I OSK 2043/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 24 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 kwietnia 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 86/24 w sprawie ze skargi E. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 8 listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy M. z dnia 31 lipca 2023 r. nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz E. G. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 86/24 oddalił skargę E. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 8 listopada 2023 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wydanie powyższego wyroku poprzedzone było następującymi ustaleniami faktycznymi i prawnymi. Wnioskiem z dnia 26 czerwca 2023 r. E. G. zwróciła się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem K. G. Wójt Gminy M., decyzją z dnia 31 lipca 2023 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na przepis art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), dalej powoływanej jako "u.ś.r.", podając, że niepełnosprawność męża skarżącej powstała w wieku 58 lat. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła skarżąca. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z dnia 8 listopada 2023 r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy w pierwszej kolejności wyjaśnił, że okoliczność, iż niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki powstała w okresie późniejszym niż wymaga tego art. 17 ust. 1 b u.ś.r., nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, że osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Kolegium należało zatem ustalić czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie. Podkreślono, że ustalony zakres opieki nie daje podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia, albowiem czynności wykonywane przez odwołującą, ustalone na podstawie wywiadu oraz wskazane w oświadczeniu odwołującej, nie odbiegają od zwykłych czynności wykonywanych przez osoby pracujące zawodowo i wspólnie zamieszkujące np. ze starszymi rodzicami do alimentacji których są zobowiązane. Większość czynności wykonywanych przez odwołującą wynikają wprost z faktu wspólnego zamieszkiwania i gospodarowania oraz z ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego wobec męża. Zdaniem organu II instancji, wykonywanie tych czynności z pewnością nie zajmuje odwołującej całego dnia i nie uniemożliwia wykonywania tak specyficznej pracy, jak praca we własnym gospodarstwie rolnym. Ponadto, trudno przyjąć że w sprawie występuje związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Czynności jak: przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, podawanie lekarstw, sprzątanie, pranie, wykup lekarstw, pomoc w porannej toalecie, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności odwołującej. Skarżąca wniosła skargę na ww. decyzję, zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając skargę stwierdził, że z zestawienia daty rezygnacji przez E. G. z pracy w gospodarstwie rolnym (1 kwietnia 2022 r.) z datą powstania u męża skarżącej niezdolności do samodzielnej egzystencji (orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 5 kwietnia 2022 r.) - 18 lipca 2021 r. wynika, że strona przez okres blisko 8 miesięcy była w stanie godzić pracę w gospodarstwie rolnym z opieką nad niepełnosprawnym mężem. Ponadto, z przedłożonej przez skarżącą dokumentacji medycznej nie wynika, aby wystąpiły nagłe okoliczności pogarszające stan zdrowia męża skarżącej oscylujące wokół wskazanej przez skarżącą daty rezygnacji z pracy. Skoro zatem skarżąca mogła przez okres około 8 miesięcy godzić pracę w gospodarstwie rolnym z opieką nad niepełnosprawnym mężem (niezdolnym do samodzielnej egzystencji), to trudno przyjąć, że rezygnacja z tej pracy (bądź zaniechanie podjęcia aktywności zawodowej) przez skarżącą w dacie złożenia wniosku wynikało wyłącznie z konieczności opiekowania się chorym mężem. W ocenie Sądu, analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego doprowadziła Kolegium do prawidłowej konkluzji, że ustalony w sprawie zakres opieki nad mężem nie daje podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia. Podzielono przy tym zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wnioski organu odwoławczego, że czynności, takie jak wskazane w wywiadzie środowiskowym - przygotowanie posiłków, zakupy (w tym lekarstwa), pranie, sprzątanie, zamawianie wizyt lekarskich i towarzyszenie w nich, stanowią zasadniczo czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego. Pozwala to z jednej strony przyjmować, że czynności te nie angażują specjalnie dodatkowego czasu skarżącej, skoro także jej dotyczą, z racji wspólnego zamieszkiwania z mężem, a z drugiej stwierdzić, że są one wykonywane także przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i mogą być realizowane tak przed rozpoczęciem pracy, jak też po jej zakończeniu albo w dni wolne od pracy (np. w weekendy). Również podawanie mężowi leków, towarzyszenie podczas wizyt lekarskich i badań, podłączanie koncentratora tlenu (14 godzin na dobę, tj. na noc i 2 razy dziennie po godzinie), motywowanie męża do aktywności fizycznej oraz spacerowanie - nie wyczerpuje znamion stałej opieki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca, zarzucając naruszenie: I) prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, że zakres sprawowanej przez stronę skarżącą opieki nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia oraz że między rezygnacją lub niepodejmowaniem przez stronę skarżącą zatrudnienia nie występuje zawiązek przyczynowy; II) naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, tj.: 1) art. 135 P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie przy orzekaniu całości okoliczności faktycznych w przedmiotowej sprawie w postaci niewzięcia pod uwagę faktu, iż strona skarżąca od 2022 r. pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z rezygnacją z zatrudnienia i sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną; 2) art. 151 P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi przy nieuwzględnieniu całości materiału dowodowego zebranego w sprawie, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 3) art. 151 P.p.s.a. poprzez niesłuszne oddalenie skargi podczas gdy zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 i 80 K.p.a., bowiem organ odwoławczy orzekł jednoznacznie sprzecznie z zebranym materiałem dowodowym oceniając go zupełnie dowolnie, czym naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów zdecydowanie wykraczając poza granice tej swobody. Mając na uwadze powyższe, skarżąca kasacyjnie wniosła o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 P.p.s.a.; 2) ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji na podstawie 185 § 1 P.p.s.a.; 3) zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie skarżąca kasacyjnie oświadczyła, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Skarga kasacyjna oparta została na obydwu podstawach wymienionych w art. 174 P.p.s.a. W takiej sytuacji co do zasady w pierwszej kolejności rozważenia wymagają zarzuty przytoczone w ramach podstawy kasacyjnej przewidzianej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. Należy jednakże zauważyć, że zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania są ściśle powiązane z zarzutem naruszenia prawa materialnego i w związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny odniesie się łącznie do postawionych zarzutów. Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. W dacie orzekania przez organy w przedmiocie wniosku skarżącej o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zastosowanie znajdowały przepisy w brzmieniu ówcześnie obowiązującym. Stosownie do treści art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Powołany przepis określa więc przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, które muszą zaistnieć łącznie, aby danej osobie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. W odniesieniu zaś do rolników, ich małżonków i domowników ustawodawca wprowadził odrębną regulację przewidzianą w art. 17b u.ś.r., zgodnie z którym, w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2). Z powołanych przepisów wynika zatem, że jednym z warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest brak aktywności zawodowej osoby ubiegającej się o to świadczenie, spowodowany koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Istotne jest przy tym, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom wymienionym w ww. przepisie, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (w przypadku rolników zaprzestają prowadzenia gospodarstwa rolnego) w celu sprawowania opieki nad osobą w nim wskazaną. Podkreślenia wymaga, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera legalnej definicji określenia "sprawowania stałej lub długotrwałej opieki", a więc istotna jest w tym przypadku wykładnia tych pojęć stosowana w orzecznictwie sądów administracyjnych. Zgodnie zaś z tą wykładnią sprawowanie długotrwałej lub stałej opieki nad osobą jej wymagającą powinno być utożsamiane z rozumieniem tego zwrotu w języku potocznym, ale przy jednoczesnym przyjęciu, że zapewnienie tego rodzaju opieki podopiecznemu musi polegać na sprawowaniu przez opiekuna osobistych starań i na tyle wypełniać jego czas, że nie jest on w stanie podjąć żadnej innej, stałej aktywności, wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania czyli aktywności zawodowej. W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że E. G. wnioskiem z dnia 26 czerwca 2023 r. wystąpiła o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawnym mężem. Do akt dołączono orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 5 kwietnia 2022 r., z którego wynika, że K. G. jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji do 30 kwietnia 2023 r., a data jej powstania niezdolności zaistniała w dniu 18 lipca 2021 r. oraz orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 30 marca 2023 r., wskazujące że mąż skarżącej jest niezdolny do samodzielnej egzystencji do dnia 30 kwietnia 2025 r. Następnie w dniu 14 lipca 2023 r. pracownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. przeprowadził wywiad środowiskowy, z którego wynika, że E. G. nie pracuje zawodowo, gdyż zajmuje się opieką nad swoim mężem, który jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji. Choroby, które występują u K. G., zwłaszcza [...], nie pozwalają mu na samodzielne funkcjonowanie. Skarżąca praktycznie cały dzień towarzyszy mężowi. Od samego rana zajmuje się czynnościami związanymi z opieką, m.in. podaje leki oraz podłącza koncentrator tlenu. Ww. przez cały dzień mobilizuje męża do aktywności, tj. spacery, wykonywanie drobnych czynności, gdyż brak ruchu bardzo niekorzystnie wpływa na jego wydolność oddechową. Ponadto zainteresowana jeździ z mężem do lekarzy na wizyty kontrolne i na badania. Wykonuje wszystkie czynności domowe, robi zakupy, przygotowuje posiłki, sprząta, pierze itd., wykupuje leki i podaje je mężowi. K. G. - jak ustalono - potrzebuje, aby żona była blisko niego, gdyż często ma stany lękowe. Ponadto bezsporne jest, że skarżąca złożyła wraz z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oświadczenie, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego od dnia 1 kwietnia 2022 r. (część III wniosku) oraz odrębne oświadczenie z dnia 26 czerwca 2023 r. o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz pracy w gospodarstwie rolnym w dniu 1 kwietnia 2022 r. Przedstawiła także decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 20 czerwca 2022 r. o ustaniu dla niej od dnia 1 kwietnia 2022 r. ubezpieczenia społecznego rolników w zakresie: I) ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego; II) ubezpieczenia emerytalno-rentowego oraz ustania obowiązku opłacenia składek za ww. osobę od wymienionego dnia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie analizując materiał dowodowy doszedł do wniosku, że z zestawienia daty rezygnacji przez skarżącą z pracy w gospodarstwie rolnym z datą powstania u K. G. niezdolności do samodzielnej egzystencji wynika, że skarżąca przez okres blisko 8 miesięcy była w stanie godzić pracę w gospodarstwie rolnym z opieką nad niepełnosprawnym mężem. Ponadto Sąd ocenił, że z przedłożonej przez skarżącą dokumentacji medycznej nie wynika, aby wystąpiły nagłe okoliczności wskazujące na pogorszenie stanu zdrowia męża skarżącej w okolicach wskazanej przez skarżącą daty rezygnacji z pracy. Skoro zatem skarżąca mogła przez okres około 8 miesięcy godzić pracę w gospodarstwie rolnym z opieką nad niepełnosprawnym mężem (niezdolnym do samodzielnej egzystencji), to trudno przyjąć, że rezygnacja z tej pracy (bądź zaniechanie podjęcia aktywności zawodowej) przez skarżącą w dacie złożenia wniosku wynikało wyłącznie z konieczności opiekowania się chorym mężem. Odnosząc się natomiast do zakresu czynności opiekuńczych, jaką skarżąca świadczy niepełnosprawnemu mężowi Sąd stwierdził, że nie jest on tego rodzaju, że całkowicie wyklucza jej aktywność zawodową, tj. pracę w gospodarstwie rolnym. Wynikający z akt stan zdrowia niepełnosprawnego, który choć niewątpliwie obarczony jest szeregiem dolegliwości i schorzeń - nie uprawniał do podważenia przyjętego przez Kolegium zakresu czynności realizowanych przez skarżącą względem męża. Sąd podzielił zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wnioski organu odwoławczego, że czynności, takie jak wskazane w wywiadzie środowiskowym - przygotowanie posiłków, zakupy (w tym lekarstwa), pranie, sprzątanie, zamawianie wizyt lekarskich i towarzyszenie w nich, stanowią zasadniczo czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego tak przedstawiona ocena materiału dowodowego dokonana przez Sąd I instancji jest niepełna, gdyż pomija istotną okoliczność wynikającą z akt sprawy. Mianowicie skarżąca występując z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miała ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jak wyjaśnił w uzasadnieniu decyzji organ I instancji, na podstawie decyzji Wójta Gminy M. z dnia 31 października 2022 r., przyznano stronie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad mężem K. G. na okres od 1 listopada 2022 r. Następnie, jak wynika z akt sprawy, skarżąca wystąpiła z kolejnym wnioskiem i decyzją z dnia 10 maja 2023 r. organ I instancji przyznał specjalny zasiłek opiekuńczy na okres od 1 maja 2023 r. do 31 października 2023 r. Organ I instancji rozstrzygając pozytywnie wniosek o przyznanie świadczenia uznał, że zostały spełnione przesłanki określone w art. 16a ust. 1 u.ś.r., wskazując że E. G. jest rzeczywistym opiekunem męża, zapewnia mu stałą opiekę, dyscyplinuje do leczenia i przyjmowania lekarstw, dowozi do lekarza i opiekuje się nim wiele godzin dziennie. Wyjaśniono, że legitymujący się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji wydanym do dnia 30 kwietnia 2025 r. jest osobą zależną od innych, ma problemy z ubieraniem się, poruszaniem, wymaga pomocy przy porannej i wieczornej toalecie, kąpaniu, sprzątaniu. Wnioskująca musi robić zakupy, przygotowywać posiłki dawkować leki, robić zabiegi higieniczno-pielęgnacyjne ciała chorego, jeździć do lekarzy. Wobec powyższego stwierdzono, że K. G. wymaga stałej opieki innej osoby, a strona spełnia przesłanki określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych do przyznania świadczenia. Wobec powyższego wyjaśnić trzeba, że zgodnie z art. 16a ust. 1 u.ś.r., specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z treści ww. przepisu wynika zatem, że podobnie jak w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego, również przy ocenie przesłanek przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego istotne jest to, czy istnieje bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą a rezygnacją z zatrudnienia (niepodejmowaniem zatrudnienia) przez opiekuna. Okoliczność, że dana osoba rezygnuje z zatrudnienia albo nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie stanowi więc sama w sobie wystarczającej przesłanki nabycia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Koniecznym jest bowiem, aby rezygnacja z zatrudnienia lub jego podjęcia była powiązana z celem, jakim jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Niezbędne jest zatem istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki. Aby można było przyznać stronie specjalny zasiłek opiekuńczy, w rezultacie kluczowe znaczenie ma zbadanie okoliczności i powodów tej rezygnacji. Ponadto należy ustalić, że zachodzi wyraźny i bezpośredni związek czasowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą najbliższą. Tak więc zarówno w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego, jak i specjalnego zasiłku opiekuńczego, tożsamą podstawową przesłanką jego przyznania jest to, że dana osoba rezygnuje z zatrudnienia albo nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą bliską. W tym zakresie przesłanka ta pozostaje identyczna (por. wyroki z dnia 4 grudnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2881/23, z dnia 6 grudnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2888/23 oraz z dnia 21 lutego 2025 r. sygn. akt I OSK 373/24). Porównanie treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. w zw. z art. 17b u.ś.r. (w przypadku rolników) oraz art. 16a ust. 1 u.ś.r. prowadzi więc do wniosku, że w obu przypadkach ustawodawca wymagał istnienia bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej opiekuna a koniecznością zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej. Skoro zatem w rozpoznawanej sprawie Wójt Gminy M. przyznał skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od 1 maja 2023 r. do 31 października 2023 r. to przyjąć należało, że właściwy organ administracji publicznej uprzednio pozytywnie zweryfikował istnienie związku przyczynowego w odniesieniu do sprawowania opieki w tym okresie, a także zaakceptował istnienie związku czasowego pomiędzy zaprzestaniem przez skarżącą prowadzenia gospodarstwa rolnego, a opieką nad mężem. Decyzja przyznająca specjalny zasiłek opiekuńczy, jako ostateczna decyzja administracyjna, korzysta z domniemania legalności. Oceniając wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego organy administracji, a następnie Sąd I instancji, nie mogły pominąć faktu uprzedniego przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego i wynikających z tego konsekwencji prawnych i faktycznych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu przy ocenie zaistniałych w sprawie okoliczności nie wzięło zatem pod uwagę jej całokształtu. Organ odwoławczy nie wyjaśnił w uzasadnieniu decyzji przyczyn odmiennej oceny tych samych okoliczności faktycznych na tle prawa do różnych świadczeń, ale o zbieżnych przesłankach ich przyznawania. Brak rozważeń w tym zakresie zaakceptował następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. W sytuacji gdy stan faktyczny dotyczący osoby wymagającej opieki oraz osoby sprawującej opiekę nie uległ istotnej zmianie, a podstawowa przesłanka dotycząca związku przyczynowego między opieką a brakiem zatrudnienia jest identyczna dla obu świadczeń, to arbitralne zakwestionowanie istnienia tego związku w postępowaniu o świadczenie pielęgnacyjne, bez wykazania zmiany okoliczności faktycznych, narusza zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie uczestników do władzy publicznej (art. 8 § 1 K.p.a.). Ponadto, zgodnie ze sformułowaną w art. 7 K.p.a. zasadą prawdy obiektywnej organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Zasada prawdy obiektywnej została skonkretyzowana w art. 77 § 1 K.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast w oparciu o art. 80 K.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Biorąc pod uwagę powyższe regulacje należy uznać, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, zaś prawo strony do inicjowania postępowania wyjaśniającego, nie zwalnia organu administracji publicznej z obowiązku podejmowania z urzędu czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Z tych względów wadliwie Sąd I instancji zastosował art. 151 P.p.s.a. oddalając skargę, w sytuacji gdy organy obu instancji dokonały nieprawidłowej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego naruszając tym samym podstawowe zasady postępowania administracyjnego określone w art. 7, art. 77 § i art. 80 K.p.a. Zauważyć przy tym należy, że pełnomocnik skarżącej na etapie postępowania przed organem I instancji złożył oświadczenie z dnia 22 czerwca 2023 r., z którego wynika, że strona z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z przysługującego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego decyzją nr [...], jednak okoliczność ta również nie została wzięta pod uwagę ani przez organ odwoławczy, ani przez Sąd I instancji. Mając na uwadze przedstawione okoliczności konieczne stało się uchylenie zaskarżonego wyroku, zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji. Niezasadny jest natomiast zarzut naruszenia art. 135 P.p.s.a. Stanowi on, że sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Przepis ten dotyczy jednak jedynie wyroków uwzględniających skargę, a zatem w ramach zarzutu dotyczącego naruszenia art. 135 P.p.s.a., w przypadku oddalenia skargi przez Sąd I instancji - jak w niniejszej sprawie - nie można skutecznie kwestionować przeprowadzonej przez ten Sąd oceny legalności zaskarżonej decyzji. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za zasadną i na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 wyroku. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a.