I OSK 2035/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka (spr.) Sędziowie sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. S. i C. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 listopada 2018 r. sygn. akt III SA/Kr 512/18 w sprawie ze skargi E. S. i C. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy podjęcia zawieszonego postępowania oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 27 listopada 2018 r., III SA/Kr 512/18, oddalił skargę E. S. i C. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z [...] lutego 2018 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Burmistrza Miasta i Gminy O. z [...] października 2017 r. nr [...] o odmowie podjęcia zawieszonego z urzędu postanowieniem Burmistrza Miasta i Gminy O. z [...] maja 2016 r. nr [...] postępowania w sprawie rozgraniczenia nieruchomości położonej w B., Gmina O., oznaczonej jako działka nr [...], będącej własnością D. D., z działką sąsiednią nr [...], będącą własnością skarżących, do czasu prawomocnego zakończenia postępowania sądowego o rozgraniczenie działki o nr. [...] z działką nr [...] (w zakresie dot. pkt "13e"), objętego wcześniejszym postępowaniem administracyjnym nr [...]. W skardze kasacyjnej skarżący zaskarżyli wyrok Sądu I instancji w całości, wnosząc o jego zmianę przez jego uchylenie i uwzględnienie wniosków skarżących zawartych w pkt 1) i 2) skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego oraz o rozpoznanie sprawy poza kolejnością. Skarżący kasacyjnie zrzekli się przy tym przeprowadzenia rozprawy. Sądowi I instancji zarzucono naruszenie: 1. prawa materialnego, tj.: a) art. 153 k.c. w zw. z art. 1 ust. 1 ustawy z 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. 27 poz. 250) przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na ich niezastosowaniu, co miało wpływ na wynik sprawy, bowiem Sąd I instancji nie wziął pod uwagę stanu prawnego nieruchomości oznaczonej obecnie jako działka nr [...], której część stanowiła droga polna, granicząca od południa z działką nr [...] i od północy z działką nr [...], będąca na dzień [...] listopada 1971 r. własnością rodziców skarżącego; b) art. 29 ust. 2 i art. 30 ust. 1 ustawy z 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2101) przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na ich niezastosowaniu; 2. przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 97 § 2 k.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na ich niezastosowaniu; b) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że Sąd I instancji przyjął za prawidłowe ustalenia organu II instancji, pomimo tego, że organ ten w ogóle nie wziął pod uwagę stanu prawnego nieruchomości oznaczonej obecnie jako działka nr [...], której część stanowiła droga polna, wynikającego ze stanu posiadania tej działki na dzień [...] listopada 1971 r. oraz nie uwzględnił dowodów w postaci zdjęć i wydruku mapy z Geoportalu przedłożonych przez skarżących przy piśmie z 7 listopada 2016 r. złożonym w Urzędzie Miasta i Gminy w O. oraz wydruków z Ortofotomapy z [...] Infrastruktury Przestrzennej Urzędu Marszałkowskiego Województwa [...] przedłożonych przy piśmie z 28 września 2017 r. Organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie wyjaśnił dlaczego nie rozpoznał wyżej wskazanych dowodów, a pomimo to Sąd I instancji bezkrytycznie uznał, że wskazany pkt "13e" (łączący oba postępowania rozgraniczeniowe) stanowi tzw. trójmiedzę pomiędzy działkami: [...], [...] i [...]. Sąd I instancji pomimo zatem obowiązku zbadania, czy w czasie podejmowania zaskarżonego postanowienia organ II instancji nie naruszył prawa, nie odniósł się w ogóle do podniesionych w skardze zarzutów odnośnie nieuwzględnienia stanu posiadania na dzień [...] listopada 1971 r., mającego zgodnie z orzeczeniami Sądu Najwyższego przywołanymi przez skarżących w piśmie z 7 listopada 2016 r., istotne znaczenie przy dokonywaniu rozgraniczenia, bowiem droga polna w dniu [...] listopada 1971 r. i wcześniej była w samoistnym posiadaniu rodziców skarżącego, a nie w posiadaniu poprzedników prawnych uczestniczki D. D. Skarżący cały czas podnosili, że babka skarżącego, darowała nieformalnie poprzednikom prawnym ww. uczestniczki część działki nr [...] na wybudowanie domu, do linii biegnącej w przedłużeniu zachodniej ściany stodoły M. B. w kierunku północnym, bez drogi dojazdowej biegnącej od drogi publicznej w kierunku zachodnim do pozostałej części działki nr [...], którą to drogę pozostawiła sobie, a następnie darowała ją nieformalnie wraz z pozostałą częścią działki nr [...] rodzicom skarżącego. Droga ta była odgrodzona od darowanej nieformalnie poprzednikom prawnym ww. uczestniczki części działki nr [...] ogrodzeniem biegnącym od drogi publicznej w kierunku zachodnim do przedłużenia linii zachodniej ściany stodoły M. B., a następnie w kierunku północnym do części działki darowanej nieformalnie jej córce M. T. i mężowi B. T. Po dobudowaniu przez poprzedników prawnych uczestniczki D. D. budynków garażu i stodoły zachodnia granica darowanej im działki biegła w przedłużeniu zachodniej ściany stodoły M. B. w kierunku północnym do miejsca gdzie budynek garażu łączył się z budynkiem stodoły. Jesienią 1976 r. rodzice uczestniczki W. i K. R. przesunęli samowolnie ogrodzenie biegnące po zachodniej stronie ich działki w kierunku zachodnim do linii stanowiącej przedłużenie ogrodzenia biegnącego w poprzek obecnej działki nr [...] w kierunku południowym i przedłużyli do tego miejsca ogrodzenie biegnące wzdłuż ww. drogi po południowej stronie ich działki. Po tym przesunięciu ogrodzenia i zajęciu części działki darowanej im przez babkę skarżącego stan prawny działki W. i K. R. uległ zmianie w stosunku do stanu istniejącego w [...] listopada 1971 r. o tyle, że własność tej bezprawnie zajętej części działki – obecny nr [...], nabyli oni już przez zasiedzenie. Tak więc zasiedzenie od roku 1976 części działki przekraczającej stan posiadania z daty [...] listopada 1971 r. doprowadziło do powstania stanu prawnego, w oparciu o który można ustalić przebieg granicy pomiędzy obecnymi działkami nr [...] i [...], w oparciu o przepis art. 153 k.c. Na dowód wykazania stanu faktycznego i zakresu posiadania nieruchomości przez M. Ż. oraz przez W. i K. R. na dzień [...] listopada 1971 r. i na jesień 1976 r., a także na dowód dalszego przesunięcia przez W. i K. R. słupków ogrodzenia działki nr [...] na zachód w roku 1999 i późniejszego zrobienia w tym miejscu ogrodzenia i założenia bramy oraz założenia bramy od strony wschodniej, skarżący kasacyjnie przedłożyli dodatkowo trzy arkusze zawierające zdjęcia opisanej wyżej drogi dojazdowej stanowiącej integralną część działki nr [...], której M. Ż. nie darowała nieformalnie W. i K. R. i która na dzień [...] listopada 1971 r. znajdowała się w samoistnym posiadaniu rodziców skarżącego, a wcześniej w posiadaniu jego babki oraz zdjęcia budynków garażu i stodoły na obecnej działce nr [...] oraz zdjęcia stawianego później ogrodzenia w 1999 r. wraz z ich opisem i nawiązaniem do zrzutów z portali. Skoro zatem działka nr [...] nie graniczy z działką nr [...], lecz z działką nr [...], a działka nr [...] nie graniczy z działką [...], lecz z działką [...], postępowanie sądowe toczące się obecnie przed Sądem Rejonowym w Olkuszu w sprawie sygn. akt I Ns 960/16 nie stanowi i nigdy nie stanowiło zagadnienia wstępnego dla rozgraniczenia działki nr [...] z działką nr [...], a więc nie było żadnych podstaw do zawieszenia postanowieniem z [...] maja 2016 r. postępowania o rozgraniczenie tych działek wszczętego postanowieniem z [...] marca 2015 r. Bezpodstawnie zawieszone ww. postanowieniem postępowanie rozgraniczeniowe powinno być bezwzględnie podjęte, bo również postępowanie sądowe w sprawie sygn. akt I Ns 424/16, które jest kontynuacją administracyjnego postępowania o rozgraniczenie działek [...] i [...] z działką nr [...] wszczętego postanowieniem z [...] października 2015 r. i zakończonego decyzją z [...] kwietnia 2016 r., nie dotyczy rozgraniczenia między działkami [...] i [...], a więc jego zakończenie nie stanowi zagadnienia wstępnego, które stanowiło niesłusznie podstawę zawieszenia postępowania rozgraniczeniowego wszczętego postanowieniem z [...] marca 2015 r. W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestniczka postępowania D. D. wniosła o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Zarządzeniem z 1 marca 2022 r. Przewodniczący Wydziału I w Izbie Ogónoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego, poinformował strony postępowania, że w związku ze zmianą art. 15 zzs4 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095, z późn. zm., dalej: uCOVID-19) wynikającą z art. 4 pkt 3 ustawy z 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1090), w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich, w sprawach, w których strony nie wyraziły zgody na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadza rozprawę wyłącznie zdalnie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość, jeżeli wszystkie strony wyrażą na to zgodę. We wskazanym wyżej okresie nie przeprowadza się rozpraw w siedzibie Naczelnego Sądu Administracyjnego z udziałem stron. Jeżeli którakolwiek z wezwanych stron oświadczy, że nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej, sprawa zostanie skierowana na posiedzenie niejawne. W związku z powyższym zwrócono się do stron postępowania o udzielenie informacji, w terminie 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia, czy wyrażają zgodę na rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym. W razie wyrażenia zgody, poinformowano o możliwości przedstawienia, w terminie 7 dni, dodatkowych wyjaśnień na piśmie. W przypadku braku zgody na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym zwrócono się o udzielenie informacji, czy strona posiada możliwości techniczne uczestniczenia w rozprawie zdalnej przy użyciu informatycznej aplikacji. Poinformowano także, że na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 uCOVID-19 Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenia posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna, że rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. W odpowiedzi D. D. poinformowała o braku możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej i wniosła o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Natomiast skarżący kasacyjnie wyrazili zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Zarządzeniem z 4 kwietnia 2022 r. Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 uCOVID-19, zarządził skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne celem rozpoznania skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej. Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna nie podlega uwzględnieniu. Nie mogły odnieść skutku zarzuty dotyczące prawa materialnego. Przedmiotem zaskarżonego postanowienia była kwestia odmowy podjęcia zawieszonego postępowania, a zatem istnienia podstaw do zastosowania art. 97 § 2 k.p.a. Sąd I instancji nie oceniał w tej sprawie prawidłowości zastosowania prawa materialnego wskazanego w pkt 1. skargi kasacyjnej, bowiem przedmiotem zaskarżonego aktu nie było rozgraniczenie nieruchomości, a jedynie kwestie procesowe. To, jak powinna przebiegać granica pomiędzy działką nr [...] i działką nr [...] nie było przedmiotem rozstrzygnięcia organów, a tym samym kontroli Sądu I instancji. Sąd I instancji nie mógł więc naruszyć wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego, ani prowadzić ustaleń w oparciu o te przepisy. Nie uzasadniają uchylenia zaskarżonego wyroku również zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Po pierwsze, nie postawiono w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów regulujących czynności dowodowe i nie zakwestionowano w szczególności ustaleń faktycznych. Nie podważono twierdzenia organów, że konfiguracja i położenie względem siebie działek [...], [...], [...] i [...] jest takie, że ustalenie granicy między działkami [...] i [...] może wpływać na przebieg granicy między działkami [...] i [...]. Niezależnie od tego, jak zidentyfikuje się potencjalny punkt wspólny, może się on pojawić w związku z ustalonym przez sąd powszechny przebiegiem granicy między działkami [...] i [...]. Twierdzenia skarżących dotyczące rzeczywistego w ich przekonaniu przebiegu granic podlegają weryfikacji we wszczętych i zawisłych postępowaniach przed sądami powszechnymi. Z tego powodu nie znajduje uzasadnienia zarzut naruszenia art. 97 § 2 k.p.a. Skoro nie zaistniały podstawy do podjęcia zawieszonego postępowania, to odmowa jego podjęcia nie narusza tego przepisu. Sąd I instancji, badając sprawę, prawidłowo odniósł się także do twierdzeń skarżących, że w sprawie nie zaistniała podstawa do zawieszenia postępowania. Ustalenia faktyczne dotyczące konfiguracji i wzajemnego położenia działek, wobec których nie zgłoszono zarzutów kasacyjnych, uzasadniają stanowisko Sądu I instancji, że zastosowanie w sprawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. było zasadne i brak jest podstaw do twierdzenia, że wadliwie i bezpodstawnie doszło w sprawie do zawieszenia postępowania. Zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. nie został uzasadniony, nie potwierdza go także teza, że Sąd I instancji pominął podniesione w skardze zarzuty dotyczące opisanego przez skarżących stanu posiadania gruntów w przeszłości i ich zagospodarowania. Jak wyżej wskazano, przedmiotem ustaleń organów i Sądu I instancji nie mogły być w sprawie kwestie materialnoprawne, związane z przebiegiem granic między poszczególnymi działkami. Nie znajduje aktualnie potwierdzenia teza skargi kasacyjnej, że działka [...] nie graniczy z działką [...], lecz z działką [...], a działka [...] nie graniczy z działką [...], lecz z działką [...]. Skoro w skardze kasacyjnej nie wykazano, że w postępowaniu administracyjnym doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, Sąd I instancji nie miał podstaw do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i nie naruszył tego przepisu, oddalając skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej. Podstawą do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym był przepis art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. w zw. z art. 15zzs4 ust. 1 uCOVID-19, zgodnie z którym okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy. Takie związanie pojawia się na gruncie przepisów p.p.s.a. w sytuacji, o jakiej mowa w art. 182 § 2 p.p.s.a., to jest w przypadku, gdy strona, która wniosła skargę kasacyjną zrzekła się rozprawy, a inne strony w terminie 14 dniu zgłosiły żądanie jej przeprowadzenia. Brak związania takim żądaniem przewidziany w art. 15zzs4 ust. 1 uCOVID-19 oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny jest uprawniony do rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 15zzs4 ust. 1 uCOVID-19. Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.