I OSK 2205/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Przybysz Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 16 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 6 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Rz 569/24 w sprawie ze skargi Z.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 19 marca 2024 r., nr SKO.405.ŚR.373.213.2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 6 sierpnia 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 569/24 po rozpoznaniu skargi Z.C. (dalej "skarżący") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 19 marca 2024 r., nr SKO.405.ŚR.373.213.2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy M. z dnia 30 stycznia 2024 r. nr GOPS-ŚR.5231.11.2024. Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu, zaskarżając je w całości. Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej "P.p.s.a."), zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 134 § 1, art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, iż zachodzi potrzeba dalszego ustalenia czy skarżący zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego, w sytuacji gdy kwestia ta została należycie już udowodniona – co w konsekwencji spowodowało nadużycie przez Sad I instancji dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie organ wniósł o: 1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i wydanie orzeczenia reformatoryjnego poprzez oddalenie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 19 marca 2024 r., nr SKO.405.ŚR.373.213.2024, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; 2. zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów postępowania kasacyjnego, kosztów poniesionych przed Sądem I instancji. Skarżący kasacyjnie organ złożył ponadto oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że nie są zasadne twierdzenia Sądu I instancji, że skarżący zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym, bowiem na dzień składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawnego w stopniu znacznym ojca, nie wyrejestrował się z systemu producentów i pobrał płatności bezpośrednio za cały 2023 r., co potwierdził sam skarżący a także co wynika z zaświadczenia Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 6 marca 2024 r. Ponadto pobrał zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej w pierwszym i drugim półroczu 2023 r., co potwierdza pismo Urzędu Gminy w M. z dnia 11 marca 2024 r. W ocenie Kolegium, powyższe czynniki świadczyły o dalszym prowadzeniu przez skarżącego gospodarstwa rolnego pomimo faktu, iż złożył on oświadczenie o zaprzestaniu z dniem 1 grudnia 2023 r. jego prowadzenia. Z tego względu Kolegium uznało oświadczenie skarżącego z dnia 1 grudnia 2023 r. za niewiarygodne i podważające okoliczność zaprzestania prowadzenia gospodarstwa, a w konsekwencji zaistnienia przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego w sprawie. Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył skarżący, wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 P.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W myśl art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 P.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej. Rozpoznawana skarga kasacyjna została oparta wyłącznie na podstawie kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a., tj. na naruszeniu przepisów postępowania w postaci: art. 134 § 1, art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a. Kwestią sporną w sprawie jest natomiast to, czy zachodzi potrzeba dalszego ustalania przez organy czy skarżący zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem w myśl art. 17b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej "u.ś.r."). Wyjaśnić na wstępie należy, że w myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. (w brzmieniu na dzień złożenia wniosku, tj. 29 grudnia 2023 r.), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie zaś do treści art. 17b ust. 1 u.ś.r., w przypadku gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w powyższym przepisie, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Oświadczam, że jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17 ust 2 u.ś.r.). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że skarżący złożył stosowne oświadczenie w dniu 29 grudnia 2023 r. wraz z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. W oświadczeniu tym podał, że jest rolnikiem oraz że zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego od dnia 1 grudnia 2023 r. Również ze świadectwa pracy z dnia 27 grudnia 2023 r. wynika, że skarżący rozwiązał za porozumieniem stron dotychczasową umowę, na mocy której był zatrudniony w Firmie [...] od dnia 1 lipca 2003 r. do dnia 27 grudnia 2023 r. Z uwagi jednakże na informację, jaką powziął organ z treści pisma Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 6 marca 2024 r., w którym wskazano, że skarżący jest zarejestrowany jako producent rolny i ubiegał się o przyznanie płatności w 2023 r. i które otrzymał, Kolegium uznało, iż skarżący w dalszym ciągu jest rolnikiem a zatem nie było podstaw do przyjęcia, że zaprzestał on prowadzenia gospodarstwa rolnego związku z wykonywaniem opieki nad ojcem. Organ uznał bowiem, że nie było możliwe pobieranie przez stronę płatności bezpośrednich, jeśli nie prowadziła ona gospodarstwa rolnego. Z tych przyczyn Kolegium odmówiło przyznania wnioskowanego świadczenia. W okolicznościach niniejszej sprawy - jak słusznie zauważył Sąd I instancji - istotne było również to, że skarżący w dniu 10 lipca 2024 r. przedłożył decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa M. z dnia 8 lipca 2024 r., z której wynika, że został on wykreślony z ewidencji producentów oraz uchylono mu numer identyfikacyjny. Nie ulega wątpliwości, co nie jest w sprawie kwestionowane, że skarżący w 2023 r. ubiegał się o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego w okresie od 1 lutego 2023 r. do 28 lutego 2023 r., który to zwrot otrzymał na mocy decyzji Wójta Gminy M. z dnia 3 marca 2023 r., a także ubiegał się o przyznanie płatności, którą to płatność otrzymał na mocy decyzji z dnia 25 stycznia 2024 r. Z informacji z dnia 6 marca 2024 r. i 11 marca 2024 r. wynika również, że skarżący powyższe wnioski złożył przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem. Natomiast kwestia, że decyzja o przyznanie płatności wydana została w styczniu 2024 r., w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, nie przesądza, że skarżący w dacie składania wniosku nie zaprzestał działalności rolniczej, zgodnie z oświadczeniem z dnia 29 grudnia 2023 r. Trafnie Sąd I instancji zauważył, że nie można wykluczyć, iż skarżący dopłaty otrzymał za okres sprzed złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, a z dniem rezygnacji z zatrudnienia, zrezygnował również z pracy w gospodarstwie rolnym. W takiej sytuacji zgodzić się należy z Sądem I instancji, że stan faktyczny, przyjęty przez Kolegium jako podstawa wydania zaskarżonej decyzji, budził wątpliwości, gdyż treść zebranych w sprawie dokumentów nie pozwalała w sposób jednoznaczny przesądzić, czy na dzień wydania zaskarżonej decyzji skarżący prowadził działalność rolniczą czy też nie. Fakt prowadzenia przez skarżącego gospodarstwa rolnego i pracy w nim przez zdecydowaną większość 2023 r. przed datą zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego wskazaną w oświadczeniu, tj. datą 29 grudnia 2023 r. nie pozbawiał go prawa do uzyskania za ten okres dopłat do produkcji rolnej, nawet jeżeli ich płatność miałaby przypadać po dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. Zauważenia wymaga bowiem, że wnioski o dopłaty składa się w trakcie roku kalendarzowego za który przysługują (w 2023 r. był to co do zasady okres od 15 marca do 30 czerwca), a ich płatność - w całości lub w części – często w praktyce następuje już dopiero w kolejnym roku kalendarzowym. Pomoc ta ponadto jest przyznawana w pełnym należnym wymiarze finansowym, niezależnie od późniejszego zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej w roku, którego dotyczył złożony wniosek. Trudno tym samym zarzucić skarżącemu to, iż wystąpił o zwrot podatku akcyzowego i przyznanie płatności z ARiMR za okres, w którym prowadził gospodarstwo rolne (w okolicznościach sprawy za 2023 r.), a nie przewidział na kilka miesięcy do przodu (także w 2023 r.) ewentualnej konieczności zakończenia jego prowadzenia w związku ze stanem zdrowia ojca. W konsekwencji za słuszne należy uznać wywody Sądu I instancji, że w realiach niniejszej sprawy powstała konieczność ponownego rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, w tym ustalenia w pierwszej kolejności - zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 8 k.p.a. oraz 77 § 1 k.p.a. oraz uwzględniając całokształt dowodów zgromadzonych w toku postępowania - czy, a jeśli tak, to kiedy skarżący faktycznie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego, a także czy po sierpniu 2023 r. składał wnioski o przyznanie płatności oraz zwrot podatku akcyzowego i czy płatności te uzyskał. Organy nie przeanalizowały również stanu rodzinnego skarżącego, tj. czy spełnia on przesłankę wynikającą z art. 17b ust. 1 pkt 2 u.ś.r., a także czy podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników. Ze zbioru PESEL wynika bowiem, że skarżący jest żonaty (k. 6 akt adm.). Z powyższych względów zarzuty naruszenia art. 134 § 1, art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8 oraz art. 77 § 1 k.p.a. nie zasługiwały na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy, uznając skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny – w oparciu o art. 184 w zw. z art. 182 § 2 P.p.s.a. – orzekł w sentencji.