I OSK 2059/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mariola Kowalska Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 maja 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 127/24 w sprawie ze skargi W. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia 27 listopada 2023 r. nr SKO/4111/1057/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 maja 2024 r. sygn. I SA/Wa 127/24 oddalił skargę W. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia 27 listopada 2023 r. nr SKO/4111/1057/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę kasacyjną od wyroku wywiódł W. T. zarzucając Sądowi pierwszej instancji: I. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. 2024, poz. 935 - PostAdmU naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 323) - dalej uśr, w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego - dalej KPA oraz art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a PostAdmU, wyrażające się w zastosowaniu przez Sąd pierwszej instancji normy uzależniającej uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w sytuacji, gdy stan faktyczny rozpatrywanej sprawy wypełniał hipotezę tej normy, co nastąpiło w wyniku błędnego przyjęcia przez Sąd pierwszej instancji, że zakres sprawowanej przez skarżącego nad osobą niepełnosprawnej opieki nie wyklucza podjęcia zatrudnienia; II. na podstawie art. 174 pkt 2 PostAdmU naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 80 KPA w zw. z art. 133 § 1 PostAdmU oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c PostAdmU oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, wyrażające się w bezpodstawnym i nie popartym wszechstronną i całościową analizą zgromadzonego w toku postępowania administracyjnego materiału dowodowego, oraz przyjęcie, iż brak jest związku pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącego, a sprawowaną opieką nad matką, co doprowadziło Sąd pierwszej instancji do nieprzypisania orzekającym organom naruszeń prawa materialnego i procesowego, które w sprawie miały miejsca oraz do naruszenia art. 151 PostAdmU, poprzez odmowę zastosowania wyrażonej nim normy w sprawie; 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 106 § 1 oraz art. 133 § 1 oraz w zw. z art. 3 § 1 PostAdmU w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, polegające na przekroczeniu granic sądowej kontroli administracji poprzez nie sformułowanie przez Sąd w miejsce oceny orzekających organów, własnej oceny zebranych w sprawie dowodów i wynikających z nich okoliczności faktycznych sprawy, co doprowadziło do błędnego zastosowania prawa materialnego i nieuzasadnionego utrzymania w mocy wydanej w sprawie decyzji; 3. art. 1 § 1 i 2 w zw.145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 151 PostAdmU w zw. z art. 7, 8, 9 oraz 77 § 1 i 107 § 3 KPA, polegające na oddaleniu zamiast uwzględnieniu skargi a w konsekwencji nieuchyleniu decyzji organów pomimo, że nie rozważono całego materiału dowodowego w niniejszej sprawie, w tym nie uwzględniono faktu zamieszkiwania skarżącego z matką, co skutkowało niewyczerpującym wyjaśnieniem uzasadnienia decyzji, mającym wpływ na ustalenie praw i obowiązków skarżącego, będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy, do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przepis art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. 2024 r., poz. 935 – dalej jako: "p.p.s.a." wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu pierwszej instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne. Istotą sporu w niniejszej sprawie nie jest kwestionowanie faktu, iż matka skarżącego, T. T., legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ani to, że wymaga ona opieki i pomocy osób trzecich. Osią sporu, którą prawidłowo zidentyfikował Sąd pierwszej instancji, jest natomiast ocena, czy w ustalonym stanie faktycznym sprawy ziściła się kluczowa przesłanka materialnoprawna warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, określona w przepisie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm. - dalej jako: "u.ś.r."). Kwestią sporną jest zaistnienie ścisłego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad niepełnosprawną matką. W ocenie Sądu pierwszej instancji, podzielającej stanowisko organu odwoławczego, zgromadzony materiał dowodowy nie pozwalał na przyjęcie, że taki związek zachodzi, głównie z uwagi na ustalenia dotyczące odrębnych miejsc zamieszkania skarżącego i jego matki, oddalonych o ok. 30 km, co wykluczało sprawowanie opieki w sposób stały i uniemożliwiający jakąkolwiek aktywizację zawodową. Przechodząc do oceny sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów, w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów procesowych. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania, w szczególności art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023, poz. 775 – dalej jako: "k.p.a.") w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a., art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. (sformułowane w punktach II.1 oraz II.3 petitum skargi kasacyjnej), koncentrują się wokół twierdzenia, iż Sąd pierwszej instancji bezpodstawnie aprobował ustalenia organów, jakoby brak było związku pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącego a sprawowaną opieką, w szczególności poprzez rzekome pominięcie faktu wspólnego zamieszkiwania skarżącego z matką. Zarzuty te są nietrafne. Wbrew twierdzeniom skarżącego, Sąd Wojewódzki dokonał wnikliwej oceny zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego i prawidłowo uznał, że ustalenia faktyczne organów, w zakresie kluczowym dla rozstrzygnięcia, znajdują w nim pełne oparcie. Twierdzenie o wspólnym zamieszkiwaniu skarżącego z matką w W. od lipca 2023 r. (podniesione dopiero na etapie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego), pozostaje w rażącej sprzeczności z dowodami zgromadzonymi w toku postępowania administracyjnego, na podstawie których organy zobligowane były wydać decyzję. Sąd pierwszej instancji trafnie wskazał, opierając swoją kontrolę na materiale dowodowym zawartym w aktach sprawy (zgodnie z wymogiem art. 133 § 1 p.p.s.a.), że zarówno we wniosku z 21 września 2023 r., jak i w oświadczeniu z 8 sierpnia 2023 r., sam skarżący konsekwentnie wskazywał jako miejsce zamieszkania matki miejscowość Z. (oddaloną o ok. 30 km od W.). Co więcej, wywiad środowiskowy z dnia 28 września 2023 r., a więc przeprowadzony już po dacie, od której matka rzekomo miała zamieszkiwać ze skarżącym, został przeprowadzony przez pracownika socjalnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. i wprost stwierdzał, że T. T. zamieszkuje w Z.. Również dokumentacja medyczna z dnia 7 sierpnia 2023 r., załączona do akt, wskazuje adres matki w Z. i została wystawiona przez placówkę medyczną w O. , a nie w W. czy okolicach. Dane z rejestru PESEL z dnia 21 września 2023 r. także potwierdzały stałe zameldowanie T. T. w miejscowości Z.. W świetle tych spójnych i jednoznacznych dowodów, organy zasadnie przyjęły ustalenie, że miejsca zamieszkania skarżącego i jego matki są od siebie znacznie oddalone. Deklaracje skarżącego o wspólnym zamieszkaniu, złożone ex post, nie mogły podważyć ustaleń faktycznych organów, poczynionych prawidłowo na dzień wydawania decyzji. W konsekwencji, Sąd pierwszej instancji nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), ani zasad prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) i wyczerpującego zebrania materiału (art. 77 § 1 k.p.a.), aprobując ustalenia organów jako zgodne z zebranymi dowodami. Tym samym, oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. było w pełni uzasadnione. Nieuzasadniony jest również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 106 § 1 oraz art. 133 § 1 p.p.s.a. (zarzut II.2). Sąd pierwszej instancji nie przekroczył granic sądowej kontroli ani nie zastępował organów we własnej ocenie. Z kolei odmienna od dokonanej przez Sąd Wojewódzki ocena materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy nie przesądza o zasadności zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 106 § 1 oraz art. 133 § 1 p.p.s.a. Przechodząc do oceny zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr (zarzut I.1), należy stwierdzić, że jest on konsekwencją wadliwego postrzegania przez skarżącego stanu faktycznego sprawy. Zarzut ten opiera się na twierdzeniu, że skarżący sprawuje całodobową opiekę nad matką, co uniemożliwia mu podjęcie pracy, a Sąd pierwszej instancji i organy błędnie tego nie uznały. Skarżący usiłuje zatem sferę ustaleń faktycznych zwalczać poprzez zarzuty naruszenia prawa materialnego. Tymczasem, zasadność naruszenia prawa materialnego nie może zostać skutecznie wykazana na podstawie stanu faktycznego, który sama strona skarżąca uznaje za prawidłowy. Natomiast skoro w kontrolowanej sprawie prawidłowo ustalono, że skarżący i jego matka zamieszkiwali w miejscowościach oddalonych o ok. 30 km, to trafna była konkluzja organu, zaaprobowana przez Sąd Wojewódzki, że sprawowana opieka, z natury rzeczy, nie mogła mieć charakteru stałego. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że nie wykazano istnienia bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego, wymaganego przez art. 17 ust. 1 u.ś.r., pomiędzy niepodejmowaniem pracy przez skarżącego a koniecznością sprawowania stałej i długotrwałej opieki. Przepis ten nie został zatem niewłaściwie zastosowany. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.