I OSK 2124/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędzia del. WSA Anna Wesołowska Protokolant starszy asystent sędziego Wojciech Maciołek po rozpoznaniu w dniu 9 października 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G. K. i F. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 2035/19 w sprawie ze skargi G. K. i F. L. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 sierpnia 2019 r. znak: DAP-WN-727-44/2019 ACh w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 czerwca 2019 r., znak: DAP-WPK-727-1-330/2018/DP; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz G. K. i F. L. solidarnie kwotę 1.274 (słownie: tysiąc dwieście siedemdziesiąt cztery) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 11 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 2035/19, oddalił skargę G. K. i F. L. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Wojewoda P. decyzją z [...] stycznia 1993 r., nr [...], działając na podstawie art. 18 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 1990 r., Nr 32, poz. 191 – dalej: "Przepisy wprowadzające"), stwierdził nabycie przez Gminę P. z mocy prawa, nieodpłatnie, własności nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa na podstawie decyzji Głównego Urzędu Likwidacyjnego [...] z [...] lipca 1948 r., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] wraz ze znajdującym się na niej budynkiem, o łącznej powierzchni 349 m2 w jednostce ewidencyjnej P., obrębie [...], zgodnie ze sporządzonym spisem, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część decyzji. Wnioskiem z 24 grudnia 2010 r. G. K. wystąpiła o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody P. z [...] stycznia 1993 r. Po rozpatrzeniu tego wniosku Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] czerwca 2019 r., nr [..], umorzył postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji komunalizacyjnej. Zaś po rozpatrzeniu wniosku G. K. i F.Lan.o ponowne rozpatrzenie sprawy – decyzją nr [...] z [...] sierpnia 2019 r., utrzymał w mocy własną decyzję z [...] czerwca 2019 r. W uzasadnieniu decyzji Minister wyjaśnił, że tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości G. K. wywodzi z aktu notarialnego z 10 października 1945 r., Rep. [...], na podstawie którego F. L. (oświadczający, że jest właścicielem połowy nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] oznaczonej numerami: policyjnym [...] hipotecznym [...] upoważnił swoją córkę T. L. m.in. do zarządzania powyższą połową nieruchomości. Natomiast swoje następstwo prawne po F. L. dowodzi z załączonych do akt postanowień spadkowych. Minister wyjaśnił, że decyzją komunalizacyjną z [...] stycznia 1993 r. stwierdzone zostało nabycie przez Gminę P. z mocy prawa, nieodpłatnie, prawo własności przedmiotowej nieruchomości na podstawie decyzji Głównego Urzędu Likwidacyjnego [...] z [...] lipca 1948 r.– co znajduje swoje potwierdzenie również w karcie inwentaryzacyjnej nr [...]. Brak w aktach komunalizacyjnych ww. decyzji Głównego Urzędu Likwidacyjnego spowodował podjęcie przez organ nadzoru czynności zmierzających do jej pozyskania – lecz poszukiwania te okazały się bezskuteczne. Jednakże Minister ustalił – ze znajdującego się w aktach sprawy Wykazu nieruchomości opuszczonych położonych na terenie miasta P., stanowiących własność Państwa, że nieruchomość położona przy ul. [...] w P., stanowiąca własność F. L., znajdowała się na tym wykazie pod pozycją [...]. Ponadto nieruchomość położona przy ul. [...] została też ujęta w Wykazie nieruchomości będących pod zarządem Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego w Ł. Biuro Obwodowe w P. Rejon [...]. Powyższa decyzja Głównego Urzędu Likwidacyjnego została w postępowaniu komunalizacyjnym uznana jako podstawa do wykazania tytułu własności Skarbu Państwa do przedmiotowej działki, przy czym organ nie uzyskał dowodu mogącego podważyć wejście do obrotu prawnego ww. decyzji Głównego Urzędu Likwidacyjnego czy też potwierdzić jej wyeliminowanie z obiegu prawnego. Minister stwierdził, że z księgi wieczystej KW nr [...] wynika, iż właścicielem ujawnionej w niej nieruchomości oznaczonej nie była i nie jest G. K., jak też żadna inna osoba fizyczna. Analiza tej księgi pozwala stwierdzić, że została ona założona dla nieruchomości, dla której nie była prowadzona księga wieczysta. Zgodnie z ww. księgą wieczystą właścicielem ww. nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] jest aktualnie Gmina P. - na podstawie decyzji Wojewody P. z [...] stycznia 1993 r. Wskazał także, że Sąd Rejonowy w P. wyjaśnił, że księga hipoteczna rep. hip. [...] została zamknięta i przekazana do Archiwum Państwowego w P. Sąd wskazał wprost, że na dzień składania wniosku o założenie księgi wieczystej dla nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] oznaczonej numerem działki [...]o pow. 0,0349 ha, nie istniała żadna inna księga wieczysta bądź czynna hipoteczna obejmująca wyżej opisaną nieruchomość. Wynika z tego sposób jednoznaczny, że przywoływana przez skarżącą kasacyjnie księga wieczysta Hip [...] sygn. arch [...] została zamknięta. Skoro zatem na dzień złożenia wniosku, na dzień komunalizacji, jak i obecnie –ww. księga hipoteczna rep. hip. [...] była zamknięta i nie wywierała żadnych skutków prawnych, przy czym nie została założona żadna inna nowa księga wieczysta dla przedmiotowej nieruchomości (poza ww. KW Nr [...]) – to w ocenie Ministra brak jest możliwości uznania, że G. K. legitymuje się interesem prawnym w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej. Minister wskazał, że w przypadku, gdy dla danej nieruchomości jest prowadzona księga wieczysta, to o stanie własności decydują wpisy dokonane w jej dziale II. Wpis w księdze wieczystej jest podstawowym dokumentem wskazującym na prawo własności. W sytuacji, gdy podmiot został ujawniony jako właściciel w księdze wieczystej, obalenie domniemania z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1007 – dalej: "u.k.w.h."), może nastąpić w procesie wytoczonym na podstawie art. 10 ust. 1 tej ustawy lub art. 189 k.p.c. W ocenie organu przedstawione przez G. K. dokumenty nie potwierdzają w żaden sposób jej interesu prawnego do skomunalizowanej nieruchomości, wobec czego organ umorzył postępowanie w sprawie na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. – dalej: "k.p.a."). Skargę na powyższą decyzję złożyła G. K. i F. L., którą Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wskazanym na wstępie wyrokiem z 11 lutego 2022 r. Sąd I instancji podzielił w całości stanowisko Ministra, podkreślając, że ze znajdującego się w aktach sprawy działu "A" księgi inwentarzowej wynika, że nieruchomość położona w P. przy ul. [...] przejęta w myśl decyzji Głównego Urzędu Likwidacyjnego z [...] lipca 1948 r. [...], jako opuszczona przez L. F. – przewłaszczona została na Skarb Państwa. Z powyższego zatem, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, jasno wynika, że przedmiotowa nieruchomość stała się własnością Skarbu Państwa w myśl powyższej decyzji Głównego Urzędu Likwidacyjnego z [...] lipca 1948 r. Ponadto, w aktach sprawy znajduje się wykaz nieruchomości będących pod zarządem Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego w Ł. Biuro Obwodowe w P. Rejon [...], obejmujący nieruchomość przy ul. [...]. W aktach znajduje się również skierowany do Państwowego Biura Notarialnego w P. przy piśmie z 4 czerwca 1958r. Wykaz nieruchomości opuszczonych położonych na terenie miasta P. stanowiących własność Państwa, których właściciele utracili własność. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zajął stanowisko, że przywołane przez G. K. dokumenty, w tym ww. akt notarialny z 10 października 1945r., Rep. [...], kopia części odpisu księgi wieczystej hip. sygn. arch. [...], odpisy aktów stanu cywilnego i odpisy postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku - wobec bezspornego faktu, że przedmiotowa nieruchomość przejęta w myśl decyzji Głównego Urzędu Likwidacyjnego z [... lipca 1948 r. przewłaszczona została na Skarb Państwa jako opuszczona przez L. F., co wynika z działu "A" księgi inwentarzowej - nie mogły stanowić dowodów na wykazanie, że przysługiwało jej prawo rzeczowe do spornej nieruchomości na dzień jej komunalizacji. Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną wnieśli G. K. i F. L., zarzucając na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. – dalej: "p.p.s.a.") naruszenie przepisów postępowania, tj.: 1) art. 151 p.p.s.a. w zw. art. 7 k.p.a. poprzez oparcie się na niepełnym materiale dowodowym i braku zgromadzenia dowodów w postaci zapadłych trzech prawomocnych rozstrzygnięć sądów powszechnych tj. Sądu Grodzkiego w P. C 378/45, Sądu Powiatowego w P. I Ns 641/59, Sądu Wojewódzkiego w Ł. CR 907/59 stwierdzających, że prawo własności na dzień orzekania przysługiwało poprzednikom prawnym skarżących co spowodowało błędne ustalenie, że prawo własności w dacie wydania decyzji komunalizacyjnej nie przysługiwało skarżącym wobec przejęcia w 1948 r. nieruchomości na własność Skarbu Państwa a nadto poprzez przyjęcie na podstawie materiałów zgromadzonych w sprawie, że stan faktyczny sprawy nie przemawia za przyjęciem tezy, że to skarżący i ich poprzednicy prawni nieprzerwanie od 1945 r. są właścicielami spornej nieruchomości a decyzja z 1948 r. co najwyżej prowadziła do objęcia nieruchomości w zarząd państwowy; 2) art. 151 p.p.s.a. w zw. art. 75 § 1 k.p.a. poprzez brak dokonania ustaleń faktycznych w zakresie prawa własności skarżących polegającego na braku zgromadzenia dowodów w postaci zapadłych trzech prawomocnych rozstrzygnięć sądów powszechnych tj. Sądu Grodzkiego w P. C 378/45, Sądu Powiatowego w P I Ns 641/59, Sądu Wojewódzkiego w Ł. CR 907/59 stwierdzających, że prawo własności na dzień orzekania przysługiwało poprzednikom prawnym skarżących co spowodowało błędne ustalenie, że prawo własności w dacie wydania decyzji komunalizacyjnej nie przysługiwało skarżącym wobec przejęcia w 1948 r. nieruchomości na własność Skarbu Państwa a nadto poprzez przyjęcie na podstawie materiałów zgromadzonych w sprawie, że stan faktyczny sprawy nie przemawia za przyjęciem tezy, że to skarżący i ich poprzednicy prawni nieprzerwanie od 1945 r. są właścicielami spornej nieruchomości a decyzja z 1948 r. co najwyżej prowadziła do objęcia nieruchomości w zarząd państwowy; 3) art. 151 p.p.s.a. w zw. art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak dokonania ustaleń faktycznych w zakresie prawa własności skarżących polegającego na braku zgromadzenia dowodów w postaci zapadłych trzech prawomocnych rozstrzygnięć sądów powszechnych tj. Sądu Grodzkiego w P. C 378/45, Sądu Powiatowego w P. I Ns 641/59, Sądu Wojewódzkiego w Ł. CR 907/59 stwierdzających, iż prawo własności na dzień orzekania przysługiwało poprzednikom prawnym skarżących co spowodowało błędne ustalenie, że prawo własności w dacie wydania decyzji komunalizacyjnej nie przysługiwało skarżącym wobec przejęcia w 1948 r. nieruchomości na własność Skarbu Państwa, a nadto poprzez przyjęcie na podstawie materiałów zgromadzonych w sprawie, że stan faktyczny sprawy nie przemawia za przyjęciem tezy, że to skarżący i ich poprzednicy prawni nieprzerwanie od 1945 r. są właścicielami spornej nieruchomości a decyzja z 1948 r. co najwyżej prowadziła do objęcia nieruchomości w zarząd państwowy; 4) art. 151 p.p.s.a. w zw. art. 80 k.p.a. poprzez brak dokonania ustaleń faktycznych w zakresie prawa własności skarżących polegającego na braku zgromadzenia dowodów w postaci zapadłych trzech prawomocnych rozstrzygnięć sądów powszechnych tj. Sądu Grodzkiego w P. C 378/45, Sądu Powiatowego w P. I Ns 641/59, Sądu Wojewódzkiego w Ł. CR 907/59 stwierdzających, że prawo własności na dzień orzekania przysługiwało poprzednikom prawnym skarżących co spowodowało błędne ustalenie, że prawo własności w dacie wydania decyzji komunalizacyjnej nie przysługiwało skarżącym wobec przejęcia w 1948 r. nieruchomości na własność Skarbu Państwa, a nadto poprzez przyjęcie na podstawie materiałów zgromadzonych w sprawie, że stan faktyczny sprawy nie przemawia za przyjęciem tezy, że to skarżący i ich poprzednicy prawni nieprzerwanie od 1945 r. są właścicielami spornej nieruchomości a decyzja z 1948 r. co najwyżej prowadziła do objęcia nieruchomości w zarząd państwowy; 5) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art 365 § 1 k.p.c. poprzez pominięcie wiążącej mocy prawomocnych rozstrzygnięć sądów powszechnych tj. Sądu Grodzkiego w P. C 378/45, Sądu Powiatowego w P. I Ns 641/59, Sądu Wojewódzkiego w Ł. CR 907/59 stwierdzających, że prawo własności na dzień orzekania przysługiwało poprzednikom prawnym skarżących co tym samym uniemożliwiało przyjęcie, że Skarb Państwa nabył prawo własności w 1948 r. a nadto poprzez przyjęcie na podstawie materiałów zgromadzonych w sprawie, że stan faktyczny sprawy nie przemawia za przyjęciem tezy, iż to skarżący i ich poprzednicy prawni nieprzerwanie od 1945 r. są właścicielami spornej nieruchomości a decyzja z 1948 r. co najwyżej prowadziła do objęcia nieruchomości w zarząd państwowy; 6) art. 141 § 1 p.p.s.a, poprzez nie odniesienie się do zarzutów skargi i brak rozważań w zakresie ustawowych kompetencji Głównego Urzędu Likwidacyjnego i brak ustaleń czy organ ten miał kompetencje do wydawania decyzji o przejęciu nieruchomości na własność Skarbu Państwa w sytuacji gdy uregulowania ustawowe umożliwiały jedynie objęcie w zarząd nieruchomości przez Urząd Likwidacyjny a w kwestii nabycia nieruchomości na własność Skarbu Państwa orzekał w trybie art. 34 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich Sąd Powszechny a nie organ administracji, po zarazem udowodnieniu posiadania nieruchomości przez okres co najmniej 10 lat, a nadto poprzez brak oceny mocy dowodowej zgromadzonych w sprawie dokumentów i pominięcie dokumentu urzędowego w postaci aktu notarialnego oraz zapisów księgi wieczystej hip [...] a oparcie się na nieznanej treści dokumencie w postaci decyzji z 1948 r. co doprowadziło do błędnego stwierdzenia na podstawie materiałów zgromadzonych w sprawie, iż stan faktyczny sprawy nie przemawia za przyjęciem tezy, że to skarżący i ich poprzednicy prawni nieprzerwanie od 1945 r. są właścicielami spornej nieruchomości a decyzja z 1948 r. co najwyżej prowadziła do objęcia nieruchomości w zarząd państwowy, a nadto poprzez błędne ustalenia prowadzące do uznania, że decyzja z 1948 r. doprowadziła do nabycia własności przez Skarb Państwa; 7) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 34 Dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich z dnia 8 marca 1946 r. (Dz.U. z 1946 r., Nr 13, poz. 87 – dalej: "dekret") w z w art. 80 k.p.a. poprzez przyjęcie, że Główny Urząd Likwidacyjny miał kompetencje do wydawania decyzji o przejęciu nieruchomości opuszczonych na własność Skarbu Państwa w sytuacji gdy uregulowania ustawowe umożliwiały jedynie objęcie w zarząd nieruchomości przez Urząd Likwidacyjny a w kwestii nabycia nieruchomości na własność Skarbu Państwa orzekał w postępowaniu cywilnym Sąd Powszechny, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego przyjęcia, że Skarb Państwa nabył w trybie art 34 dekretu prawo własności na podstawie wydanej decyzji administracyjnej, w sytuacji gdy decyzji takiej brak a nawet gdyby była nie mogła ona przenieść własności na Skarb Państwa; 8) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 189 k.p.c. w zw. art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez przyjęcie, że dopiero wiążące ustalenie w procedurze cywilnej, że stan prawny nie odpowiadał rzeczywistemu stanowi prawnemu i prawo to nie przysługiwało Skarbowi Państwa wykluczało by zastosowanie art. 5 ust 1 przepisów wprowadzających, gdy tymczasem Skarb Państwa nigdy nie był wpisany do jakiejkolwiek księgi wieczystej jako właściciel a swe prawo własności wywodził z dokumentu, którego treść nie jest znana, a nawet gdyby ten dokument istniał to wobec uregulowań ustawowych nie mógł on przenieść prawa własności na Skarb Państwa a co najwyżej dokument ten prowadził do objęcia w zarząd majątku opuszczonego a nadto poprzez nie zawieszenie postępowania i brak wyznaczenia w takiej sytuacji stronie terminu do wystąpienia z pozwem o ustalenie, że prawo własności im przysługuje; 9) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. poprzez bezzasadne przyjęcie, że skarżącym nie przysługiwał interes prawny w udziale w niniejszym postępowaniu a tym samym jest ono bezprzedmiotowe, w sytuacji gdy poprzednicy prawni skarżących nabyli nieruchomość na podstawie aktu notarialnego stanowiącego dokument urzędowy w rozumieniu art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. art. 244 § 1 k.p.c. byli wpisani do dawnej księgi wieczystej jako właściciele, przysługiwała im wiara ksiąg wieczystych, przywrócono orzeczeniem Sądu Grodzkiego w P. C 378/45 posiadanie majątku opuszczonego; 10) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez bezzasadne przyjęcie, że skarżącym nie przysługiwał interes prawny w udziale w niniejszym postępowaniu w sytuacji gdy poprzednicy prawni skarżących nabyli nieruchomość na podstawie aktu notarialnego stanowiącego dokument urzędowy w rozumieniu art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. art. 244 § 1 k.p.c. byli wpisani do dawnej księgi wieczystej jako właściciele, przysługiwała im wiara ksiąg wieczystych, przywrócono orzeczeniem Sądu Grodzkiego w P. C 378/45 posiadanie majątku opuszczonego. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. skarżący kasacyjnie zarzucili Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., 75 § 1 k.p.a., 77 § 1 k.p.a., 80 k.p.a., 105 § 1 k.p.a. i art. 28 k.p.a. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że skarżącym nie przysługiwało prawo własności spornej nieruchomości gdy tymczasem poprzednicy prawni skarżących byli wpisani do dawnej księgi wieczystej jako właściciele, oraz przysługiwała im wiara ksiąg wieczystych aż do momentu utraty mocy prawnej dawnych ksiąg wieczystych a nadto przywrócono orzeczeniem Sądu Grodzkiego w P. C 378/45 posiadanie majątku opuszczonego, co jednoznacznie świadczy, że to skarżący (ich poprzednicy prawni) byli nieprzerwanie aż do dnia wydania decyzji komunalizacyjnej właścicielami spornej nieruchomości. Wobec tak postawionych zarzutów skarżący kasacyjnie wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i uchylenie zaskarżonych decyzji organu I i II instancji, zasądzenie na rzecz skarżących kasacyjnie zwrotu kosztów postępowania sądowego oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. Ponadto wnieśli na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. oraz 193 p.p.s.a. o zwrócenie się przez Naczelny Sąd Administracyjny do Sądu Powiatowego w P. o nadesłanie odpisu zapadłego prawomocnego postanowienia Sądu Grodzkiego w P. w sprawie C 378/45 wraz z odpisami dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, a następnie przeprowadzenie przez Naczelny Sąd Administracyjny dowodu z powyższych dokumentów oraz dokumentów załączonych do niniejszej skargi w postaci orzeczenia Sądu Powiatowego w P. I Ns 641/59 w sprawie i Sądu Wojewódzkiego w Ł. ośrodek P. w sprawie CR 907/59 wraz z kserokopią dokumentów z akt tej sprawy, wypisu z dwóch rejestrów gruntów, wydruku księgi wieczystej, na okoliczność ustalenia przysługiwania skarżącym prawa własności spornej nieruchomości w dacie wejścia w życie przepisów wprowadzających i w dacie wydawania decyzji komunalizacyjnej. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinięto argumentację na poparcie ww. zarzutów. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy. Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a. Wobec tego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Powyższe oznacza, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a zobligowany jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej. Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna G. K. i F. L. okazała się zasadna, choć nie wszystkie zarzuty zasługiwały na uwzględnienie. Przede wszystkim daje się zauważyć, że zebrana w sprawie dokumentacja, na etapie orzekania przez Sąd I instancji dawała podstawy do przyjęcia, że istnieją uzasadnione wątpliwości, co do trafności rozstrzygnięcia organu w kwestii legitymacji skarżącej. G. K. powoływała się na akt notarialny z 10 października 1945 r., Rep. [...] na podstawie którego F. L. (oświadczający, że jest właścicielem połowy nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], oznaczonej numerami: policyjnym [...], hipotecznym [...] upoważnił swoją córkę T. L. m.in. do zarządzania powyższą połową nieruchomości. Natomiast swoje następstwo prawne po F. L. dowodziła z postanowienia Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy w Warszawie z 18 października 2017 r., sygn. akt II Ns 1384/11 o stwierdzeniu nabycia spadku po F. L. i F. L. postanowienia Sądu Rejonowego w Kłodzku z 6 kwietnia 1994 r., sygn. akt I Ns 185/94 o stwierdzeniu nabycia spadku po M. R. oraz ze skróconego odpisu aktu małżeństwa z 10 września 2008 r., nr [...] Z kolei z zamkniętej już księgi wieczystej nr Hip. [...], której uwierzytelnione odpisy przesłało Archiwum Państwowe w P. wynika, że w dziale II wpisani byli F. i F. małżonkowie L. " na mocy aktów zeznanych w dniu 25 marca 1939 r. (...)". Z przesłanych przez Archiwum dokumentów wynika również, że księgę wieczystą zamknięto w dniu 28 lutego 1989 r. na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 lipca 1986 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych założonych przed dniem 1 stycznia 1947 r. oraz utraty mocy prawnej takich ksiąg ( Dz.U. Nr 28, poz. 141, dalej, jako " rozporządzenie z 1986 r."). Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stwierdził, że "powołana przez skarżącą księga wieczysta hip. sygn. arch. [...] – z powodu jej zamknięcia nie wywierała żadnych skutków prawnych w postępowaniu komunalizacyjnym, jak również w postępowaniu nieważnościowym". Uszło jednak uwadze Sądu Wojewódzkiego, że zgodnie z § 6 ust.1 rozporządzenia z 1986 r. księgi dawne, które utraciły moc prawną stosownie do §5 ust.1, zachowują znaczenie dokumentów. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca także uwagę, że Sąd I instancji oparł się wyłącznie na twierdzeniach organu i przyjął, że przedmiotowa nieruchomość została " przewłaszczona" na Skarb Państwa jako opuszczona a to na podstawie wpisów w dziale A księgi inwentarzowej i decyzji Głównego Urzędu Likwidacyjnego z [...] lipca 1948 r. [...], której to decyzji brak w aktach sprawy i której mimo poszukiwań nie udało się odnaleźć. Sąd Wojewódzki oparł się także na tym, że sporna nieruchomość znajduje się w wykazach nieruchomości opuszczonych. Gdyby jednak dokładnie doczytać, to zgodnie z pismem z dnia 4 czerwca 1958 r. Kierownika Wydziału Finansowego skierowanego do Państwowego Biura Notarialnego w P., chodzi o nieruchomości opuszczone i porzucone, których właściciele utracili własność na skutek przedawnienia na podstawie art.34 ustawy z dnia 8 marca 1946r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich ( Dz.U. Nr 13, poz. 87) a ustawa ta nie przewidywała możliwości " przewłaszczenia" przez Główny Urząd Likwidacyjny na mocy decyzji, jak przyjął to Sąd Wojewódzki bez znajomości treści tej decyzji. Wymieniona ustawa przewidywała obejmowanie nieruchomości przez urzędy likwidacyjne w zarząd, natomiast – zgodnie z art.34 – Skarb Państwa mógł nabyć przez przedawnienie ( zasiedzenie) tytuł własności co do nieruchomości z upływem 10 lat. A to może ponadto oznaczać, że decyzja z 1948 r. na którą powołuje się Sąd za organem nie dokonała przewłaszczenia na Skarb Państwa z uwagi na brak upływu wymaganego czasu. Daje się też zauważyć odnośnie tej decyzji błędy w jej numeracji. W jednych pismach przywołuje się decyzję Głównego Urzędu Likwidacyjnego nr [...] ( w uzasadnieniu obu decyzji Ministra, w piśmie Urzędu Miasta P. z 11 października 2010 r., a co ważne w kwestionowanej w niniejszym postępowaniu decyzji komunalizacyjnej), podczas gdy w dziale A księgi inwentarzowej, na którą powołuje się Sąd Wojewódzki, wskazana została decyzja Głównego Urzędu Likwidacyjnego z [...] lipca 1948 r. [...]. Być może błędne oznaczenie decyzji było powodem niemożności jej odszukania. Powyższe prowadzi do wniosku o zasadności zarzutu naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez oparcie zaskarżonej decyzji na niepełnym materiale dowodowym i braku dokonania ustaleń faktycznych w zakresie prawa własności przedmiotowej nieruchomości, co w istocie ma wpływ na interes prawny G. K. do zainicjowania postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej Wojewody P. z [...] stycznia 1993 r. W tym aspekcie zauważyć należy, że zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzone przez organ postępowanie, w tym postępowanie dowodowe, nawet na wstępnym etapie – oceny interesu prawnego przez pryzmat przymiotu strony, nie ogranicza się wyłącznie do badania okoliczności wskazanych przez wnioskodawcę. Organy administracyjne, na mocy ww. zasady prawdy obiektywnej zobligowane są do podejmowania czynności z urzędu, gdyż to organy stoją na straży prawa. Zgromadzony natomiast materiał dowodowy zobligowane są rozpatrzyć w sposób wyczerpujący, co wynika wprost z art. 77 § 1 k.p.a., przy zachowaniu pozostałych reguł dowodowych. W kontrolowanym postępowaniu doszło do naruszenia zarówno zasady prawdy obiektywnej, jaki zasad postępowania dowodowego. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie podjął niezbędnych czynności faktycznych, zmierzających do uzyskania prawomocnych orzeczeń, które skarżący kasacyjnie przytoczyli w skardze kasacyjnej – tj. orzeczenia Sądu Grodzkiego w P. sygn. akt. C 378/45, Sądu Powiatowego w P. sygn. akt. I Ns 641/59, Sądu Wojewódzkiego w Ł. sygn. akt. CR 907/59. Co prawda, na etapie postępowania administracyjnego, jak również sądowoadministracyjnego przed pierwszą instancją, skarżący kasacyjnie nie wskazali na te orzeczenia, ale to nie zmienia faktu, że gdyby organ podjął niezbędne czynności i zwrócił się do właściwych instytucji, to uzyskałby te orzeczenia, a następnie mógłby dokonać oceny wpływu tych orzeczeń na wynik przedmiotowego postępowania. W orzeczeniach tych poruszono bowiem kwestię zasiedzenia przedmiotowej nieruchomości przez Skarb Państwa i M. R. (poprzedniczkę prawną wnioskodawczyni) w kontekście utraty prawa własności przez poprzednika prawnego M. R. – L. F. Ta okoliczność niewątpliwe ma wpływ na ocenę interesu prawnego G. K. do żądania wszczęcia postępowania nieważnościowego. Powyższa ocena rzutuje również na naruszenie przez organ art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Przesłanka bezprzedmiotowości podmiotowej występuje w razie gdy postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności aktu zostało wniesione przez jednostkę, która w sprawie nie ma interesu prawnego, a zostało to ustalone w wyniku czynności postępowania wyjaśniającego albo gdy podmiot, którego akt dotyczył, utracił wymagane przez obowiązujące regulacje przymioty (art. 28 k.p.a.) lub przestał istnieć. Bezprzedmiotowość podmiotową z uwagi na brak interesu prawnego strony w postępowaniu można stwierdzić, wyłącznie w sytuacji prawidłowo przeprowadzonego postępowania. Skoro zatem Minister w niniejszej sprawie nie przeprowadził rzetelnie postępowania dowodowego i nie wykazał ponad wszelką wątpliwość, że G. K. nie ma interesu prawnego do stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej, to umorzenie tego postępowania było przedwczesne. Stanowisko Sądu I instancji o zasadności umorzenia postępowania administracyjnego przez organ administracyjnego jest wadliwe, co czyni trafnym zarzut naruszenia art.151 p.p.s.a. w zw. z art.105 § 1 k.p.a. W tych okolicznościach ocena zarzutu naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art.28 k.p.a. i art. 34 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich w zw. z art. 80 k.p.a. jest przedwczesna, albowiem to czy powyższy przepis dekretu będzie miał zastosowanie w sprawie oraz ostateczne ustalenie, czy skarżąca ma interes prawny wymaga przede wszystkim przeprowadzenia rzetelnego postępowania dowodowego i oceny dowodów w postaci m.in. wskazanych przez skarżących kasacyjnie orzeczeń sądów powszechnych. Nieuzasadniony okazał się zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem uzasadnienie wyroku sporządza się z urzędu w terminie czternastu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo podpisania sentencji wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym. Przepis ten jest przepisem proceduralnym o charakterze instrukcyjnym, regulującym kwestię terminu, w jakim powinno zostać sporządzone uzasadnienie wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym. Niemniej z treści tego zarzutu, jak również uzasadnienia skargi kasacyjnej bezsprzecznie wynika, że intencją skarżących kasacyjnie było wywiedzenie zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. W ocenie skarżących kasacyjnie Sąd I instancji nie odniósł się do zarzutów skargi, nie rozważył ustawowych kompetencji Głównego Urzędu Likwidacyjnego i nie ustalił, czy organ ten miał kompetencje do orzekania o przejęciu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Okoliczność, że stanowisko zajęte przez Sąd I instancji jest odmienne od prezentowanego przez wnoszących skargę kasacyjną – także w sytuacji, gdy stanowisko skarżących jest trafne, nie oznacza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wady konstrukcyjne oraz nie poddaje się kontroli kasacyjnej. Z tego względu zarzut ten nie został trafnie postawiony, bo w istocie za jego pomocą skarżący kasacyjnie podważają ocenę prawną Sądu I instancji. Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 365 § 1 k.p.c. Skarżący kasacyjnie wywiedli, że Sąd I instancji pominął wiążącą moc trzech prawomocnych rozstrzygnięć sądów powszechnych (tj. Sądu Grodzkiego w P. sygn. akt: C 378/45, Sądu Powiatowego w P. sygn. akt: I Ns 641/59, Sądu Wojewódzkiego w Ł. sygn. akt: CR 907/59). Należy jednak pamiętać, że sąd administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego, a swoje rozstrzygnięcie opiera na materiale dowodowym zgromadzonym przez organ administracji publicznej, ewentualnie wskazanym przez strony postępowania sądowoadministracyjnego. Skoro zatem organ administracji publicznej nie zgromadził w aktach administracyjnych ww. orzeczeń sądów powszechnych, skarżący nie wskazali na nie w skardze do sądu, to Sąd I instancji rozpatrując przedmiotową sprawę nie miał możliwości odwołania się do tych orzeczeń, bo nie miał o nich jakiejkolwiek wiedzy. Z tych też względów Sąd I instancji nie mógł naruszyć zasady mocy wiążącej prawomocnych orzeczeń sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wnioski dowodowe zawarte w skardze kasacyjnej, gdyż - jak zostało to już wyżej wskazane - sąd administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego, a swoje rozstrzygnięcie opiera na materiale dowodowym zgromadzonym i postępowaniu dowodowym przeprowadzonym przez organ administracji publicznej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalone jest stanowisko zgodnie z którym dyspozycja art. 106 § 3 p.p.s.a. nie daje podstaw, by żądać przeprowadzenia przed sądem administracyjnym postępowania dowodowego wskazującego na istnienie nowych okoliczności faktycznych, których strona nie podniosła w toku postępowania przed organem administracji. Przeprowadzenie uzupełniającego dowodu nie może prowadzić do merytorycznego rozpoznania sprawy, bowiem rolą sądu administracyjnego jest ocena zgodności z prawem zaskarżonego aktu. Innymi słowy, postępowanie przed sądem administracyjnym nie może zmierzać do dokonania nowych ustaleń faktycznych ( por. wyroki NSA z 20 maja 2025 r., I OSK 967/22 , Lex nr 3876499, z 28 maja 2025 r., I OSK 1038/24, Lex nr 3891147). Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 188 w związku z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 203 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku.