I OSK 2365/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. Ś. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 4 września 2024 r. sygn. akt IV SA/Wr 39/24 w sprawie ze skargi B. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 24 listopada 2023 r. nr SKO/PS-411/143/2023 w przedmiocie odmowy udzielenia pomocy w formie zasiłku stałego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Wrocławiu wyrokiem z 4 września 2024 r. IV SA/Wr 39/24, (I) oddalił skargę B.Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z 24 listopada 2023 r. nr SKO/PS-411/143/2023 w przedmiocie odmowy udzielenia pomocy w formie zasiłku stałego oraz (II) przyznał wynagrodzenie pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł B.Ś. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu naruszenie art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r., poz. 1283; dalej: u.p.s.) poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie, co doprowadziło do uznania, że Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją siostrą wbrew twierdzeniom Skarżącego w tym zakresie, co doprowadziło do oddalenia skargi. Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Skarżący kasacyjnie oświadczył, że pomoc prawna nie została opłacona w całości ani w części. Zrzekł się także przeprowadzenia rozprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniósł m. in., że krzywdzące jest dla niego stanowisko zaprezentowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdzające, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy jest prawidłowa. Skarżący nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego razem z siostrą. Skarżący nie spożywa posiłków razem z siostrą, nie przygotowuje ich dla siebie oraz dla siostry, rodzeństwo nie gospodaruje razem, nie chodzi razem na zakupy, nie wyjeżdża, nie podejmuje wspólnie decyzji co do kwestii związanych z utrzymaniem oraz wydatkami, nie prowadzą wspólnego budżetu. Jedynie to co ich łączy to wspólne zamieszkiwanie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - p.p.s.a. - skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły. Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organ i Sąd I instancji. Przechodząc do zarzutu skargi kasacyjnej zauważyć należy, że naruszenie prawa materialnego, jak wspomniano już wyżej, może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu. Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, że stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. Z treści zarzutu wynika, że w ocenie autora skargi kasacyjnej w grę wchodzą obydwie postaci naruszenia art. 37 ust. 1 pkt 2 u.p.s.(przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie), aczkolwiek na czym miałaby polegać błędna wykładnia tego przepisu i jaka powinna być prawidłowa skarżący kasacyjnie nie wyjaśnia. Z przywołanego wyżej fragmentu uzasadnienia skargi kasacyjnej można wnioskować, że chodzi wyłącznie o niewłaściwe zastosowanie przepisu, gdyż podniesione w uzasadnieniu okoliczności nie odnoszą się do jego treści. Zgodnie natomiast z art. 37 ust. 1 pkt 2 u.p.s. zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Przepis ten stanowi o przesłankach przyznania zasiłku stałego w przypadku osoby pozostającej w rodzinie, i tylko ten fakt – pozostawania w rodzinie, skarżący kasacyjnie podważa. Powołany przepis nie definiuje natomiast rodziny. Definicja taka zawarta jest w art. 6 pkt 14 u.p.s. (którego skarga kasacyjna nie powołuje) i oznacza osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. W okolicznościach tej sprawy bezsporne jest, że chodzi o osoby spokrewnione, wspólnie zamieszkujące. Sporne natomiast jest to, czy osoby spokrewnione (skarżący kasacyjnie i jego siostra) wspólnie gospodarują. To zaś jest materia ustaleń faktycznych, ale skarga kasacyjna nie zawiera zarzutów opartych na drugiej podstawie kasacyjnej (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), wobec czego ustalenia w powyższym przedmiocie dokonane przez organy i Sąd I instancji nie mogą być skutecznie podważone. "Próba zwalczenia ustaleń faktycznych nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego" (wyrok NSA z 7.11.2025 r. III FSK 466/24, LEX nr 3943176). Pomijając przy tym fakt, że ewentualne zastosowanie prawa materialnego w kwestii "pozostawania w rodzinie" zostało ograniczone do przepisu, który nie zawiera definicji rodziny. Podkreślić należy raz jeszcze, że "Zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego może być skutecznie podniesiony jedynie w przypadku niekwestionowania stanu faktycznego sprawy. Ten rodzaj naruszenia prawa polega bowiem na nieprawidłowości w podciągnięciu ustalonego w sprawie stanu faktycznego pod hipotetyczny stan faktyczny, do którego ma zastosowanie przepis prawa materialnego. Wnoszący skargę kasacyjną, powołując się na tę postać naruszenia prawa powinien wyjaśnić dlaczego przepis (hipoteza wyprowadzonej z tego przepisu normy prawnej), który sąd pierwszej instancji przyjął za mający zastosowanie w sprawie, "nie przystaje" do stanu faktycznego ustalonego w sprawie. Podkreślenia przy tym wymaga, że ocena tego rodzaju zarzutu, może być dokonana wyłącznie na podstawie stanu faktycznego przyjętego jako podstawa wyroku, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy, a który nie został w żaden sposób udowodniony" (wyrok NSA z 5.11.2025 r. III OSK 1165/25, LEX nr 3941837). Udowodniony w powyższym znaczeniu oznacza stan faktyczny skutecznie podważony zarzutami opartymi na drugiej podstawie kasacyjnej (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), co w tym przypadku nie miało miejsca, mimo że sporne było wspólne gospodarowanie. Organy i Sąd I instancji przyjęły natomiast, że wspólne gospodarowanie miało miejsce. Mając na uwadze, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku. Nie orzekał natomiast o przyznaniu pełnomocnikowi Skarżącego wynagrodzenia w ramach prawa pomocy (art. 250 § 1 p.p.s.a.), gdyż należy to do kompetencji wojewódzkiego sądu administracyjnego (art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.).