I OSK 2083/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) Protokolant Inspektor sądowy Małgorzata Zientala po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 listopada 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 1592/22 w sprawie ze skargi W.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku stałego oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z 28 listopada 2022 r. I SA/Wa 1592/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W.M. (Skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku (Kolegium) z [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku stałego. Skarżący zaskarżył wyrok Sądu Wojewódzkiego skargą kasacyjną w całości zarzucając mu : 1) naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) przez niewłaściwe zastosowanie art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej poprzez przyjęcie, że Skarżący został prawidłowo pouczony o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu pomocy społecznej o każdej zmianie sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej; 2) naruszenie przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), tj. przez naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77, 80 k.p.a. poprzez dokonanie błędnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy - w szczególności przez brak poczynienia ustaleń, czy organ pierwszej instancji zbadał, czy Skarżący był świadomy obowiązku poinformowania organ pomocy społecznej o zmianie sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej - co skutkowało oddaleniem skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, a na wcześniejszym etapie, wydaniem negatywnych w konsekwencjach dla skarżącego decyzji administracyjnych. Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, na podstawie przepisu art. 185 p.p.s.a. Skarżący wniósł o: 1. uchylenie skarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, 2. zasądzenie kosztów postępowania, w tym zasądzenie, ze źródeł Skarbu Państwa, na rzecz pełnomocnika skarżącego kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu (również przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie) według norm przepisanych, bowiem nie zostały one opłacone ani w całości ani w części. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Przed przystąpieniem do ustosunkowania się do zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej przypomnieć należy istotę sporu zaistniałego w sprawie. Organy obu instancji nałożyły na Skarżącego obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia - zasiłku stałego. Podstawą faktyczną rozstrzygnięcia organów było ustalenie, że Skarżący w okresie, na który przyznano mu zasiłek stały, pobierał zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł miesięcznie, przyznany mu od 1 lutego 2020 r. do 31 marca 2023 r., na mocy decyzji z 16 kwietnia 2020 r. O fakcie przyznania i pobierania zasiłku pielęgnacyjnego Skarżący nie poinformował organów pomocy społecznej, pomimo zawarcia stosownego pouczenia w decyzji przyznającej mu zasiłek stały. Organy ustaliły również, że decyzją z 12 stycznia 2022 r. Prezydent zmienił wysokość zasiłku stałego przyznanego Skarżącemu na 227,39 złotych, przy uwzględnieniu ustawowego kryterium dochodowego wynoszącego 776 złotych dla osoby samotnie gospodarującej oraz dochodu Skarżącego, który po uwzględnieniu zasiłku pielęgnacyjnego wynosi 548,61 złotych. W konsekwencji, organy ustaliły, że Skarżący zobowiązany jest do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za okres od 1 marca 2020 r. do 31 grudnia 2021 r. w kwocie 4.748,48 złotych. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organy wskazały art. 104 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 2268, dalej jako "ustawa2). Ustalenia faktyczne organów i dokonaną przez nie ich ocenę prawną podzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę. Skarżący w zarzucie objętym punktem 2 petitum skargi kasacyjnej kwestionuje ustalenia faktyczne poczynione przez organy i podzielone przez Sąd Wojewódzki co do jego wiedzy o konieczności poinformowania organu o zmianie sytuacji majątkowej, to jest o fakcie przyznania i pobierania zasiłku pielęgnacyjnego. Skarżący podkreśla, że organy nie badały, czy treść pouczeń zawartych w decyzjach przyznających mu świadczenia z pomocy społecznej była dla niego zrozumiała i jasna. Odnosząc się do tego zarzutu Sąd kasacyjny wskazuje, że zarówno w decyzji przyznającej Skarżącemu zasiłek stały jak i w decyzjach przyznających mu inne świadczenia z pomocy społecznej znajduje się zapis zgodnie z którym "Stosownie do art. 109 w/w ustawy korzystający ze świadczeń z pomocy społecznej ma obowiązek poinformować niezwłocznie organ, który przyznał świadczenie o każdej zmianie sytuacji osobistej i majątkowej, która wiąże się z podstawą przyznania świadczenia." Sąd kasacyjny zwraca uwagę, że jak przyjmuje się w doktrynie, w świetle art. 109 ustawy świadczeniobiorca winien informować organ o każdej zmianie w swojej sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która jest związana z podstawą do przyznania świadczeń. Ocena wpływu tej zmiany na korzystanie z pomocy społecznej należy do organu (por. I. Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2023, art. 109). Decyzja z [...] maja 2019 r., którą zmieniono wysokość zasiłku stałego przyznanego Skarżącemu, wydana została po przeprowadzeniu z nim wywiadu. Z wywiadu tego wynika, że w jego trakcie badano sytuację Skarżącego w tym wysokość osiąganego przez niego dochodu, na który składał się zasiłek stały i dodatek mieszkaniowy. Z treści wywiadu wynika, że w jego trakcie ustalono zwiększenie dochodu Skarżącego o 76,78 złotych będące następstwem przyznania dodatku mieszkaniowego w określonej kwocie. Ustalenie to skutkowało wydaniem decyzji z [...] maja 2019 r. i zmniejszeniem wysokości zasiłku stałego. Okoliczności te świadczą o tym, że Skarżący miał wiedzę, iż zmiana wysokości uzyskiwanych świadczeń ma wpływ na wysokość zasiłku stałego. Sąd Wojewódzki słusznie zwrócił uwagę, że pouczenie o treści art. 109 ustawy znajduje się w każdej wydanej wobec Skarżącego decyzji, nie tylko we wskazanych powyżej decyzjach o przyznaniu zasiłku stałego, ale również w szeregu decyzji w przedmiocie zasiłków celowych, wydanych zarówno przed przyznaniem Skarżącemu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego jak i po tym momencie. Pouczenia o tożsamej treści zawierają również znajdujące się w aktach sprawy, podpisane przez Skarżącego, druki oświadczeń o stanie majątkowym. Odnosząc się do argumentacji Skarżącego dotyczącej jego konfliktu z pracownikiem organu pomocowego zwrócić należy uwagę, że konflikt ten zaistniał w 2018 r., o czym świadczy pismo z 4 października 2018 r. i dotyczył ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Po zgłoszeniu przez Skarżącego zastrzeżeń co do pracownika w 2018 r. przez okres trzech lat nie zaistniały sytuacje, które wywoływałyby wątpliwości Skarżącego co do prawidłowości działań pracownika. Trudno jest również przyjąć, by pracownik organu z uwagi na złożenie pisma z 4 października 2018 r. po upływie kilku lat od tego zdarzenia celowo wprowadzał w błąd Skarżącego, co do konieczności informowania organu o uzyskanym zasiłku pielęgnacyjnym. W tej sytuacji, skoro stan faktyczny sprawy został prawidłowo ustalony przez organy, zarzut naruszenia prawa materialnego, to jest art. 109 ustawy uznać należy za niezasadny. Skarżący został pouczony o konieczności informowania organu o zmianie swojej sytuacji majątkowej, którego to obowiązku nie zrealizował. Mając na uwadze powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne do Skarbu Państwa (art. 250 ppsa) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.