136 ust. 3 u.g.n. Z wpisu ujawnionego w dziale II księgi wieczystej nr [...] wynika, iż wpis prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości, którego podmiotem jest P. S.A. z siedzibą w P., pochodzi z dnia 29 września 2000 r. Nie ulega zatem wątpliwości, iż prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej ponad dwa lata po wejściu w życie u.g.n., a co za tym idzie, nie została w pełni zrealizowana hipoteza normy prawnej zawartej w art. 229, a co za tym idzie, organ powinien dokonać merytorycznej oceny przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, o których mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n. Uzasadnienie wyroku oparte jedynie na tym, że wpis prawa własności wynikał z komentarza do migracji umieszczonego w księdze wieczystej nr [...] niewątpliwie jest niewystarczające, by wydać decyzję, której treścią jest decyzja odmowna co do przyznania zwrotu, a więc wbrew twierdzeniom sądu, Wojewoda Pomorski nie uzasadnił dostatecznie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. W ocenie skarżących Sąd nie rozpatrzył sprawy pod kątem przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości dotyczącej spełnienia celu wywłaszczenia mimo faktu, że nie została spełniona negatywna przesłanka zastosowania tego przepisu, o której mowa w art. 229 u.g.n. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143, dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do przepisu art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej. Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna nie polega uwzględnieniu. Zgłoszone w skardze kasacyjnej zarzuty stanowią powtórzenie zarzutów postawionych w skardze do Sądu I instancji. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wobec tego wyjaśnienie zgłoszonych zastrzeżeń. Sąd I instancji prawidłowo wyjaśnił charakter komentarzy do migracji, związanych z przejściem na prowadzenie ksiąg wieczystych w systemie teleinformatycznym. Wskazał, że komentarz do migracji zawarty w odpowiedniej rubryce księgi wieczystej ujawnia to, co widniało w księdze wieczystej prowadzonej w dotychczasowej, nieelektronicznej wersji przed migracją, a czego nie przewiduje elektroniczna forma prowadzenia ksiąg wieczystych. Zatem ów komentarz nie jest niewiążącą adnotacją, lecz stanowi ujawnienie treści księgi wieczystej, które ze względu na obecny sposób prowadzenia ksiąg wieczystych, nie mogą widnieć w przewidzianych rubrykach i polach. Treści te natomiast mając moc prawną, gdyż są odzwierciedleniem dotychczasowej księgi wieczystej. Na tej podstawie Sąd I instancji wskazał, że jak zaś wynika z danych opisujących parcelę lub grunt w księdze wieczystej (rubryka 1.9) nr [...], prowadzonej w formie elektronicznej dla działki nr [...], w dniu 22 czerwca 1992 r. została wydana przez Wojewodę Gdańskiego decyzja nr G.VII.7222/144/92 (Pole 1.9.0.1 - Komentarz do migracji). Podstawą tego wpisu był natomiast wniosek z dnia 25 lutego 1993 r. i został on zakończony wpisem z dnia 30 czerwca 1993 r. ("Zestawienie rubryk - danych o wnioskach i chwili wpisów", dotyczących działu I-O). Natomiast w rubryce 2.8.0.1 - Komentarz do migracji dla działu II księgi wskazano, że "na podstawie wniosku z dnia 25 lutego 1993 r. oraz prawomocnej decyzji Wojewody Gdańskiego z dnia 22 czerwca 1992 r. nr G.VI 1.7222/144/92 wpisano dnia 30 czerwca 1993 r.". Z kolei w Rubryce 2.4 - Użytkownik wieczysty, podrubryka 2.4.5 wpisano P. Spółka Akcyjna z siedzibą w P. W oparciu o zapisy elektronicznej księgi wieczystej prowadzonej dla działki Sąd I instancji potwierdził ustalenie organów, że w dniu 25 lutego 1993 r. złożony został wniosek o ujawnienie w księdze wieczystej prawa użytkowania wieczystego, ustalonego na podstawie ostatecznej decyzji Wojewody Gdańskiego z 22 czerwca 1992 r., na rzecz C. w W., czyli poprzednika prawnego P. Spółki Akcyjnej z siedzibą w P. Wpis prawa użytkowania wieczystego nastąpił zaś w dniu 30 czerwca 1993 r. Nie jest wobec powyższego zasadny zarzut naruszenia przepisów postępowania i przyjęcia błędnych ustaleń faktycznych oraz dokonania wadliwej oceny dowodów. Przeciwko przedstawionej analizie przytoczonych przez Sąd I instancji przepisów nie przedstawiono żadnego rzeczowego kontrargumentu. Wskazanie w uzasadnieniu skargi kasacyjnej na przepis § 54 (błędnie oznaczony jako art.) rozporządzenia MS z 20 sierpnia 2003 r. jest nieskuteczne i nie podważa stanowiska Sądu I instancji co do treści wynikających z komentarza do migracji dla działu II księgi wieczystej. Jak stanowi przepis § 54 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobu przenoszenia treści dotychczasowej księgi wieczystej do struktury księgi wieczystej prowadzonej w systemie informatycznym (Dz. U. Nr 162, poz. 1574), wpisy lub części wpisów, ujawnione w dziale II dotychczasowej księgi wieczystej, które zawierają treść nieobjętą strukturą księgi wieczystej, a także projekty wpisów zamieszczone w tym dziale przenosi się do rubryki 2.8 "komentarz", pola 2.8.0.1 "komentarz do migracji", podpola A. Przeniesieniu w tym trybie podlegały zatem wpisy lub części wpisów oraz projekty wpisów. W rubryce 2.8.0.1 - Komentarz do migracji dla działu II księgi wskazano, jednak, że dane dotyczące użytkownika wieczystego "na podstawie wniosku z dnia 25 lutego 1993 r. oraz prawomocnej decyzji Wojewody Gdańskiego z dnia 22 czerwca 1992 r. nr G.VI 1.7222/144/92 wpisano dnia 30 czerwca 1993 r.". Wobec treści zmieszczonej w komentarzu nie jest zatem uzasadniona teza skargi kasacyjnej, że może on dotyczyć projektu wpisu, skoro zawiera on informację o dokonaniu wpisu z określoną datą. Wobec ustalenia, że przed dniem 1 stycznia 1998 r., tj. przed dniem wejścia w życie u.g.n., zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego i prawo to zostało przed tą datą również ujawnione w księdze wieczystej, prawidłowo przyjęto, że okoliczność ta stanowi przesłankę negatywną do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, wynikającą z art. 229 u.g.n. Nie ma zatem także podstaw do uwzględnienia zarzutów naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie. Roszczenie z art. 136 ust. 3 u.g.n. nie przysługuje, skoro na wywłaszczonej nieruchomości ustanowiono prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej przed 1 stycznia 1998 r. Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej. Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Podstawą do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym był przepis art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.