I OSK 2241/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 czerwca 2024 r. sygn. akt II SA/Łd 289/24 w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 19 lutego 2024 r. nr SKO.4141.453.23 w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 26 czerwca 2024 r. II SA/Łd 289/24, oddalił skargę A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z 19 lutego 2024 r. nr SKO.4141.453.23 w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła A. P. Zaskarżając wyrok w całości zarzuciła mu naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 grudnia 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.) poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą oraz w sprawie nie występuje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi, a także o przyznanie jej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym, według norm przepisanych. Zrzekła się także rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje. Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 193 zd. 2 p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej, z tego względu w uzasadnieniu pominięto opis przebiegu postępowania i wydanych w sprawie rozstrzygnięć. Elementy te zawiera uzasadnienie Sądu I instancji. Powołany przepis stanowi lex specialis wobec art. 141 § 4 p.p.s.a. i jednoznacznie określa zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie wyłącznie prawa materialnego. Z ustaleń Sądu I instancji wynika, że skarżąca jest rolnikiem. Zgodnie z art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Jednym z warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest brak aktywności zawodowej osoby ubiegającej się o to świadczenie, spowodowany koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wymogu tego nie spełnia rolnik prowadzący gospodarstwo rolne, gdyż jest on osobą aktywną zawodowo (por. B. Chludziński, Komentarz, [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz. Redakcja naukowa P. Rączka, Warszawa 2021, s. 453–456). Z tego względu, rolnicy, ich małżonkowie i domownicy, ubiegając się oświadczenie pielęgnacyjne, są zobligowani do złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego lub wykonywania pracy w tym gospodarstwie. Oświadczenie to składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Ciężar udowodnienia faktu zaprzestania działalności rolniczej spoczywa – jak podkreśla orzecznictwo – na osobie wnioskującej o przyznanie jej świadczenia. Jednakże to nie okoliczność wykonywania działalności rolniczej przez skarżącą stała się podstawą nieprzyznania jej wnioskowanego świadczenia. Sąd Wojewódzki wskazał, że organ nie zakwestionował skutecznie złożonego przez stronę oświadczenia o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym. W ocenie WSA, ostateczną przyczyną odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia był brak związku przyczynowego pomiędzy jej rezygnacją z aktywności zawodowej, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką. Podkreślić należy, że w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. w odniesieniu do sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych szczególnego rozważenia wymaga charakter wykonywanych przez nie czynności opiekuńczych. Organy winny rozważyć zakres czynności i częstotliwość, z jaką Skarżąca pomaga matce w codziennym funkcjonowaniu i czy to w istotny sposób ogranicza ją czasowo i tym samym eliminuje z możliwości wykonywania pracy. Nie każda zatem rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki (na co jednoznacznie wskazuje treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki nad osobą wskazaną w ustawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazywano na wielość czynności jakie musi wykonywać skarżąca względem matki. Podnoszono, że obok przygotowywania i podawania leków, systematycznego mierzenia ciśnienia, organizacji wizyt lekarskich, wyjazdów na badania lekarskie, wskazano również takie najbardziej podstawowe i niezbędne, czynności egzystencjalne, wykonywane przy osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji, jak przygotowanie ubrań i pomoc w ubieraniu, przygotowywanie posiłków i przygotowanie do snu, pomoc przy zabiegach higienicznych i dbałość o miejsce zamieszkania, ale również pranie, sprzątanie i prasowanie. Odnosząc się do powyższego oraz do jedynego zarzutu skargi kasacyjnej należy wskazać, że dokonywanie ustaleń, co do zakresu czynności opiekuńczych, ich czasochłonności i koniecznego zaangażowania opiekuna, wiąże się z podważeniem ustaleń faktycznych i ich oceną, w kontekście związku przyczynowego z art. 17 ust. 1 u.ś.r., jaką poczynił organ i zaakceptował Sąd I instancji. W skardze kasacyjnej nie podniesiono natomiast żadnych zarzutów odnoszących się do naruszenia przepisów postępowania. Tym samym nie został podważony przyjęty przez Sąd Wojewódzki zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką, jako nie uniemożliwiający jej prowadzenie gospodarstwa rolnego. W konsekwencji, nie podważona została ocena Sądu I instancji co do charakteru opieki sprawowanej faktycznie przez skarżącą. Przekłada się to w sposób oczywisty na ocenę zarzutu naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W orzecznictwie podnosi się bowiem jednolicie, że "Ustalenia faktyczne mogą być kwestionowane tylko w ramach podstawy kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., a takich zarzutów zabrakło w analizowanej skardze kasacyjnej. Nie ma możliwości skutecznego powoływania się na zarzut wadliwego zastosowania prawa materialnego w sytuacji, gdy nie zakwestionowano równocześnie ustaleń stanu faktycznego, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie. Jest to konsekwencją faktu, że błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń czy też szerzej - dowiedzenia ich wadliwości. Ocena zarzutu prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (zob. wyroki NSA z 6 marca 2013 r., II GSK 2328/11 i 14 lutego 2013 r., II GSK 2173/11). Gdy skarżący nie podważa skutecznie okoliczności faktycznych sprawy, czyniąc to w ramach zarzutów naruszenia prawa materialnego, to zarzuty niewłaściwego zastosowania prawa materialnego są zarzutami bezpodstawnymi (...)" (wyrok NSA z 4.12.2025 r. III FSK 1211/24, LEX nr 3984802). Zarzut naruszenia prawa materialnego - art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. - nie mógł więc osiągnąć skutku, skoro nie została dowiedziona wadliwość ustaleń stanu faktycznego i jego ocena. Skarga kasacyjna okazała się zatem niezasadna. W tym stanie rzeczy, uznając, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.