I OSK 2198/22

Dnia 7 stycznia 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 stycznia 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 2123/21 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 marca 2022 r., I SA/Wa 2123/21 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] (pkt I.), a także rozstrzygnął o kosztach postępowania sądowego (pkt II.). Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy: Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu odwołania M. S. od decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...] odmawiającej uchylenia ostatecznej decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w zakresie punktu 6. decyzji, utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] kwietnia 2021 r. W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał, że Wojewoda Małopolski decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. odmówił uchylenia ostatecznej decyzji własnej z dnia [...] marca 2016 r. w zakresie punktu 6. tej decyzji, w którym odmówiono M. S. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. S. nieruchomości położonych w W., w powiecie k., województwie s., poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, stanowiących grunty rolne o powierzchni 300 ha. Pismem z [...] kwietnia 2021 r. M. S. wniosła odwołanie od powyższej decyzji Wojewody. Rozpoznając sprawę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazał, że wnioskiem z [...] grudnia 2008 r. M. S. wystąpiła o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. S. nieruchomości położonych w P. [...], gmina W., powiat K., województwo S. o łącznej powierzchni około 300 ha, obejmujących nieruchomości rolne w tym folwark, murowany dwór, sad, park, pastwiska i pola uprawne. Do wniosku dołączono m.in.: oświadczenia świadków: A. S., T. L., M. D., S. O., a także Księgę Adresową Polski (wraz z W.M. G.) dla handlu, przemysłu, rzemiosł rolnictwa, 1928" wydaną przez T. w W., opinię biegłego geodety i rzeczoznawcy majątkowego T. J. z [...] lipca 2015 r. Wojewoda Małopolski decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] odmówił M. S. potwierdzenia prawa do rekompensaty, a Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] uchylił ww. decyzję Wojewody Małopolskiego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Pismem z [...] listopada 2011 r. pełnomocnik M. S. wniósł o rozszerzenie wniosku o rekompensatę do pierwotnych 300 ha. Wojewoda Małopolski ponownie rozpoznając sprawę decyzją z dnia [...] marca 2016 r. potwierdził M. S. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. S. nieruchomości w majątku ziemskim W., P. [...], powiat k., województwo s. o powierzchni 3 ha, zabudowanej murowanym dworem, dwoma drewnianymi domami mieszkalnymi dla służby, drewnianym domem mieszkalnym dla rządcy, drewnianą oborą, drewnianą stodołą, drewnianym spichlerzem i murowaną piwnicą. W punkcie 6. ww. decyzji Wojewoda Małopolski odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia gruntów rolnych o powierzchni 300 ha. Wnioskiem z dnia [...] marca 2021 r. M. S. zwróciła się do Wojewody Małopolskiego z wnioskiem, na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., o wznowienie postępowania zakończonego ww. ostateczną decyzją Wojewody Małopolskiego z dnia [...] marca 2016 r. w zakresie punktu 6. decyzji. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne i nowe dowody, istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję, a mianowicie dokumenty pozyskane z Archiwum Państwowego Obwodu I. oraz z Archiwum Narodowego w Krakowie, dotyczące pozostawienia na Kresach Wschodnich majątku w W. Do wniosku dołączono dokumenty: 1. wydruk fragmentu "Skorowidzu [...]" z 1890 r. opracowanego przez prof. dr T. P.; 2. wydruk fragmentu "Skorowidzu [...]" z 1905 r. opracowanego przez Krajowe Biuro Statystyczne przy Wydziale Krajowym; 3. wydruk fragmentu Dziennika Urzędowego Województwa [...] z 1 listopada 1924 r., nr 11 zawierającego, m.in. komunikat z 17 października 1924 r. o "wyniku prawomocnie dokonanych wyborów członków i zastępców tutejszej Wojewódzkiej Rady Wodnej", w którym figuruje J.S., właściciel folwarku, zamieszkały W., powiat K.; 4. wydruk fragmentu Bezpartyjnego Tygodnika Informacyjnego "[...]", nr 32 z 13 grudnia 1929 r., w którym jest wzmianka, iż: "W pokazach obok licznych włościan wzięli udział z Województwa inspektor rolny J.S. (...)"; 5. zaświadczenie Archiwum Państwowego Obwodu I. z 25 stycznia 2021 r. nr Z-10/06-04 wraz z poświadczonym tłumaczeniem z języka ukraińskiego. Do zaświadczenia dołączono: - pierwszą stronę "Zbioru umów notarialnych i sądowych za 1910 r. od nr 751 do nr 1000 -/- na 460 kartach" wraz z poświadczonym tłumaczeniem z języka rosyjskiego; - "odpis dla zbioru dokumentów" dziennik hipoteczny 802, zawierający kontrakt kupna i sprzedaży, zawarty pomiędzy J. D. rolnikiem w W. i J. S. właścicielem Folwarku w W. 22 kwietnia 1909 r. w Sądzie Powiatowym w W., dotyczący nabycia przez J. S. parceli gruntowych [...], [...], [...] i [...] wydzielonych ze składu realności objętej wykazem hipotecznym Lwh [...] ks. gr. gm. W.; 6. zaświadczenie Archiwum Państwowego Obwodu I. z 28 stycznia 2021 r. nr Z-10/06-04 wraz z poświadczonym tłumaczeniem z języka ukraińskiego, zgodnie z którym: "Przesyłam zaświadczenie z archiwum oraz kopie dokumentów o nieruchomościach, które należały do (...) J. Z. [pisownia nazwiska w dokumencie]. Do zaświadczenia dołączono: - pierwszą stronę dokumentu K.Starostwa Powiatowego "Lista właścicieli ziemskich w powiecie i spis z częścią mieszkaniowo-eksploatacyjną nr 9 o zapewnieniu im siły roboczej -/- 1916 r. -/- 1916" wraz z poświadczonym tłumaczeniem z języka rosyjskiego i ukraińskiego oraz ww. listę wraz z poświadczonym tłumaczeniem z języka niemieckiego, na której pod pozycją 4 figuruje J. S. (imię w dokumencie); 7. pismo z Archiwum Narodowego w Krakowie z 15 marca 2021 r. znak: NV.6341.2.2021, do którego dołączono uwierzytelnione kserokopie dokumentów dotyczące miejscowości W., pochodzące z zespołu 29/280 Kataster galicyjski (sygn. 29/280/3004 i 29/280/ KGW prot par 63), tj.: - mapy gminy W.; - fragmentu protokołu parcelowego gminy W., na którym widnieje data 24 lutego 1897 r., w którym figurują wpisy z lat 1897-1936. Wojewoda Małopolski postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] wznowił, na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., postępowanie zakończone ostateczną decyzją własną z dnia [...] marca 2016 r. w zakresie punktu 6. decyzji. W piśmie z [...] kwietnia 2021 r. pełnomocnik M. S. załączył do akt sprawy pismo Archiwum Narodowego w Krakowie z 19 kwietnia 2021 r. nr NV.6341.2.2021 przekazujące uwierzytelnione kserokopie dokumentów dotyczących miejscowości W. pochodzące z zespołu 29/280 Kataster galicyjski (sygn. 29/280/KGW prot par 63, s. 59, 63, 107, 163, 183, 184, 359, 373, 417, 420). Wojewoda Małopolski decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. odmówił uchylenia ostatecznej decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia 21 marca 2016 r. w zakresie punktu 6. decyzji. M.S. wniosła odwołanie od ww. decyzji, po rozpatrzeniu którego Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, wskazując, że kwestie rekompensat za mienie zabużańskie reguluje obecnie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.2017.2097 ze zm.), dalej jako "ustawa zabużańska". Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Zgodnie z art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. organ po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 k.p.a. wydaje decyzję, w której odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b k.p.a. Minister omówił treść decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia 23 kwietnia 2021 r. i wskazał, że w ocenie tegoż organu nowe dowody nie przedstawiają majątku W., według stanu na dzień 1 września 1939 r., ani nawet na dzień powstania II Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie Wojewody przedłożone nowe dowody w sprawie nie mają wpływu na kształt rozstrzygnięcia zawartego w pkt 6. decyzji tegoż organu z dnia 21 marca 2016 r. Brak jest zatem możliwości uchylenia pkt 6. ww. decyzji gdyż nie została spełniona przesłanka zawarta w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., która była podstawą wznowienia postępowania. W ocenie organu odwoławczego zaskarżona decyzja organu I instancji odpowiada prawu. Odnosząc się do wydruku fragmentu "Skorowidza [...]" z 1890 r. opracowanego przez prof. dr T. P. oraz wydruku fragmentu "Skorowidza [...]" z 1905 r. opracowanego przez Krajowe Biuro Statystyczne przy Wydziale Krajowym, Minister stwierdził, że pierwszy z nich zawiera wykaz nieruchomości według stanu na 49 lat przed wybuchem II wojny światowej, zaś z drugiego z ww. dowodów, wytworzonego 34 lata przed wybuchem II wojny światowej wynika, że w 1905 r. właścicielem ciała tabularnego W. (tab. [...]) o ogólnej powierzchni 525,6926 ha był W. P. Organ wskazał, że skorowidz nie jest dokumentem urzędowym poświadczającym prawo własności, nie stanowi wystarczającego dowodu na potwierdzenie posiadania przez wskazanego w nim właściciela prawa własności do określonej tam nieruchomości. Nie jest również dokumentem prywatnym. Skorowidz był wydawnictwem o charakterze informacyjnym, powszechnie dostępnym. W materiale dowodowym nie ma jakichkolwiek dowodów wskazujących, że J. S. nabył od W. P. prawo własności nieruchomości lub jej części, objętej wykazem tabularnym [...], położonej w W., o której mowa w ww. skorowidzu z 1905 r., która mogłaby stanowić sporne 300 ha gruntów rolnych w W. Organ wskazał dalej, że nabycie przez J. S. nieruchomości w W. potwierdza pochodzący ze "Zbioru umów notarialnych i sądowych za 1910 r. od nr 751 do nr 1000" odpis dla zbioru dokumentów – dziennik hipoteczny [...]. Odpis ten zawiera kontrakt kupna i sprzedaży zawarty pomiędzy J. D. i J. S. 22 kwietnia 1909 r. w Sądzie Powiatowym w W., dotyczący nabycia przez J. S. parceli gruntowych [...],[...], [...] i [...] wydzielonych ze składu realności objętej wykazem hipotecznym Lwh [...] ks. gr. gm. W. W odniesieniu do ww. dowodów organ stwierdził, że są to dokumenty urzędowe, a kopie tych dokumentów zostały uwierzytelnione przez Archiwum Państwowe Obwodu I. Minister podzielił stanowisko Wojewody, że na podstawie fragmentu protokołu parcelowego gminy W. sporządzonego 24 lutego 1897 r., zawierającego wpisy z lat 1897-1936, pozyskanego z Archiwum Narodowego w Krakowie można ustalić, że powierzchnia ww. parcel wynosiła odpowiednio: 2,5360 ha (rola), 0,0709 ha (łąka), 0,0331 ha (rola) oraz 2,8122 ha (łąka), tj. łącznie 5,4522 ha. Jednakże organ zauważył, że ww. kontrakt został zawarty w 1909 r., a zatem aż 30 lat przed wybuchem lI wojny światowej. Dalej wskazano, że kolejnym nowym dowodem w sprawie jest zaświadczenie Archiwum Państwowego Obwodu I. z [...] stycznia 2021 r. nr [...], wydane na podstawie dokumentów z K. Starostwa Powiatowego (lista właścicieli ziemskich w powiecie), zgodnie z którym J. S. według stanu na 20 marca 1916 r. posiadał 34 ha ziemi w miasteczku W., powiat. Do zaświadczenia dołączono dokument K.Starostwa Powiatowego, tj. fragment listy właścicieli ziemskich w powiecie i spisu z częścią mieszkaniowo-eksploatacyjną nr 9 o zapewnieniu im siły roboczej: z 1916 r., gdzie w punkcie 4, J. S. (imię w dokumencie) figuruje jako właściciel 34 ha ziem uprawnych oddanych w dzierżawę, do obrobienia których zatrudniono siłę roboczą w liczbie 10 robotników i 10 koni (zaprzęgów). Na fragmencie ww. listy widnieje data 20 marca 1916 r. Organ podał, że dowód ten jest dokumentem urzędowym zaświadczającym o stanie posiadania J. S. na 23 lata przed wybuchem wojny. Nowymi dowodami w sprawie są również pozyskane z Archiwum Narodowego w Krakowie fragmenty protokołu parcelowego gminy W. oraz mapa katastralna gminy W. z 1909 r. Protokół powyższy obejmuje m.in. cztery parcele gruntowe ([...], [...], [...] i [...]), które w 1909 r. nabył J. S.W odniesieniu do protokołu parcelowego gminy W. Minister stwierdził, że jest to dokument o charakterze urzędowym, jednakże protokół ten nie świadczy o prawie własności przysługującym w stosunku do parcel w nim wymienionych ponieważ wskazuje wyłącznie ich rodzaj i powierzchnię, nie określa natomiast osoby właściciela poszczególnych parcel. Minister podzielił stanowisko Wojewody, że analiza mapy katastralnej gminy W. z 1909 r. wskazuje na niezgodność powierzchni parcel wymienionych w protokole parcelowym gminy W. z powierzchnią parcel objętych tą mapą. O niezgodności tej świadczy, np. fakt że na mapie parcela [...] jest wyraźnie większa od parceli [...], natomiast według protokołu parcelowego gminy W. powierzchnia parceli [...] (0,0942 ha) jest ponad trzykrotnie mniejsza od powierzchni parceli [...] (0,3327 ha). Także w przypadku parcel nabytych przez J. S. w 1909 r. występuje analogiczna niezgodność powierzchni. Parcela [...] według ww. mapy jest bowiem wyraźnie większa od parceli [...], natomiast według protokołu parcelowego, to powierzchnia parceli [...] (0,0709 ha) jest większa od powierzchni parceli [...] (0,0331 ha). Mając na uwadze powyższe organ stwierdził, że mapa katastralna gminy W. z 1909 r. jest niezgodna z protokołem parcelowym gminy W., co najmniej w zakresie powierzchni parcel w niej figurujących, a tym samym wywodzenie jakichkolwiek domniemań z tego dokumentu mających wpływ na ustalenie prawa własności tych parcel, jest nieuzasadnione. Za kolejne nowe dowody w postępowaniu uznano fragment Dziennika Urzędowego Województwa S. z 1 listopada 1924 r. nr 11 oraz fragment Bezpartyjnego Tygodnika Informacyjnego "[...]" nr [...] z 13 grudnia 1929 r. Dziennik Urzędowy Województwa S. zawiera m.in. komunikat z 17 października 1924 r. o ogłoszeniu wyniku prawomocnie dokonanych wyborów członków i zastępców Wojewódzkiej Rady Wodnej, w którym jest mowa o J. S. właścicielu folwarku, zamieszkałym w W. Natomiast we fragmencie ww. tygodnika znajduje się wzmianka, że J. S. brał udział w pokazach bydła. Publikacje te informują o wydarzeniach z 1924 r. i z 1929 r., nie stanowią one zatem dokumentu poświadczającego prawo własności do nieruchomości osoby wymienionej w tych publikacjach. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji oceniając nowe dowody przedłożone wraz z wnioskiem o wznowienie postępowania stwierdził, że nie przedstawiają one majątku W. według stanu na moment jego pozostawienia w związku z II wojną światową, tj. na dzień 1 września 1939 r. ani nawet na dzień powstania II Rzeczypospolitej Polskiej w 1918 r. Za nowe dokumenty dotyczące majątku W. stanowiącego niewątpliwie własność J. S., według stanu najbliższego dacie 1 września 1939 r., Minister uznał dowody w postaci: fragmentu listy właścicieli ziemskich w powiecie i spisu z częścią mieszkaniowo-eksploatacyjną nr 9 o zapewnieniu im siły roboczej z 1916 r., gdzie w punkcie 4 figuruje J. S. (takie imię w dokumencie) jako właściciel 34 ha ziem uprawnych oddanych w dzierżawę, pozyskanej z Archiwum Państwowego Obwodu I. oraz zaświadczenie z tego archiwum zawierające informacje według stanu na marzec 1916 r. Z uwagi na fakt, iż powyższe dokumenty potwierdzają stan nieruchomości na 23 lata przed wybuchem II wojny światowej, w tym na ponad 2 lata przed powstaniem II Rzeczypospolitej Polskiej, nie można – w ocenie organu – uznać ich za wiarygodne dowody na okoliczność stanu własności J. S. w 1939 r. Nie można bowiem wykluczyć, że w okresie od 1916 r. do wybuchu wojny stan własności majątku nieruchomego J.S. mógł ulec zmianie, np. w wyniku sprzedaży części nieruchomości, czy parcelacji. Natomiast wśród przedłożonych dokumentów brak jest dowodów wskazujących, że J. S. nabył od W. P. prawo własności nieruchomości lub jej części, objętej wykazem tabularnym [...], położonej w ., o której mowa w "Skorowidzu [...]" z 1905 r., a która mogłaby stanowić sporne 300 ha gruntów. Z przedłożonych dokumentów wynika wyłącznie, że J.S. będąc właścicielem folwarku W. o nieustalonej powierzchni, którego w żaden sposób nie można utożsamiać z całym ciałem tabularnym W., powiększył w 1909 r. swój majątek nabywając nieruchomości o łącznej powierzchni wynoszącej 5,4522 ha, natomiast według stanu na marzec 1916 r. pozostawał właścicielem ziemskim posiadającym 34 ha ziemi uprawnej. W ocenie Ministra na podstawie całokształtu dowodów zgromadzonych w sprawie, zarówno w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia 21 marca 2016 r., tj. oświadczenia świadków: A. S., T. L., M. D., S. O., "Księgi Adresowej Polski (wraz z W.M. G.) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa, 1928", wydanej przez Towarzystwo Reklamy Międzynarodowej w Warszawie, opinii biegłego geodety i rzeczoznawcy majątkowego T.J. z 8 lipca 2015 r., jak i z dowodów przedłożonych wraz z wnioskiem o wznowienie postępowania, nie można potwierdzić prawa wnioskodawczyni do rekompensaty za nieruchomości inne niż działka siedliskowa wraz z zabudowaniami, gdyż dowody te opisują w sposób wiarygodny stan nieruchomości (lub jej części) jedynie na 1916 r., a zatem na 23 lata przed wybuchem wojny. Zdaniem organu odwoławczego domniemanie, że stan ten musiał pozostać aktualny do wybuchu II wojny światowej nie znajduje uzasadnienia zwłaszcza wobec nieodnalezienia dokumentacji archiwalnej dotyczącej majątku ziemskiego w W., którego powierzchnia miała wynosić 300 ha. Minister podkreślił, że organy nie mogą kierować się domniemaniami wynikającymi z twierdzeń strony, nie znajdującymi poparcia w materiale dowodowym, tym bardziej, że ustawodawca wymaga od wnioskodawcy udowodnienia spełnienia przesłanki posiadania prawa własności do pozostawionych nieruchomości. Udowodnienia nie należy utożsamiać z uprawdopodobnieniem, a przedłożone przez wnioskodawczynię nowe dowody w sprawie nie wykazują cechy istotności dla rozstrzygnięcia zawartego w pkt 6. decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia [...] marca 2016 r. Wobec tego przesłanka z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. nie została spełniona, co skutkuje niemożnością uchylenia ww. decyzji w zakresie pkt 6. Skargę na powyższą decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji złożyła M. S., wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywołanym na wstępie wyrokiem z dnia 10 marca 2022 r. skargę uwzględnił, uchylając zarówno zaskarżoną jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Sąd I instancji wskazał, że organy administracji uznały, że dowody przedłożone wraz z podaniem o wznowienie postępowania nie opisują w sposób wiarygodny stanu nieruchomości na datę wybuchu II wojny światowej, tj. na 1 września 1939 r. Jednakże, jak słusznie zarzuciła skarżąca, ustawa zabużańska takiego wymogu dowodom nie stawia. Dalej Sąd wskazał, że z zaświadczenia Państwowego Archiwum Obwodu I. z [...] stycznia 2021 r. nr [...] wynika, że w dokumentach K. Starostwa Powiatowego (lista właścicieli ziemskich w powiecie) znajdują się informacje, iż zgodnie ze stanem na 20 marca 1916 r. J. S. posiadał 34 ha ziemi w miasteczku W., powiat k. Do zaświadczenia dołączono pierwszą stronę "Zbioru umów notarialnych i sądowych za 1910 r. od nr 751 do nr 1000 -/- na 460 kartach". Archiwum to, przy piśmie z 28 stycznia 2021 r. przesłało zaświadczenie archiwalne oraz kopie dokumentów dotyczących nieruchomości, które należały do J. Z. (pisownia nazwiska), a do pisma załączono "Listę właścicieli ziemskich w powiecie i spis z częścią mieszkaniowo-eksploatacyjną nr 9 o zapewnieniu im siły roboczej -/- 1916 r. -/- 1916" wraz z poświadczonym tłumaczeniem, na której pod pozycją 4 figuruje J. S. (imię w dokumencie) oraz odpis dla zbioru dokumentów dziennik hipoteczny [...], zawierający kontrakt kupna i sprzedaży zawarty pomiędzy J.D. i J. S. [...] kwietnia 1909 r. w Sądzie Powiatowym w W., dotyczący nabycia przez J. S. parceli wydzielonych ze składu realności objętej wykazem hipotecznym Lwh [...] ks. gr. gm. W. W odniesieniu do ww. dowodów organy trafnie uznały, że są to dokumenty urzędowe, które zgodnie z art. 76 § 1 k.p.a. korzystają z domniemania prawdziwości (autentyczności) oraz domniemania zgodności z prawdą tego co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Wobec tego, aby zakwestionować treść tych dokumentów trzeba przeprowadzić przeciwdowód (art. 76 § 3 k.p.a.). W niniejszej sprawie organy nie uznały ww. dowodów jako istotnych wskazując, że nie odnoszą się do daty zbliżonej do wybuchu II wojny światowej. W ocenie Sądu I instancji nie można przyjąć, że ustawa zabużańska daje prawo do rekompensaty za mienie nieruchome, które właściciele nabyli na krótko przed wybuchem II wojny światowej i w związku z tym mogą wylegitymować się dowodami własności na dzień 1 września 1939 r. lub datę zbliżoną. W wielu przypadkach byli oni właścicielami od kilkudziesięciu lat, a nawet od pokoleń i w związku z tym mogli wykazać się dokumentami świadczącymi o własności, jednakże pochodzącymi z lat znacznie poprzedzających wybuch wojny. Z akt sprawy nie wynika, aby ww. dokumenty zostały zakwestionowane we właściwym do tego trybie. Brak jest także dowodów na to, że J.S. zbył prawa do nieruchomości, o których mowa w tych dokumentach na rzecz osób trzecich lub też, że praw do tych nieruchomości został pozbawiony na skutek innych zdarzeń prawnych. Sąd I instancji wskazał, że organy nie odniosły się do podnoszonych w odwołaniu zarzutów dotyczących powyższej kwestii. Wymóg aby przedwojenny właściciel nieruchomości położonej na Kresach, w celu otrzymania rekompensaty legitymował się w stosunku do niej tytułem własności w dacie opuszczenia majątku jest nadinterpretacją przepisów ustawy zabużańskiej. Prawo do rekompensaty wiąże się z faktem pozostawienia przez obywatela polskiego swojego majątku nieruchomego, stanowiącego w momencie wybuchu II wojny światowej jego własność, który w związku z wojną zmuszony był opuścić. Powoływany przez organy argument, że właściciel mógł swobodnie dysponować swoim majątkiem po 1916 r. nie wynika z zebranych dowodów, a także pozostaje w sprzeczności z oświadczeniami świadków, którzy stwierdzili, że J. S. na dzień wybuchu wojny był właścicielem majątku ziemskiego W., który składał się m.in. z pól uprawnych i pastwisk. Sąd I instancji podzielił zarzut skargi, że analiza nowych dowodów i okoliczności musi odbywać się z uwzględnieniem dowodów zalegających w aktach sprawy oraz ustaleń dokonanych w postępowaniu prowadzonym w trybie zwykłym. Oceny takiej organy administracji nie dokonały. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając: - na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 2 ustawy zabużańskiej w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię art. 2 ustawy zabużańskiej polegającą na przyjęciu, że: - za właściciela nieruchomości położonych na tzw. Kresach Wschodnich uznać należy osobę, która legitymuje się tytułem własności do nieruchomości potwierdzającym stan nieruchomości na 23 lata przed wybuchem II wojny światowej, w tym na ponad 2 lata przed powstaniem II Rzeczypospolitej Polskiej, przy czym prawidłowa wykładnia tegoż przepisu winna prowadzić do wniosku, iż prawo do rekompensaty wiąże się z faktem pozostawienia przez obywatela polskiego swojego majątku nieruchomego, stanowiącego w momencie ww. wybuchu jego własność, a który to majątek, w związku z wybuchem wojną, obywatel polski zmuszony był opuścić i zostawić na byłym terytorium RP, - błędnym przyjęciu, że z art. 2 ustawy zabużańskiej wynika, iż za właściciela nieruchomości pozostawionych można uznać osobę, która legitymuje się tytułem własności do nieruchomości datowanym na lata bardzo odległe od wybuchu II wojny światowej, - błędnym przyjęciu, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 2 w związku z art. 6 ust. 4 ustawy zabużańskiej w przypadku, gdy brak w aktach sprawy dowodów wskazujących na pozostawienie nieruchomości na byłym terytorium RP; - na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. przez uznanie, że wydana w niniejszej sprawie decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz poprzedzająca ją decyzja Wojewody Małopolskiego zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, w tym art. 80 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, w sytuacji gdy opisane powyżej naruszenie przepisów k.p.a. po stronie organów administracji nie miało miejsca przy zastosowaniu prawidłowej wykładni prawa materialnego tj. art. 2 ustawy zabużańskiej, - art. 133, art. 134 oraz art. 106 § 4 p.p.s.a. przez przyjęcie za podstawę faktyczną zaskarżonego orzeczenia okoliczności faktycznych nie mających oparcia w zgromadzonym w aktach sprawy materiale dowodowym, które w szczególności nie stanowiły faktów powszechnie znanych, a co za tym idzie przez orzekanie poza podstawą faktyczną niniejszej sprawy, czyli poza jej granicami. Na podstawie powyższych zarzutów skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi przez jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Powyższe zarzuty zostały szerzej umotywowane. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Przechodząc do oceny zarzutów kasacyjnych wypada zauważyć, iż przedmiotową skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych, przewidzianych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Jakkolwiek w takiej sytuacji zasadą winno być rozpoznanie w pierwszej kolejności zarzutów procesowych, to jednak z uwagi na to, iż zarzuty kasacyjne podniesione w ramach podstawy zaskarżenia z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. odwołują się do określonego rozumienia art. 2 ustawy zabużańskiej, jako pierwszy wypada ocenić zarzut naruszenia prawa materialnego wskutek jego błędnej wykładni. Przepis art. 2 ustawy zabużańskiej, w zakresie istotnym dla oceny zarzutu kasacyjnego rozstrzyganego w niniejszej sprawie, stanowi, iż prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis ten nie konkretyzuje, w jakiej relacji czasowej do momentu pozostawienia nieruchomości na Kresach Wschodnich mają pozostawać okoliczności faktyczne nabycia tytułu właścicielskiego do tejże nieruchomości. Przyjmuje się natomiast, że regulacja art. 2 ustawy zabużańskiej obejmuje także tych właścicieli, którzy nabyli własność nieruchomości zabużańskich po dniu 1 września 1939 r. (vide: wyrok NSA z dnia 21 maja 2013 r., I OSK 1984/12; wyrok NSA z dnia 7 marca 2012 r., I OSK 662/11, wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., I OSK 2041/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Oczywiście nie ulega wątpliwości, iż nabycie własności nieruchomości kresowej przed dniem 1 września 1939 r. wypełnia warunek przysługiwania własności, także jeśli nabycie to miało miejsce na wiele lat przed tą datą. Trafnie wskazuje Sąd I instancji, iż brak jest także podstaw do podważania prawa własności nieruchomości nabytej na wiele pokoleń przed wybuchem II wojny światowej. Z punktu widzenia treści art. 2 ustawy zabużańskiej nie ma znaczenia z jakiej daty jest tytuł własności nieruchomości położonej na Kresach. Warunek przysługiwania własności nieruchomości na gruncie ww. przepisu pozostaje spełniony gdy nieruchomość kresowa została nabyta zarówno 123, jak i 2 lata przed wybuchem II wojny światowej. Przy czym przepisy ustawy zabużańskiej nie wymagają jakiegoś dodatkowego potwierdzenia zakresu przysługującego prawa własności nieruchomości kresowych na krótko przed wybuchem II wojny światowej albo przed datę opuszczenia tych nieruchomości. Powyższemu rozumieniu art. 2 ustawy zabużańskiej zaprezentowanemu w motywach zaskarżonego wyroku, nie można skutecznie postawić zarzutu błędnej wykładni, skoro wynik tej wykładni nie różnicuje prawa do rekompensaty zabużańskiej z uwagi na datę nabycia własności nieruchomości kresowych. Zarzut kasacyjny błędnej wykładnia art. 2 ustawy zabużańskiej wypada zatem uznać za nieuprawniony. Nie stanowi natomiast naruszenia prawa materialnego, przez które autor kasacji rozumie art. 2 w związku z art. 6 ust. 4 ustawy zabużańskiej, brak dowodów wskazujących na pozostawienie nieruchomości poza byłym terytorium RP. W związku z tak skonstruowanym zarzutem należy przypomnieć, że podstawę skargi kasacyjnej może stanowić naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Stawiając zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, oraz podać jak w ocenie skarżącego kasacyjnie przepis ów powinien być rozumiany, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia. Błędna wykładnia prawa materialnego oznacza wady popełnione podczas ustalania znaczenia normy prawnej i może polegać na nieprawidłowym odczytaniu normy prawnej wyrażonej w przepisie, mylnym zrozumieniu jego treści lub znaczenia prawnego, bądź też na niezrozumieniu intencji ustawodawcy (vide: wyrok NSA z dnia 13 września 2005 r., II OSK 16/05; wyrok NSA z dnia 23 lutego 2005 r., OSK 539/04; wyrok NSA z dnia 2 lutego 2005 r., OSK 1026/04, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Z kolei naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie polega na tzw. błędzie w subsumcji, co wyraża się w tym, że stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej albo że ustalonego stanu faktycznego błędnie nie "podciągnięto" pod hipotezę określonej normy prawnej (vide: postanowienie SN z dnia 15 października 2001 r., I CKN 102/99, LexPolonica nr 383196). Uzasadnieniem takiego zarzutu powinno być wyjaśnienie, dlaczego przepis przyjęty za podstawę prawną nie ma związku z ustalonym stanem faktycznym i jaki przepis sąd powinien zastosować (vide: wyrok NSA z dnia 14 października 2005 r., I FSK 107/05, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Badany aktualnie zarzut naruszenia prawa materialnego powyższych wymogów nie spełnia. Odwołuje się natomiast do kwestii dowodowych, wskazując na brak w aktach sprawy dowodów na okoliczność pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Sformułowane w taki sposób zarzuty naruszenia prawa materialnego są oczywiście wadliwe, bowiem zarzut naruszenia prawa materialnego nie może służyć podważeniu ustaleń faktycznych (vide: wyrok NSA z dnia 14 października 2004 r., FSK 568/04; wyrok NSA z dnia 2 października 2009 r., II FSK 684/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Przechodząc do oceny zarzutów naruszenia przepisów postępowania należy zaakcentować, iż zasadniczym problemem na obecnym etapie postępowania pozostawała kwestia oceny zgromadzonych w sprawie dowodów. Sąd I instancji trafnie w tym zakresie wskazał, iż chodzi o ocenę nowych dowodów przedłożonych w postępowaniu wznowieniowym dokonaną w łączności z dowodami przedstawionym w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją Wojewody Małopolskiego z dnia [...] marca 2016 r. To brak oceny wszystkich okoliczności sprawy odpowiadającej dyrektywom art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. pozostawał zasadniczą wadą postępowania administracyjnego po jego wznowieniu. Nie ulega wątpliwości, że obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego stanowi gwarancję realizacji zasady prawdy obiektywnej (materialnej) statuowanej przepisem art. 7 k.p.a. Organ administracji publicznej, na warunkach określonych w art. 6 ustawy zabużańskiej, jest zobowiązany do podjęcia czynności procesowych mających na celu zebranie całego materiału dowodowego i do rozpatrzenia tegoż materiału (art. 77 § 1 k.p.a.). Z tego też powodu organy administracji publicznej są zobowiązane zarówno do podejmowania działań w celu wyczerpującego zebrania jak i rozpatrzenia całego materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością. Realizacja powyższych obowiązków wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego co do wszystkich okoliczności stanowiących fakty prawotwórcze, a następnie organ winien dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnej sprawy na podstawie analizy całego materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), a swoje stanowisko powinien przekonująco uzasadnić (art. 107 § 3 w związku z art. 11 k.p.a.) (vide: wyrok NSA z dnia 28 września 2012 r., II GSK 1548/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Wymogu dokonania wszechstronnej oceny okoliczności konkretnej sprawy na podstawie analizy całego materiału dowodowego nie spełnia zabieg polegający na wybiórczym odwołaniu się wyłącznie do jednej z ustalonych w sprawie okoliczności i pominięcie innych okoliczności pozostających, bez dokonania oceny wzajemnych relacji pomiędzy przeprowadzonymi dowodami, oceny ich wiarygodności, czy skonfrontowania ich z zasadami doświadczenia życiowego i zasadami logiki. Wymogu tego nie spełnia także wnioskowanie o faktach istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy bez oparcia w materiale dowodowym sprawy, stanowiące wnioski wyprowadzone z niewystarczających przesłanek, a wręcz nieuprawnione domysły. Powyższego wymogu nie wypełnia także dezawuowanie dokumentów urzędowych bez przeprowadzenia dowodu przeciwko treści tego rodzaju dokumentów (art. 76 § 1 i 3 k.p.a.). Postępowanie dowodowe zawierające tego rodzaju wady nie może prowadzić do ustaleń mogących stanowić podstawę faktyczną rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, na co trafnie zwrócił uwagę Sąd I instancji. W badanej sprawie zgromadzonych zostało wiele dowodów na okoliczność zakresu własności nieruchomości pozostawionych na Kresach Wschodnich przez J. S. Dowody te mają zróżnicowany charakter i stopień szczegółowości, a przez to i niejednorodną przydatność dla wykazania przesłanki własności nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP. Powinnością organów administracji jest dokonanie oceny tych dowodów odpowiadającej treści art. 80 k.p.a. Dotychczasowa ocena wymogu powyższego przepisu nie wypełniała, będąc w istocie oceną dowolną. Zarzut kasacyjny naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 80 k.p.a. okazał się zatem nietrafny. Odnosząc się do pozostałych zarzutów naruszenia przepisów postępowania należy zauważyć, iż zarzuty naruszenia art. 133 i art. 134 p.p.s.a. zostały sformułowane w sposób niestaranny z punktu widzenia wymagań art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Postawiony w owym przepisie wymóg przytoczenia podstaw zaskarżenia i ich uzasadnienia nie jest spełniony, gdy skarga kasacyjna zawiera wywody zmuszające Naczelny Sąd Administracyjny do domyślania się, który przepis skarżący miał na uwadze, podnosząc zarzut naruszenia prawa. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej i nie ma w związku z tym kompetencji do dokonywania za wnoszącego skargę kasacyjną wyboru, który przepis prawa został naruszony i dlaczego. Stanowi to powinność autora skargi kasacyjnej, który jest profesjonalnym pełnomocnikiem strony. Jeżeli przepis dzieli się na kilka jednostek redakcyjnej (np. paragrafy, ustępy, punkty, litery), to przez przytoczenie podstaw kasacyjnych rozumieć należy dokładne wskazanie tych przepisów prawa, które – zdaniem autora skargi kasacyjnej – zostały naruszone przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony gdy wskazuje ona jako naruszony konkretny przepis, z podaniem numeru konkretnej jednostki redakcyjnej przepisu. Tylko tak sprecyzowany zarzut pozwala ustalić granice zaskarżenia (vide: postanowienie SN z dnia 7 kwietnia 1997 r., III CKN 29/97, OSNC 1997/6-7/96; wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2008 r., I OSK 2034/06, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Jeżeli zatem art. 133 p.p.s.a. dzieli się na trzy paragrafy, zaś art. 134 p.p.s.a. na dwa paragrafy, a każdy z nich reguluje odrębne zagadnienia prawne, to zarzuty naruszenia ww. przepisów nie nadają się do przeprowadzenia kontroli kasacyjnej zaskarżonego wyroku. Nietrafny jest natomiast zarzut naruszenia art. 106 § 4 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, iż fakty powszechnie znane sąd bierze pod uwagę nawet bez powołania się na nie przez strony. Zarzut naruszenia tegoż przepisu został powiązany z dokonaną przez Sąd I instancji oceną tego, czy nieruchomości nabyte przez J. S. na wiele lat przez wybuchem II wojny światowej pozostawały jego własnością w momencie ich pozostawienia z przyczyn wskazanych w art. 1 ustawy zabużańskiej. Tak postawiony zarzut oderwany jest od argumentacji zaprezentowanej w zaskarżonym wyroku. Ta bowiem wskazywała na brak dowodów świadczących o tym, że nieruchomości nabyte przez J. S. zostały następnie zbyte lub utracone przed ich pozostawieniem na Kresach Wschodnich. Sąd I instancji przed dokonaną oceną okoliczności sprawy nie czynił zatem żadnych wstępnych założeń faktycznych i nie odwoływał się do faktów powszechnie znanych, a jedynie skonstatował, iż wśród dowodów zebranych w sprawie brak jest takich, z których wynikałoby, że majątek nieruchomy zgromadzony przez J. S. na Kresach Wschodnich został przez niego zbyty lub utracony przez datą opuszczenia Kresów z przyczyn wskazanych w art. 1 ustawy zabużańskiej. Stąd też wnioskowanie organów o tym, że było inaczej trafnie Sąd I instancji uznał za nieuprawniony domysł będący następstwem dowolnej oceny zgromadzonych dowodów. Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a. Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.