I OSK 2362/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędziowie: sędzia NSA Mariola Kowalska sędzia del. WSA Jolanta Górska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 20 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Rz 549/24 w sprawie ze skargi T.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia [...] marca 2024 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, po rozpoznaniu skargi T.P., wyrokiem z dnia 20 sierpnia 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 549/24, uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia [...] marca 2024 r., nr [...] i utrzymaną nią w mocy decyzję Wójta Gminy H. z dnia [...] lutego 2024 r., nr [...]., o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu wniosło skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości i zarzucając: 1) niewłaściwe zastosowanie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 15 k.p.a. poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji organu I i II instancji z uwagi na brak wywiązania się przez te organy z obowiązku przeprowadzenia podstawowych zasad postępowania administracyjnego i szczegółowych reguł prowadzenia postępowania wyjaśniającego (dowodowego), w sytuacji, gdy to naruszenie przepisów postępowania nie miało miejsca; 2) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym oraz w zw. z art. 24 ust. 2 i ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych wskutek błędnej oceny Sądu I instancji, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego po stronie skarżącego powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., konsekwencją czego jest konieczność analizy spełnienia pozostałych przesłanek (oprócz czasowej) do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zarzucając powyższe, Kolegium wniosło o uchylenie wyroku Sądu I instancji w całości i wydanie orzeczenia reformatoryjnego poprzez oddalenie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia [...] marca 2024 r. Kolegium wniosło również o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów postępowania kasacyjnego i kosztów poniesionych przed Sądem I instancji. Nadto, Kolegium zrzekło się przeprowadzenia rozprawy. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej wyznaczonymi wskazanymi podstawami. Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zawarte w niej zarzuty nie pozwalają na skuteczne zakwestionowanie oceny dokonanej przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowo bowiem stwierdził Sąd I instancji, że wniosek skarżącego z dnia 31 stycznia 2024 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką powinien zostać rozpatrzony na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1952) w brzmieniu obowiązującym przed wprowadzeniem z dniem 1 stycznia 2024 r. zmian w tejże ustawie na podstawie art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429). Zgodnie bowiem z treścią art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. stosuje się przepisy dotychczasowe. Ustawa o świadczeniu wspierającym nie wyjaśnia co należy rozumieć pod zawartym w tym przepisie pojęciem "prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r." Jednakże, Naczelny Sąd Administracyjny podziela prezentowany w orzecznictwie pogląd, że na gruncie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym przyjmować należy, że o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przesądza nie tylko spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 ustawy na dzień złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, gdy wniosek został złożony do dnia 31 grudnia 2023 r., ale również spełnienie tych przesłanek do dnia 31 grudnia 2023 r., jeżeli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia został złożony po dniu 31 grudnia 2023 r., jednakże z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a ustawy i w sytuacji, gdy wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności został złożony do dnia 31 grudnia 2023 r., a ustalony stopień niepełnosprawności również datowany jest na dzień przypadający do dnia 31 grudnia 2023 r. (zob. wyrok NSA z dnia 4 lutego 2025 r., sygn. akt I OSK 1523/24, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć bowiem należy, że zgodnie z art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który to nie uległ zmianie po nowelizacji przeprowadzonej ustawą o świadczeniu wspierającym i którego treść była taka sama przed dniem 1 stycznia 2024 r. jak obecnie, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Przepis ten przewiduje zatem możliwość wstecznego przyznanie prawa do takiego świadczenia tj. od miesiąca wystąpienia z wnioskiem o uzyskanie orzeczenia dotyczącego niepełnosprawności. Co do zasady bowiem, stosownie do treści art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczeń ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Stosowanie zatem, z mocy art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, przepisów dotychczasowych obejmuje również przepis art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. To zaś oznacza, że przepisy dotychczasowe będą miały zastosowanie także w sytuacji, gdy wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony wprawdzie po dniu 31 grudnia 2023 r., lecz wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności został złożony do dnia 31 grudnia 2023 r., a wydane następnie orzeczenie o niepełnosprawności potwierdziło powstanie przed dniem 1 stycznia 2024 r. znacznego stopnia niepełnosprawności, względnie niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (zob. wyrok NSA z dnia 7 października 2025 r., sygn. akt I OSK 2025/24, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Prawidłowa wykładnia norm regulujących przyznawanie świadczeń uzależnionych od niepełnosprawności nie może być bowiem prowadzona w oderwaniu od procedury uzyskiwania stosownego orzeczenia, co znajduje potwierdzenie choćby w stanowisku Trybunału Konstytucyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 23 października 2007 r. (sygn. P 28/07). Postępowanie w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego i postępowanie w sprawie ustalenia niepełnosprawności stanowią integralną całość, zmierzającą do ustalenia prawa do świadczenia (zob. wyrok NSA z dnia 8 października 2025 r., sygn. akt I OSK 202/25, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Słusznie przy tym uznał Sąd I instancji, że art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych jest przepisem proceduralnym, określającym moment, od którego ustala się prawo do świadczenia, i ma kluczowe znaczenie dla interpretacji materialnoprawnej normy przejściowej zawartej w art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym. Wykładnia systemowa i celowościowa art. 63 ust. 1 nakazuje przyjąć, że sformułowanie "prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r." obejmuje nie tylko sytuacje, w których wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożono do tego dnia, ale również przypadki, gdy wniosek o ustalenie prawa do świadczenia został co prawda złożony po 31 grudnia 2023 r., lecz nastąpiło to z zachowaniem terminu określonego w art. 24 ust. 2a a sam wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności wpłynął do organu orzeczniczego do 31 grudnia 2023 r. i ustalony stopień niepełnosprawności również datowany jest na dzień przypadający przed tą datą. Z uwagi na powyższe, jak prawidłowo ocenił Sąd I instancji, wniosek skarżącego z dnia 31 stycznia 2024 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką powinien zostać rozpatrzony na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. Skarżący wystąpił bowiem z wnioskiem o ustalenie stopnia niepełnosprawności matki w dniu 23 listopada 2023 r. a orzeczeniem z 15 stycznia 2024 r. ustalono znaczny stopień niepełnosprawności matki skarżącego od 23 listopada 2023 r. Wniosek o świadczenie pielęgnacyjne skarżący złożył zaś w dniu 31 stycznia 2024 r. a zatem z dochowaniem trzymiesięcznego terminu od wydania orzeczenia. W tej zaś sytuacji przyjąć należało, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w rozumieniu art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym powstało przed 31 grudnia 2023 r. Skoro zaś organy obu instancji nie rozpoznały wniosku skarżącego na tej podstawie, to Sąd I instancji słusznie przyjął, że doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Dlatego też, jako niezasadny Naczelny Sąd Administracyjny ocenił zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym oraz w zw. z art. 24 ust. 2 i 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na skutek naruszenia prawa materialnego doszło także do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem wniosek skarżącego nie został rozpatrzony w trybie właściwych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Konsekwencją tego, jak prawidłowo wskazał Sąd I instancji, jest zaś konieczność ponownego rozpatrzenia wniosku skarżącego z uwzględnieniem powyższej oceny prawnej, a więc w świetle wymogów art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., i przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie spełnienia pozostałych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym nie mógł odnieść skutku zawarty w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów postępowania przez niewłaściwe zastosowanie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 15 k.p.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną jako niemającą usprawiedliwionych podstaw. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ skarżące kasacyjnie Kolegium zrzekło się rozprawy a skarżący nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.