I OSK 2016/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej J.B., K.B. i V. sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 sierpnia 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1287/19 w sprawie ze skargi A.K., U.T., L.W. i M.T. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 7 lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: podjąć zawieszone postępowanie.

Postanowieniem z dnia 21 października 2022 r. sygn. akt I OSK 2016/20 Naczelny Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, do czasu ostatecznego i prawomocnego zakończenia postępowania toczącego się w sprawie z wniosku dekretowego złożonego na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy przez przeddekretowych właścicieli nieruchomości ul. [...] W. i A. małżonków D., wskazując że merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy dekretowej oddziałuje na sprawę niniejszą dotyczącą odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy Warszawa [...] z dnia 5 lutego 1979 r. o sprzedaży na rzecz dotychczasowego najemcy lokalu mieszkalnego nr [...] w budynku przy ul. [...]. Zarządzeniami z dnia 25 maja 2023 r., 17 lipca 2023 r. oraz 11 stycznia 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny zwracał się do Prezydenta m.st. Warszawy oraz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie o udzielenie informacji, czy zostało zakończone postępowanie w sprawie z wniosku dekretowego złożonego na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy przez przeddekretowych właścicieli nieruchomości położonej przy ul. [...], jednakże z odpowiedzi udzielanych przez ww. organy nie wynikało aby w sprawie tej zostały wydane decyzje ostateczne, a postępowanie zostało zakończone. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zgodnie z treścią art. 128 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", sąd postanowi podjąć postępowanie z urzędu, gdy rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego postępowania - od dnia uprawomocnienia się orzeczenia kończącego to postępowanie; sąd może jednak i przedtem, stosownie do okoliczności, podjąć dalsze postępowanie. Z powołanego przepisu wynika m.in., że postępowanie zawieszone zostaje podjęte, gdy postępowanie administracyjne, z powodu którego nastąpiło zawieszenie, zostanie ostatecznie zakończone, a w przypadku zaskarżenia aktu wydanego w tym postępowaniu do sądu administracyjnego – zostanie zakończone postępowanie sądowoadministracyjne. Przyczyna zawieszenia postępowania dotycząca sytuacji, gdy rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego postępowania, przestaje zatem istnieć od dnia uprawomocnienia się orzeczenia kończącego to postępowanie. Jednak sąd może nawet przed tą datą podjąć postępowanie, pod warunkiem że przemawiają za tym okoliczności sprawy sądowoadministracyjnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 marca 2011 r. sygn. akt I OSK 1514/10 oraz A. Skoczylas, P. Szustakiewicz (red.) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 2, Warszawa 2023, Legalis, komentarz do art. 128). W sprawie bezsporne jest, że nie zostało zakończone postępowanie w sprawie z wniosku dekretowego złożonego na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy przez przeddekretowych właścicieli nieruchomości położonej przy ul. [...], tj. W. i A. małżonków D. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 21 października 2022 r. przedmiotem zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 sierpnia 2019 r. jest ocena prawidłowości postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 7 lutego 2013 r. oraz poprzedzającego je postanowienia tego organu z dnia 26 października 2012 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy Warszawa-[...] z dnia 5 lutego 1979 r. o sprzedaży lokalu mieszkalnego nr [...], znajdującego się w budynku położonym w Warszawie przy ul. [...]. We wskazanych postanowieniach organ uznał, że stronami postępowania dotyczącego rozpoznania wniosku dekretowego nie są następcy prawni I. Ś., która w latach 1955-1956 zawarła umowy przelewu praw pomiędzy A. D. i spadkobiercami W. D. lecz spadkobiercy byłych właścicieli nieruchomości. Zdaniem organu wnioskodawcy nie mieli zatem legitymacji do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o sprzedaży lokali mieszkalnych, a umowy cywilne zawarte pomiędzy I. Ś. a A. D., J. G. i D. B. w latach 1955 i 1956 były umowami zbycia wyłącznie roszczeń odszkodowawczych i nie mogły być wiążące w stosunku do gruntu nieruchomości. Sąd I instancji uchylając zaskarżone postanowienia stwierdził natomiast, że organ niewłaściwie ocenił interes prawny wnioskodawców na gruncie art. 28 K.p.a. w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy Warszawa [...] z dnia 5 lutego 1979 r. W ocenie Sądu A. D. i spadkobiercy W. D. przelali skutecznie całość należących wówczas do nich uprawnień, a także ewentualnych przyszłych roszczeń. Oznacza to, że nabyte przez I. Ś. roszczenia obejmowały wszelkie roszczenia dekretowe, a nie jedynie roszczenie o odszkodowanie. W sytuacji prawnej wytworzonej przez dekret warszawski (do czasu wejścia w życie ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r.) roszczenie o odszkodowanie było ekwiwalentem prawa rzeczowego utraconego na skutek wejścia w życie dekretu i nie mogło być, w ocenie Sądu, zbyte niezależnie od uprawnień do samej nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny zawieszając postępowanie w niniejszej sprawie zwrócił natomiast uwagę, że ocena interesu prawnego wnioskodawców na gruncie art. 28 K.p.a. w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 5 lutego 1979 r. uzależniona jest od ustalenia kto posiada interes prawny w postępowaniu dekretowym, tj. spadkobiercy przeddekretowych właścicieli W. i A. D. czy też spadkobiercy I. Ś., która w latach 1955-1956 zawarła umowy przelewu praw pomiędzy A. D. i spadkobiercami W. D. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego rozstrzygnięcie w sprawie rozpoznania wniosku dekretowego złożonego w trybie art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy przez dawnych właścicieli nieruchomości pozwoliłoby na dokonanie oceny, czy wydane w niniejszej sprawie orzeczenia były prawidłowe, czy też wadliwe. Merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy dekretowej oddziałuje bowiem na sprawę dotyczącą odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o sprzedaży lokalu mieszkalnego. Jak wynika z informacji udzielanych zarówno przez Prezydenta m.st. Warszawy jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie postępowanie w sprawie z wniosku dekretowego złożonego na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy przez przeddekretowych właścicieli nieruchomości nie zostało zakończone, jednakże istotne znaczenie dla podjęcia zawieszonego postępowania ma okoliczność, że w dniu 10 kwietnia 2024 r. w sprawie o sygn. akt I OPS 1/23 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów podjął uchwałę o następującej treści: "Stronie umowy przelewu wierzytelności określonej w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. z 1945 r. Nr 50, poz. 279, ze zm.), nie przysługuje przymiot strony w rozumieniu art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, ze zm.) do uzyskania prawa użytkowania wieczystego w postępowaniu administracyjnym o wydanie decyzji na podstawie art. 7 ust. 2 i 3 powołanego dekretu." W ocenie składu orzekającego rozstrzygnięcie przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego we wskazanej w uchwale kwestii ma znaczenie dla rozstrzygnięcia, które zapadnie w niniejszej sprawie, a zatem przyjąć należało, że ustała przyczyna zawieszenia postępowania. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 128 § 1 pkt 4 w zw. z art. 193 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.