I OSK 2203/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 7 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 1097/22 w sprawie ze skargi R.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 21 października 2022 r., nr SKO Gd/3019/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z 7 czerwca 2023 r., sygn. akt: II SA/Gd 1097/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, po rozpoznaniu sprawy ze skargi R.S. (dalej także jako "Skarżący", "Skarżący Kasacyjnie") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej także jako "Organ", "Kolegium") z dnia 21 października 2022 r. nr SKO Gd/3019/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, oddalił skargę. Skarżący kasacyjnie zaskarżył powyższy wyrok w całości i na podstawie art. art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 t.j., dalej jako "ppsa") oparł skargę kasacyjną na zarzucie naruszenia prawa materialnego, tj.: - art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615) poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącego oraz w sprawie nie występuje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną podczas gdy – w ocenie skarżącego kasacyjnie – taki związek niewątpliwie istnieje. Przy tak sformułowanym zarzucie skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji, ponadto zasądzenie na rzecz skarżącego kasacyjnie zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Na podstawie art. 182 § 2 ppsa skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono argumentację mającą przemawiać za jej uwzględnieniem. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, zatem podlegała oddaleniu. Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ppsa przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Skoro w niniejszej sprawie skarżący kasacyjnie - na podstawie art. 176 § 2 ppsa - zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 ppsa. W pierwszej kolejności Sąd Kasacyjny zaznacza, że konstrukcja zarzutu przez autora skargi kasacyjnej budzi zastrzeżenia. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. składa się z mniejszych jednostek redakcyjnych (punktów), co implikuje wymóg wskazania w skardze kasacyjnej konkretnego przepisu naruszonego przez Sąd I instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu (por. wyrok NSA z 20 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FSK 557/07; czy wyrok NSA z 14 lutego 2012 r. sygn. akt II OSK 2232/10). Niemniej jednak treść uzasadnienia wskazanej podstawy kasacyjnej pozwala na zidentyfikowanie zarzutu i jego merytoryczne rozpoznanie. Istotą niniejszej sprawy jest rozstrzygnięcie czy Sąd Wojewódzki prawidłowo zaakceptował zastosowanie przez Organy przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i w konsekwencji odmowę przyznania skarżącemu kasacyjnie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez niego opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Sprowadza się to zatem do oceny czy w sprawie istnieje związek przyczynowy miedzy sprawowana przez skarżącego kasacyjnie opieką nad niepełnosprawną matką, a niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia. Zaznaczyć jednak należy, że skarżący kasacyjnie nie kwestionuje poczynionych ustaleń faktycznych. Podniesiony zarzut nie mógł zostać uwzględniony. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U.2020.1359 t.j.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wbrew twierdzeniu skarżącego kasacyjnie Sąd I Instancji nie wykluczył czynności życia codziennego z zakresu opieki i pomocy osobie niepełnosprawnej, a jedynie uznał, że wymiar sprawowanej przez skarżącego kasacyjnie opieki nad niepełnosprawna matką nie uzasadnia przyjęcia, ze miedzy tymi czynnościami, a niepodejmowaniem przez skarżącego kasacyjnie zatrudnienia istnieje adekwatny związek przyczynowy. W toku postępowania administracyjnego ustalono, że skarżący kasacyjnie sprawuje opiekę nad swoją matką H.S., która jest niepełnosprawna w stopniu znacznym, z ustalonym stopniem niepełnosprawności od 9 czerwca 2016 r. Zdiagnozowano u niej nowotwór piersi, w związku z czym przeprowadzono operacyjne usunięcie guzów z piersi oraz węzłów chłonnych po prawej stronie. Na skutek zabiegu niepełnosprawna ma przykurcz prawej ręki, a także znacznie ograniczony zakres korzystania z tej kończyny. Przeszła ona radioterapię, zdiagnozowano u niej również kostniaki czaszki, osteoporozę. Matka skarżącego kasacyjnie ponadto cierpi na migreny, nadciśnienie, zawroty głowy, omdlenia, opuchliznę nóg oraz pourazowy ból obojczyka. Nie korzysta ona z rehabilitacji, jest osobą chodzącą, samodzielnie przemieszcza się po domu, w czasie lepszego samopoczucia jest w stanie wyjść na spacer czy pójść do przychodni. W czasie gorszego samopoczucia wymaga asysty polegającej głównie na zaprowadzeniu do toalety. Jest samodzielna w wykonywaniu czynności fizjologicznych, samo spożywa przygotowane posiłki (prostsze jest w stanie sama przygotować), sama wykonuje podstawowe czynności pielęgnacyjne, w kąpieli i myciu całego ciała czasami pomaga jej córka. Czynności wykonywane przez skarżącego kasacyjnie w związku z opieką nad matką sprowadzają się w głównej mierze do pomocy w ubieraniu i rozbieraniu, przygotowywaniu ciepłego posiłku, podawaniu leków, towarzyszeniu podczas wizyt u lekarza. Natomiast wnioskowane świadczenie dotyczy wyłącznie takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11). Świadczenie to nie jest więc przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za (m.in.) niepodejmowanie zatrudnienia, z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie to nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu, a jako rekompensata za niepodejmowanie zatrudnienia z uwagi na rzeczywistą konieczność sprawowania opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Jak wskazuje się w orzecznictwie świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną osobą, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania (wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 351/21). Innymi słowy, musi istnieć bezpośredni związek między niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej (ciągłej) lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje. Obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu administracyjnym jest więc ustalenie związku między zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. ustalenie wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Dodatkowo należy wskazać, że takich ustaleń faktycznych nie można utożsamiać z oceną wskazań dotyczących osoby niepełnosprawnej wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Poza sporem oczywiście pozostaje, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r., nie podlega badaniu, w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w sposób określony w stosownych przepisach. O ile bowiem konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest jednak ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie, jak w niniejszej sprawie, podjęcie zatrudnienia. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, mając na względzie zakres, rodzaj i rozmiar czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącego w ramach opieki nad matką, a z drugiej strony stopień względnej samodzielności matki skarżącego w codziennym funkcjonowaniu, trudno uznać, aby skarżący nie mógł podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Natomiast skarżący w ramach sprawowanej opieki nie realizuje względem matki takich czynności pielęgnacyjnych, czy też innych czynności nakierowanych bezpośrednio na jej osobę, które wymagają stałej jego obecności. Czynności skarżącego sprowadzają się w dużym stopniu do prowadzenia gospodarstwa domowego. Zatem, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarówno Sąd I instancji, jak i organ odwoławczy, prawidłowo uznały, że zakres, rozmiar i charakter czynności opiekuńczych realizowanych przez skarżącego w związku z opieką nad matką nie uniemożliwia mu podjęcia aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Opieka skarżącego nad matką sprowadza się w znacznej mierze do wykonywania normalnych czynności dnia codziennego pozostających w związku z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Natomiast wykonywane przez skarżącego przy matce czynności pielęgnacyjne mają taki charakter, że przy dołożeniu należytego wysiłku i odpowiednim planowaniu i organizacji dnia, nie będą stanowić przeszkody w podjęciu przez niego zatrudnienia. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, uznając, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.