I OSK 2229/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Morys po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w K.-J. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1664/07 wydanym na skutek skargi kasacyjnej [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 czerwca 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 877/07 w sprawie ze skargi [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia postanawia: 1. odrzucić skargę o wznowienie postępowania, 2. zwrócić [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w K.-J. z kasy Naczelnego Sądu Administracyjnego kwotę 100 (słownie: sto) złotych uiszczoną tytułem wpisu od skargi o wznowienie postępowania. 2

Pismem z dnia [...] lipca 2015 r. [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w K.-J. (dalej "Spółka") wniosła skargę o wznowienie postępowania zakończonego sprecyzowanym w sentencji wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1664/07. W jego uzasadnieniu wskazała, że podstawę wznowienia stanowi przepis art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: P.p.s.a., bowiem w okresie od [...] września 2006 r. do [...] kwietnia 2015 r. Spółka nie miała organu uprawnionego do jej reprezentacji, tj. Zarządu. W oparciu o załączone do skargi dokumenty autor skargi dowodził, iż począwszy od [...] lipca 2004 r. prawo powoływania i odwoływania członków Zarządu Spółki służy wyłącznie akcjonariuszom: A. B. i B. K.-B. (łącznie), a nie służy organowi Spółki, tj. Walnemu Zgromadzeniu Akcjonariuszy. W dniu [...] listopada 2002 r. Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy Spółki podjęło uchwałę nr [...] o powołaniu B. K.-B. i A. B. do Zarządu Spółki na trzyletnią kadencję. Upływała ona w dniu [...] listopada 2005r. Zatem ostatnim pełnym rokiem obrotowym pełnienia funkcji tych Członków Zarządu był rok 2005. Ich mandat wygasł w dniu [...] września 2006 r. z chwilą podjęcia uchwały nr [...] w sprawie zatwierdzenia sprawozdania finansowego Spółki. Oznacza to, że w czasie trwania postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym do sygn. akt I OSK 1664/07, w tym w chwili wydania wyroku z dnia 17 listopada 2008 r., Spółka nie miała ustanowionego Zarządu, a więc organu uprawnionego do jej reprezentacji i nie była tym samym należycie reprezentowana. Dalej wywodzono, iż jeżeli osoba prawna nie posiada organu powołanego do jej reprezentowania, to pomimo wyposażenia jej w zdolność sądową i procesową, nie może ujawnić swojej woli i podejmować skutecznych czynności prawnych lub procesowych, nawet gdy działa za nią pełnomocnik ustanowiony przed utratą organu powołanego do jej reprezentowania. Wskazując na okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi jej autor podniósł, iż w dniu [...] kwietnia 2015 r. został powołany Zarząd Spółki, który od pełnomocnika Spółki otrzymał w dniu [...] czerwca 2015 r. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1664/07. Wobec powyższego skarga o wznowienie postępowania została wniesiona w terminie ustawowym. Na podstawie art. 279 i art. 282 § 2 P.p.s.a. postulowano zmianę w/w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego i oddalenie w całości skargi kasacyjnej [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie, przywołując w obszernym uzasadnieniu skargi argumenty, które zdaniem autora skargi przemawiają za taką konkluzją. W odpowiedzi na skargę o wznowienie postępowania Minister Gospodarki wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie oddalenie. W uzasadnieniu pisma podniesiono, iż w toku postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym z wpisów w rejestrze dotyczącym tej Spółki wynikało, że posiada ona zarząd, a członkami zarządu byli A. B. i B. K.-B., będący również jej jedynymi akcjonariuszami reprezentującymi cały kapitał zakładowy Spółki. Co istotne zdaniem organu, w postępowaniu tym Spółka była reprezentowana przez pełnomocnika należycie umocowanego przez prawidłowo wówczas powołany zarząd. Organ podkreślił, że ani Spółka, ani jej pełnomocnicy nie kwestionowali prawidłowości reprezentowania Spółki w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Pismem z dnia [...] września 2015 r. Spółka podtrzymała stanowisko zawarte w skardze o wznowienie postępowania. W piśmie uczestnika postępowania [...] S.A. z siedzibą w Warszawie z dnia [...] października 2015 r. wniesiono o odrzucenie skargi o wznowienie postępowania jako niedopuszczalnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: rozpoznawana w niniejszej sprawie skarga o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego została oparta na podstawie art. 271 pkt 2 P.p.s.a., który uprawnia do żądania wznowienia postępowania z wymienionych w nim przyczyn nieważnościowych. W takiej sytuacji właściwym do wznowienia postępowania jest sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, co wynika ze zdania pierwszego art. 275 P.p.s.a., a zatem w rozpatrywanej sprawie sądem tym jest Naczelny Sąd Administracyjny. Wznowienie postępowania jest instytucją procesową, która stwarza - w drodze wyjątku - możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy zakończonej prawomocnym orzeczeniem sądu. Może do tego dojść jedynie wówczas, gdy skarga odpowiada przepisanym wymogom, została złożona w ustawowym terminie i oparta jest o ustawową podstawę wznowienia, co regulują przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W przeciwnym wypadku skarga o wznowienie postępowania podlega odrzuceniu (art. 280 § 1, art. 281 P.p.s.a.). Podstawy wznowieniowe zostały enumeratywnie wymienione w przepisach art. 271-273 P.p.s.a. Skarga o wznowienie powinna zostać wniesiona w terminie trzech miesięcy od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy (art. 277 P.p.s.a.). W myśl art. 280 § 1 P.p.s.a. w pierwszej kolejności sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienie odrzuci, nie badając jej merytorycznie, natomiast w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Skarżąca Spółka jako podstawę żądania wznowienia postępowania podała przepis art. 271 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. Zarzut ten skarżąca Spółka uzasadniła okolicznością, iż w okresie od września 2006 r. do kwietnia 2015 r., a więc m.in. w czasie trwania postępowania sądowoadministracyjnego, w tym w chwili wydania wyroku z dnia 17 listopada 2008 r., nie miała ustanowionego Zarządu, a więc organu uprawnionego do jej reprezentacji, i nie była tym samym należycie reprezentowana. W tej sytuacji wstępnie należało ocenić terminowość wniesienia skargi, przy czym z uwagi na jej podstawę nie miał zastosowania przepis art. 278 P.p.s.a. wyłączający dopuszczalność wznowienia postępowania po upływie pięciu lat od uprawomocniania się orzeczenia. Wynik tej oceny doprowadził do konkluzji, że skargę wniesiono z uchybieniem terminu z art. 277 P.p.s.a. Jak wynika z akt sprawy objętej żądaniem wznowienia odpis wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1664/07, został prawidłowo doręczony pełnomocnikowi Spółki umocowanemu uprzednio przez jej organ - adwokatowi W. S. w dniu [...] lutego 2009 r. (z.p.o. k-91 akt sądowych). Ale przede wszystkim wypada zwrócić uwagę, iż wyrok ten został doręczony również na adres samej Spółki w dniu [...] lutego 2009 r. (z.p.o. k-94 akt sądowych). Uczyniono to skutecznie na adres Spółki widniejący w rejestrze, a więc po myśli art. 67 § 3 P.p.s.a. Nie sposób zatem uznać, jak podniesiono w skardze o wznowienie postępowania, że Spółka dowiedziała się o tym orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego dopiero w dniu [...] czerwca 2015 r. Zatem od dnia [...] lutego 2009 r. biegł trzymiesięczny termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania, bo trzeba liczyć go m.in. od dnia w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona. Jeżeli twierdzi się, że Spółka wówczas nie miała organu, a więc udzielone adwokatowi pełnomocnictwo nie było skuteczne, to doręczenie Spółce na adres podany w rejestrze należy uznać za doręczenie zaskarżonego wyroku stronie. Tym bardziej, że jego odbiór potwierdził A. B. mieniący się Prezesem Zarządu (p. z.p.o.-k.94). Skoro więc skargę o wznowienie postępowania wniesiono w dniu [...] lipca 2015 r. (data stempla pocztowego), a więc po ponad 6 latach od doręczenia wyroku Spółce i jej pełnomocnikowi, to oczywistym jest, iż nastąpiło to z uchybieniem terminu wskazanego w art. 277 P.p.s.a. Nota bene adres Spółki ówcześnie i obecnie jest ten sam. W powyższym kontekście nie można pominąć i tej okoliczności, że jak wynika z akt sprawy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o sygnaturze IV SA/Wa 877/07, wraz ze skargą z dnia [...] sierpnia 2003 r. sporządzoną przez pełnomocnika na podstawie pełnomocnictwa z dnia [...] lipca 2000 r., Spółka nadesłała do sądu pełnomocnictwo dla adwokata W. S. podpisane przez A. B. (z adnotacją "Dyrektor-Zarządzający") oraz B. K.-B. (z adnotacją "Członek Zarządu") – karta 9. Zarządzeniem z dnia [...] sierpnia 2003 r. pełnomocnik Spółki został wezwany do nadesłania dokumentu, z którego wynikało uprawnienie do udzielenia pełnomocnictwa w imieniu Spółki. W odpowiedzi na to wezwanie pełnomocnik Spółki, przy piśmie z dnia [...] września 2003 r., nadesłał odpis aktualny z Krajowego Rejestru Sądowego (stan na dzień 1 września 2003 r.), z którego z zapisu w dziale 2 rubryka 1 wynikało, iż organem uprawnionym do reprezentacji Spółki jest Zarząd. Sposób reprezentacji Spółki określony został następująco: "dwaj członkowie zarządu łącznie, albo członek zarządu łącznie z prokurentem albo dwa prokurenci". Podrubryka 1, zawierająca dane osób wchodzących w skład organu wskazywała, iż są nimi: A. B. (członek zarządu – Dyrektor Zarządzający) oraz B. K.-B. (członek zarządu). Wskazać w tym miejscu należy, iż zgodnie z przepisem art. 17 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 2015 r., poz. 1142 ze zm.) domniemywa się, że dane wpisane do Rejestru są prawdziwe (ust. 1). Jeżeli dane wpisano do Rejestru niezgodnie ze zgłoszeniem podmiotu lub bez tego zgłoszenia, podmiot ten nie może zasłaniać się wobec osoby trzeciej działającej w dobrej wierze zarzutem, że dane te nie są prawdziwe, jeżeli zaniedbał wystąpić niezwłocznie z wnioskiem o sprostowanie, uzupełnienie lub wykreślenie wpisu (ust. 2). W myśl natomiast art. 39 pkt 1 tej ustawy w dziale 2 rejestru przedsiębiorców zamieszcza się m.in. oznaczenie organu uprawnionego do reprezentowania podmiotu oraz osób wchodzących w jego skład, ze wskazaniem sposobu reprezentacji, a w przypadku gdy w spółkach osobowych nie ma takiego organu - wskazanie wspólników uprawnionych do reprezentowania spółki, a także sposobu reprezentacji. Z kolei na podstawie art. 47 ust. 1 cytowanej ustawy podmioty podlegające obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców są obowiązane zgłaszać dane wymienione w art. 38 pkt 1 i 2a-15, art. 39 i 40 oraz w art. 44, a także ich zmiany, niezależnie od obowiązków wynikających z odrębnych przepisów, chyba że ustawa stanowi inaczej. Domniemanie prawdziwości wpisów w rejestrze jest domniemaniem prawnym, wiążącym nie tylko osoby trzecie, ale i organy państwa, chyba że zostanie skutecznie podważone, gdyż jest domniemaniem obalalnym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2012 r., sygn. akt II CSK 328/11, LEX nr 1163191, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 kwietnia 2014 r., sygn, akt IV SA/Gl 672/13, LEX nr 1520831). W toku ówczesnego postępowania okoliczności pozwalające na podważenie prawidłowości wpisów nie były podnoszone. Z uwagi na powyższe nie sposób przyjąć, jak twierdzi pełnomocnik Spółki, iż w okresie trwania tego postępowania, w tym w chwili wydania wyroku z dnia 17 listopada 2008 r., Spółka nie miała ustanowionego Zarządu, a więc organu uprawnionego do jej reprezentacji i nie była tym samym należycie reprezentowana. Zgodnie ze wspomnianym już wcześniej odpisem z Krajowego Rejestru Sądowego Spółka posiadała Zarząd, a obydwoje członkowie Zarządu podpisali się pod pełnomocnictwem dla adwokata W. S. Niepodobna przeto bronić stanowiska, wedle którego Spółka nie była należycie reprezentowana lub wskutek naruszenia przepisów była pozbawiona możności działania. Naczelny Sąd Administracyjny w tym składzie opowiada się za taką interpretacją owej podstawy wznowienia, która stanowi skuteczną możliwość podważenia prawomocnego orzeczenia tylko wówczas, gdyby oczywistym był taki brak, który wyłączałby możność uczestniczenia strony w postępowaniu, powzięcia wiadomości o wydaniu orzeczenia i dokonania ewentualnych dalszych czynności procesowych. Podobnie przyjmuje Sąd Najwyższy (p. postanowienie z dnia 23 marca 2010 r., sygn. akt II UZ 2/10 i wyrok z dnia 14 maja 2009 r., sygn. akt I CSK 406/08, LEX nr 510991). W okolicznościach tej sprawy taki brak nie został wykazany. Ponadto rozpoznając niniejszą skargę Sąd dokonał sprawdzenia wpisów dokonywanych w Krajowym Rejestrze Sądowym w odniesieniu do skarżącej Spółki, z których wynika, iż w okresie od [...] września 2006 r. (wpis nr 3) do [...] listopada 2010 r. (wpis nr 4) Spółka posiadała Zarząd w osobach A. B. oraz B. K.-B. Jeżeli skarżąca Spółka twierdzi, iż w rzeczywistości osoby te nie były wówczas członkami Zarządu i nie miały prawa reprezentowania Spółki, winna była w odpowiednim czasie dokonać stosownych zmian w Krajowym Rejestrze Sądowym w oparciu o w/w przepisy ustawy regulującej tę materię. Jak to już podkreślono Krajowy Rejestr Sądowy nie jest objęty ochroną podobną do znanej z przepisów regulujących funkcjonowanie ksiąg wieczystych instytucji rękojmi wiary publicznej, jednakże ustawa o Krajowym Rejestrze Sądowym przewiduje dwa mechanizmy służące ochronie osób trzecich działających w dobrej wierze na podstawie informacji ujawnionych w rejestrze. Mowa tutaj o zasadzie jawności materialnej, zgodnie z którą dane wpisane do rejestru oraz ogłoszone w Monitorze Sądowym i Gospodarczym są powszechnie znane (art. 15 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy) oraz zasadzie wiarygodności informacji zawartych w rejestrze, zgodnie z którą informacje te objęte są domniemaniem prawdziwości, a podmiot, którego te dane dotyczą nie ma możliwości zasłaniania się wobec osoby trzeciej działającej w dobrej wierze zarzutem, że dane wpisane do rejestru nie są prawdziwe, jeżeli podmiot ten zaniedbał wystąpić niezwłocznie z wnioskiem o sprostowanie, uzupełnienie lub wykreślenie wpisu niezgodnego ze stanem rzeczywistym (por. Agnieszka Michnik, Krajowy Rejestr Sądowy. Komentarz. Lex 2013). Zaniedbania dotyczące obowiązków rejestrowych nie mogą oddziaływać na korzyść danego podmiotu. Co mając na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 280 § 1 P.p.s.a. postanowił jak w punkcie 1 sentencji. O zwrocie wpisu orzekł zaś na zasadzie art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a. ----------------------- 2