I OSK 2229/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Jolanta Górska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Łd 254/24 w sprawie ze skargi E.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia [...] lutego 2024 r. znak: [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i przypisania do zwrotu świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 7 sierpnia 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 254/24, po rozpoznaniu skargi E.B., uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia [...] lutego 2024 r. nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia [...] stycznia 2024 r., znak: [...]. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia [...] stycznia 2024 r., nr [...] o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia wychowawczego na dziecko J.B. za okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 maja 2022 r. w kwocie 500,00 zł miesięcznie (pkt 1) i zwrocie ww. nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w kwocie 2 500,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczonymi do dnia wydania niniejszej decyzji w kwocie 528,02 zł, co łącznie stanowi kwotę 3 028,02 zł (pkt 2). Zaskarżona decyzja wydana została na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775), powoływanej dalej jako: "k.p.a." oraz art. 25 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2023 r. poz. 810 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.p.p.w.d." i art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 1981). Organ I instancji ustalił, że w dniu 17 lutego 2021 r. wpłynął wniosek J.B. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko J.B. Informacją z 23 lutego 2021 r. organ poinformował J.B. o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego na ww. dziecko w wysokości 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r. Z kolei, na podstawie weryfikacji przeprowadzonej w Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi ustalono, że J.B. zmarł 27 grudnia 2021 r. Skarżąca w dniu 10 listopada 2023 r oświadczyła, że wszystkie wypłacone świadczenia zostały przelane na konto córki, która jest ich beneficjentem. W tym stanie sprawy, organ I instancji wydał przywołaną na wstępie decyzję wskazując, że świadczenie wychowawcze z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję, było po śmierci J.B. nadal wypłacane osobie innej niż ta, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenie. Nadto, wskazał, że skarżąca nie złożyła wniosku o wypłatę świadczenia wychowawczego na ww. dziecko za okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 maja 2022 r., zatem jest zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za ten okres. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez skarżącą, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, uznając, że organ ten prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające a wydana decyzja jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. Kolegium wskazało przy tym, że rodzicowi, który nie jest wnioskodawcą, nie przysługuje przymiot strony, nawet w przypadku śmierci rodzica - wnioskodawcy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca zaskarżyła w całości decyzję Kolegium i wskazując, że jest ona wysoce niesprawiedliwa, wniosła o zmianę decyzji i umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami. Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uwzględnił skargę, uchylając wydane w sprawie decyzje. Sąd wyjaśnił, że podstawę materialnoprawną powyższych decyzji stanowił art. 25 ust. 2 pkt 5 u.p.p.w.d. w zw. z art. 20 ust. 2 ustawy o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw. Zgodnie z powyższymi normami za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, której świadczenie zostało przyznane, z przyczyn niezależnych od organu, który przyznał świadczenie. W niniejszej sprawie informacją organu I instancji z dnia 23 lutego 2021 r. przyznano mężowi skarżącej świadczenia wychowawcze na córkę w wysokości po 500 zł miesięcznie na okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r. Dnia 27 grudnia 2021 r. mąż skarżącej zmarł, a organ nadal wypłacał świadczenia na konto wskazane przez wnioskodawcę (męża skarżącej). Organ I instancji dowiedział się o jego śmierci dopiero w dniu 17 maja 2023 r. W związku z tym Sąd wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, że w przepisie art. 25 ust. 2 pkt 5 u.p.p.w.d. chodzi o sytuacje, gdy dojdzie do wypłaty świadczenia za okres, w którym nie przysługiwałoby ono uprawnionemu, czyli także, gdy doszło do wypłaty przyznanych uprzednio świadczeń, ale za okres przypadający po śmierci osoby uprawnionej. Unormowanie to wynika z konieczności uregulowania sytuacji, gdy po śmierci osoby uprawnionej organ pomocowy nadal przekazuje środki z tytułu świadczeń na rachunek bankowy. Przy czym, w orzecznictwie podnosi się także, że o świadczeniu nienależnie pobranym można mówić wówczas, gdy nie tylko doszło do jego wypłaty mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, ale i przy zaistnieniu świadomości osoby, która świadczenia pobiera, że świadczenie jej nie przysługuje. Należy więc rozróżnić zarówno przesłankę obiektywną - wypłacenie świadczenia bez podstawy prawnej, jak i subiektywną - dotyczącą świadomości osoby pobierającej świadczenie, że pobiera je nienależnie. Sąd wskazał, że celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokajaniem jego potrzeb życiowych. Tym samym przepis ten w sposób nie budzący wątpliwości przyznaje prymat prawa do pobierania świadczenia przez osobę faktyczne sprawującą opiekę nad dzieckiem i ponoszącą związane z tym wydatki, o ile tylko należy do ustawowego katalogu osób uprawnionych do jego wnioskowania i pobierania (matka, ojciec, opiekun faktyczny albo opiekun prawny dziecka), a dziecko może być uznane za członka rodziny osoby wnioskującej. W kontrolowanej sprawie, gdyby skarżąca a nie jej mąż wniosła o przyznanie świadczenia, jego śmierć nie miałaby wpływu na prawo skarżącej do otrzymywania tych świadczeń. Zdaniem Sądu, w sprawie bezsporne jest, że skarżąca pobierała świadczenia przez 5 miesięcy po śmierci męża. Uznając za nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze przez skarżącą, organy nie wzięły pod uwagę, że skarżąca nie była stroną w postępowaniu o przyznanie prawa do świadczeń wychowawczych i nie była pouczona o treści art. 20, art. 25 czy w końcu o treści art. 18 ust. 2b u.p.p.w.d. Zdaniem Sądu, treść skargi i podniesione przez skarżącą argumenty budzą uzasadnione wątpliwości co do jej świadomości pobierania świadczeń, które jej się nie należały. Wątpliwości te nie zostały wyjaśnione przez organy orzekające w sprawie. W związku z tym Sąd zalecił, aby ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji, uwzględniając ocenę prawną i wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku, wyjaśnił wątpliwości dotyczące stanu świadomości skarżącej pobierania świadczeń nienależnych i ustalił czy otrzymane świadczenia zostały spożytkowane w celu zapewnienia podstawowych potrzeb bytowych dzieci. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości i zarzucając: 1) naruszenie prawa materialnego, to jest: art. 25 ust. 2 pkt 5 w związku art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2023 r. poz. 810 ze zm.) zwanej dalej u.p.p.w.d. przez ich błędną wykładnię polegającą na: - niezasadnym pominięciu, że uznanie na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane wymaga jedynie badania czy "świadczenie zostało wypłacone osobie innej niż osoba, której świadczenie zostało przyznane, z przyczyn niezależnych od organu" a nie czy zostało "spożytkowane niezgodnie z jego celem" albo czy "osoba, która je pobrała była świadoma, że pobiera je nienależnie" przez co Sąd I instancji niezasadnie rozszerza zakres pojęciowy przesłanki, która jest klarowna językowo, - uznaniu, że w sprawie nie mamy do czynienia ze świadczeniem wypłaconym osobie innej niż osoba, której świadczenie zostało przyznane z przyczyn niezależnych od organu, podczas gdy dla zachowania ciągłości pobierania świadczenia wychowawczego po śmierci rodzica, któremu przyznano świadczenie wychowawcze konieczne było złożenie wniosku przez drugiego rodzica w terminie 3 miesięcy licząc od śmierci adresata decyzji na podstawie art. 18 ust 2b u.p.p.w.d. i uzyskanie pozytywnego rozstrzygnięcia organu w tym zakresie, 2) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez niewłaściwe ich zastosowanie i uwzględnienie skargi, choć nie miało miejsca naruszenie istotne naruszenie przepisów postępowania, zatem nie było podstaw do uchylenia decyzji wydanych przez organy obu instancji, b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a w zw. z art. 7, 77, 80 i 107 § 3 § 1 k.p.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji błędne uznanie, że organ I instancji niedostatecznie zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy mający na celu ustalenie czy świadczenie było wypłacone osobie innej niż osoba, której świadczenie zostało przyznane, z przyczyn niezależnych od organu, podczas gdy sam fakt pobrania przez skarżącą świadczeń nieprzyznanych jej decyzją administracyjną (czemu skarżąca nie zaprzecza) wskazuje, że od dnia 1.01.2022 r. skarżąca nie legitymowała się uprawnieniem do pobierania świadczenia wychowawczego w następstwie czego organ dysponował pełnym materiałem dowodowym w sprawie i nie był zobligowany do weryfikowania, na co skarżąca przeznaczała środki finansowe i czy miała świadomość tego, że świadczenie jej nie przysługuje, c) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji przedstawienie oceny prawnej niespójnej i lakonicznej w zakresie własnych rozważań, brak właściwej oceny zebranego materiału dowodowego oraz brak wykazania, że uchybienia miały wpływ na treść rozstrzygnięcia, brak racjonalnych wskazań co do dalszego prowadzenia postępowania mając na uwadze dowody z oświadczeń skarżącej znajdujące się w aktach sprawy na okoliczności, których rzekomo organy nie ustaliły; oraz - brak uznania art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. podstawą uchylenia orzeczenia mimo, że wywody Sądu wskazują na odmienną od Kolegium wykładnię normy materialnej, o której mowa w art. 25 ust. 2 pkt 5 u.p.p.w.d., która wpływa na zakres materiału dowodowego koniecznego dla prawidłowego wyjaśnienia sprawy. Wskazując na powyższe, Kolegium wniosło o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości na podstawie art. 188 p.p.s.a i oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a, a w przypadku, gdyby wniosek powyższy nie zasługiwał na uwzględnienie o: 2) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpatrzenia, 3) orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego według norm przepisanych, 4) rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym wobec zrzeczenia się prawa do rozprawy. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej wyznaczonymi wskazanymi podstawami. Zgodnie zaś z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna okazała się zasadna. Zgodnie z treścią art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d. osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Stosownie zaś do ust. 2 pkt 6 tego artykułu, za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Z kolei przepis art. 25 ust. 2 pkt 5 tej ustawy stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, której świadczenie zostało przyznane, z przyczyn niezależnych od organu, który przyznał świadczenie. Sąd I instancji odwołał się w zakresie wykładni powyższych przepisów do orzecznictwa, zgodnie z którym błędne jest stanowisko utożsamiające pojęcie "nienależnego świadczenia" z pojęciem "nienależnie pobranego świadczenia". "Nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła, zaś "świadczeniem nienależnie pobranym" jest świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Pojęcia te nie są jednakowe. W konsekwencji przyjmuje się, że obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Osoba, która nienależnie pobrała świadczenie to osoba, która była świadoma, że świadczenie jej nie przysługuje. Innymi słowy, o świadczeniu nienależnie pobranym można mówić wówczas, gdy nie tylko doszło do jego wypłaty mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, ale przy zaistnieniu świadomości osoby, która świadczenie pobiera, że świadczenie jej nie przysługuje. Taka była bowiem generalna reguła wykładni pojęcia świadczenia nienależnie pobranego i przez jej pryzmat należało rozważać każdą z podstaw uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Uszło jednak uwadze Sądu I instancji, że po nowelizacji u.p.p.w.d. pojęcie świadczenia nienależnie pobranego, w większości przypadków, nie odnosi się do elementu subiektywnego, czyli stanu świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenie wychowawcze, że to świadczenie nie powinno zostać przyznane albo, że zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do tego świadczenia. Ustawodawca z dniem 1 lipca 2019 r. wprowadził nową przesłankę warunkującą powstanie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych. Za nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze uważa się od tego czasu świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia (art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d.). W doktrynie przyjęto, że w przypadku regulacji zamieszczonej w art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. nie bierze się pod uwagę świadomości strony, co do spełniania przesłanek ustawowych, ani nie ocenia się skutków braku pouczenia o prawie do świadczenia wychowawczego. W Komentarzu do ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, wyd. II, pod red. J. Blicharz, J. Glumińskiej-Pawlic i L. Zacharko (System Informacji Prawnej LEX) wskazano, że na aprobatę zasługuje stanowisko, że nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. jest pojęciem o charakterze obiektywnym. Na definicję świadczeń nienależnie pobranych w oparciu o ten przepis składa się wyłącznie element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku prawa do jego pobierania. Nie ma tutaj znaczenia element subiektywny, czyli stan świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenia wychowawcze, że świadczenie nie powinno zostać przyznane albo, że zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do tego świadczenia. Zatem dla uznania na podstawie tej przesłanki, że świadczenie zostało nienależnie pobrane nie jest istotne, że osoba uprawniona nie miała świadomości, że jej się ono nie należy. Ustawa nie przewiduje wymogu uznania świadczenia za nienależnie pobrane od konieczności pouczenia osoby pobierającej świadczenia o braku podstaw do jego pobierania. Powyższe uwagi należy również odnieść do podstawy wskazanej w przepisie art. 25 ust. 2 pkt 5 u.p.p.w.d., uznającym za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze, świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, której świadczenie zostało przyznane, z przyczyn niezależnych od organu, który przyznał świadczenie. Przepis ten nie zawiera bowiem żadnych dodatkowych warunków dla stwierdzenia, że miało miejsce pobranie nienależnie świadczenia. Jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 października 2021 r., sygn. akt I OSK 540/21 (źródło CBOSA), dodanie w art. 25 ust. 2 u.p.p.w.d. punktu 6 nastąpiło jednocześnie z uchyleniem w art. 25 ust. 2 tej ustawy punktów 1, 1a i 4 oraz zmianą treści punktu 5 (art. 1 pkt 23 lit. a tiret pierwsze ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. - Dz.U. poz. 924) z dniem 1 lipca 2019 r. W uzasadnieniu rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw, druk sejmowy nr 3387, nie ma wyjaśnienia odnoszącego się do wprowadzanych zmian. Analiza tych regulacji pozwala jednak na stwierdzenie, że uchylenie pkt 1a związane jest z wyeliminowaniem przez ustawodawcę kryterium dochodowego uzależniającego prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, zmiana pkt 5 wynika wyłącznie z tego, że w obecnym stanie prawnym nie wydaje się już decyzji administracyjnej przyznającej świadczenie wychowawcze, a osoba ubiegająca się o świadczenie wychowawcze otrzymuje informację o przyznaniu tego świadczenia. Jeśli chodzi o pozostałe dwie zmiany w art. 25 ust. 2 u.p.p.w.d., tj. uchylenie pkt 1 i 4, można wywieść, że nie stanowią one bezpośredniej konsekwencji wprowadzonych rozwiązań programu "Rodzina 500+" zmierzającego do objęcia ustawą wszystkich dzieci do 18. roku życia. Ustawodawca zrezygnował bowiem z przesłanki pozwalającej uznać za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze - świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania (pkt 1) oraz świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego (pkt 4). W ich miejsce ustawodawca wprowadził nową przesłankę określoną w pkt 6 nakazującą traktować jako nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze - świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Z tak dokonanej zmiany ustawowej uprawniony wydaje się wniosek, że w szeroko ujętej podstawie "braku prawa do tego świadczenia" mieści się również treść dotychczasowych przesłanek zawartych w pkt 1 i 4 (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 października 2023 r., sygn. akt I OSK 1763/22, źródło CBOSA). Co więcej, jak trafnie wskazał organ w skardze kasacyjnej, w przypadku śmierci rodzica, który otrzymywał świadczenie, zgodnie z treścią art. 18 ust. 2b u.p.p.w.d., jeżeli w terminie 3 miesięcy, licząc od dnia śmierci rodzica, drugi rodzic złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dane dziecko, prawo to ustala się, począwszy od dnia śmierci rodzica. Mając na uwadze powyższe, nie można uznać, że wykładnia art. 25 ust. 1 w związku z ust. 2 pkt 5 u.p.p.w.d. dokonana przez Sąd I instancji była prawidłowa. Brak było bowiem podstaw do odwoływania się do okoliczności takich jak świadomość skarżącej w pobraniu nienależnie świadczenia oraz stan jej świadomości w związku z brakiem udzielenia jej pouczeń w zakresie obowiązujących przepisów prawa, czy też dokonywania ustaleń dotyczących spożytkowania otrzymanych świadczeń w celu zapewnienia podstawowych potrzeb bytowych dzieci. Sąd I instancji odwołał się zatem niezasadnie w swych rozważaniach prawnych do przesłanek z art. 25 ust. 2 u.p.p.w.d, które już nie obowiązują, a mianowicie świadomości osoby, która świadczenie pobiera, że świadczenie jej nie przysługuje a w konsekwencji przez pryzmat celu ustawy badał czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony, choć przepis materialny nie wprowadza już takiego warunku. Z tych względów należało uznać wykładnię dokonaną przez Sąd I instancji za wadliwą, a co za tym idzie, uznać zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia prawa materialnego - art. 25 ust. 2 pkt 5 w związku z art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d., za zasadne. W konsekwencji zaś za zasadne uznał także Naczelny Sąd Administracyjny zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a w zw. z art. 7, 77, 80 i 107 § 3 § 1 k.p.a., jako że Sąd I instancji niezasadnie uznał, że materiał dowodowy nie jest pełny i nie został prawidłowo oceniony. Ustalenia organów administracyjnych nie budziły bowiem wątpliwości w konfrontacji ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, a także obowiązującymi przepisami, co czyni podjęte na ich podstawie rozstrzygnięcie zgodne z prawem. Zasadny okazał się także zarzut naruszenia art. 141 § 4 w związku z art. 153 p.p.s.a., gdyż w wyniku błędnej wykładni prawa materialnego Sąd I instancji wydał też błędne wytyczne, co do dalszego postępowania w sprawie. W judykaturze przyjmuje się, że wskazania co do dalszego postępowania zawarte w orzeczeniu sądu administracyjnego podobnie jak ocena prawna zawarta w tym orzeczeniu stanowią postanowienia o wiążącym charakterze. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania w sprawie, zaś "wskazania" określają sposób postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencję oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Wskazania zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku prowadziłyby zaś do niewłaściwego rozstrzygnięcia sprawy przez organ. Wyjaśnić przy tym należy, że stosownie do treści art. 25 ust. 10 u.p.p.w.d. organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie wydawane jest jednakże w odrębnym postępowaniu, na wniosek osoby, wobec której została wydana decyzja orzekająca o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia. Z tych wszystkich względów, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, a nadto, z uwagi na dostateczne wyjaśnienie istoty sprawy, na podstawie art. 188 p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę. Jednocześnie, mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy, na podstawie art. 206 w zw. z art. 207 p.p.s.a., odstąpiono od zasądzenia kosztów postępowania na rzecz skarżącego kasacyjnie organu. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ organ zrzekł się rozprawy, a skarżąca nie zażądała jej przeprowadzenia.