I OSK 1981/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski (sprawozdawca) sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 30 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 marca 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 1682/23 w sprawie ze skargi A.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 28 sierpnia 2023 r. znak SKO-NP-4115-201/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości; 2. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy S. z dnia 25 kwietnia 2023 r. znak MGOPS- 5231/52-4/22; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz A.N. kwotę 840 (osiemset czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego

Wyrokiem z 19 marca 2024 r. III SA/Kr 1682/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę A.N. (dalej: skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu (dalej: SKO, organ) z 28 sierpnia 2023 r. nr SKO-NP-4115-201/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia. Wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Decyzją z 25 kwietnia 2023 r., znak: MGOPS-5231/52-4/22, wydaną na podstawie art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 11, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b, art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2, art. 20, art. 23 ust. 1-4 i art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390, dalej uśr), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 sierpnia 2021 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2021 r. poz. 1481), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1466), art. 104, art. 107 i art. 127a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej kpa) – Burmistrz Miasta i Gminy S. odmówił przyznania A.N. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką S.N. ze względu na brak możliwości ustalenia daty powstania niepełnosprawności u matki wnioskodawczyni (art. 17 ust. 1b uśr). Działając na skutek odwołania A.N., SKO wydało decyzję z 28 sierpnia 2023 r., którą utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał na wstępie, że to, iż nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności u matki wnioskodawczyni, nie może uzasadniać odmowy w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. K 38/13. Mimo to odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest zasadna. Organ odwoławczy zaznaczył, że matka wnioskodawczyni zmarła w dniu 29 czerwca 2023 r. i opisał stan faktyczny. Skarżąca na powyższą decyzję złożyła skargę wnosząc o: (i) uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającą ją decyzji organu pierwszej instancji oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania; (ii) zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji: 1) naruszenie art. 17 ust. 1 uśr przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; 2) rażącą obrazę art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a uśr przez przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że skarżąca zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będąc jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż rodzeństwo skarżącej może partycypować w opiece nad niepełnosprawną matką, podczas gdy funkcjonalna wykładania przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie sformułowanych zarzutów i wniosków. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Opisanym na wstępie wyrokiem Sąd I instancji uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu i nie ma podstaw do pozbawienia jej mocy wiążącej. Skarga jest więc niezasadna. Sąd wskazał, że przeszkodą do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego było powstanie niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25 roku życia (art. 17 ust. 1b uśr). Za słuszne uznał twierdzenia SKO, które wskazało na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (K 38/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443). Kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Nie jest zatem dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Sąd I instancji wskazał, że skarżąca była uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego (zasiłek został przyznany do 31 października 2023 r. – decyzja z 14 listopada 2022 r.). Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przeszkoda normatywna do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, opisana w art. 17 ust. 5 pkt 1 uśr, ustaje z chwilą uchylenia decyzji przyznającej prawo do alternatywnego świadczenia. Sąd podkreślił, że nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym strona posiadała jednocześnie prawo do alternatywnego świadczenia, określone wcześniejszą decyzją, która nie została wzruszona za ten okres. Warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, zmaterializowana w prawem przewidzianej procedurze (por. wyrok NSA z 11.5.2022 r. I OSK 1400/21). Rozważania co do ewentualnego sposobu umożliwienia skarżącej wyboru świadczenia korzystniejszego (gdyby istotnie do zbiegu uprawnień doszło) mogłyby zatem być zrelatywizowane wyłącznie do przyszłości – jednak, wobec śmierci osoby wymagającej opieki, w okolicznościach niniejszej sprawy w założeniu odpada potrzeba ich prowadzenia. Już z tej przyczyny Sąd I instancji uznał, że decyzja odmowna jawi się jako zasadna. W ocenie Sądu I instancji, w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka pozytywna przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w postaci bezpośredniego związku przyczynowego między brakiem zatrudnienia skarżącej a pomocą świadczoną matce, przy czym do takiego wniosku prowadzi całościowa ocena ogółu istotnych w tej mierze elementów stanu faktycznego, do których należą zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą w ramach pomocy matce, możliwość uzyskania wsparcia w postaci usług opiekuńczych, a także powinność współdziałania w opiece nad matką wszystkich osób zobowiązanych do alimentacji względem niej w takim samym stopniu. Konkludując Sąd I instancji uznał, że organ prawidłowo ustalił stan faktyczny, prawidłowo zinterpretował odnośne przepisy i dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego pod hipotezę normy prawnej, konstatując konieczność wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności nie narusza przepisów prawa materialnego powołanych w skardze (w tym art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1a uśr). Skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła skargę kasacyjną od wskazanego wyżej wyroku WSA zaskarżając go w całości. Powołując się na podstawy kasacyjne z art. 174 pkt 1 i 2 ppsa kwestionowanemu wyrokowi zarzucił naruszenie: Na podstawie art. 174 pkt 1 ppsa naruszenie prawa materialnego, tj: 1. art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, iż zakres sprawowanej przez stronę skarżącą opieki nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia oraz że między rezygnacją lub niepodejmowaniem przez stronę skarżącą zatrudnienia nie występuje zawiązek przyczynowy; 2. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a uśr przez jego błędną wykładnię skutkującą uznaniem, iż dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dziecku osoby niepełnosprawnej konieczne jest wykazanie iż pozostałe dzieci niepełnosprawnej są obiektywnie niezdolne do sprawowania opieki i wywiązywania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego, podczas gdy prawidłowa wykładania tego przepisu nakazuje przyjąć iż możliwości realizacji obowiązku alimentacyjnego przez pozostałe osoby zobowiązane w tym samym stopniu pozostaje bez wpływu na prawo wnioskodawcy do świadczenia pielęgnacyjnego. Na podstawie art. 174 pkt ppsa naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, tj: 1. art. 135 ppsa przez nieuwzględnienie przy orzekaniu całości okoliczności faktycznych w przedmiotowej sprawie w postaci niewzięcia pod uwagę faktu, iż strona skarżąca od 2022 r. pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z rezygnacja z zatrudnienia i sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną; 2. art. 151 ppsa przez oddalenie skargi przy nieuwzględnieniu całości materiału dowodowego zebranego w sprawie, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 3. art. 151 ppsa przez niesłuszne oddalenie skargi podczas gdy zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 i 80 kpa, bowiem organ odwoławczy orzekł jednoznacznie sprzecznie z zebranym materiałem dowodowym oceniając go zupełnie dowolnie, czym naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów zdecydowanie wykraczając poza granice tej swobody. Mając powyższa na uwadze powyższe, skarżąca wniosła o: 1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 ppsa, 2. ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji na podstawie 185 § 1 ppsa, 3. zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie, stosownie do art. 176 § 2 ppsa zrzekła się przeprowadzenia rozprawy w sprawie z niniejszej skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie postawionych zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 ppsa, zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Stosownie do art. 183 § 1 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 ppsa i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 ppsa, które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych. Analizując zarzuty kasacyjne w powyżej określonych granicach, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie Skarżąca kasacyjnie zarzuciła wyrokowi Sądu I instancji naruszenie zarówno prawa materialnego, jak i procesowego. Wprawdzie co do zasady w pierwszej kolejności rozważeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania, to jednak w niniejszej sprawie, z uwagi na powiązanie naruszeń przepisów postępowania z naruszeniami prawa materialnego, najpierw należało odnieść się do zarzutów naruszenia prawa materialnego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. Skarga kasacyjna podnosi zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr w związku z art. 17 ust. 1a. Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Stosownie natomiast do art. 27 ust. 5 uśr, w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Ratio legis przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr jest jasne i polega na eliminacji sytuacji, w których jedna osoba mogłaby kumulatywnie pobierać dwa świadczenia, tj. świadczenie pielęgnacyjne i zasiłek dla opiekuna, które z istoty swej mają analogiczne przeznaczenie – zrekompensowanie utraconych dochodów z powodu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Przy czym, chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. W sytuacji bowiem, gdy strona ma przyznane decyzją administracyjną prawo do określonego świadczenia, brak jest podstaw prawnych, aby zakazać stronie prawa do jego pobrania. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest zatem brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. Innymi słowy, aby świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany na przykład specjalny zasiłek opiekuńczy, osoba ta musi albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej jej prawo do tego zasiłku, albo wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji. W świetle przytoczonych przepisów nie jest możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu zrezygnowanie z dotychczas pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego. W sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 uśr, jest więc rezygnacja z przysługującego świadczenia i to przez wyraźne, a nie tylko hipotetyczne, zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej to świadczenie. W przypadku złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i rezygnacji z prawa do kolidującego świadczenia, wykluczającego możliwość przyznania świadczenia wnioskowanego, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie uprawnionej, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Decyzja, mocą której skrócono okres, na który przyznano świadczenie uniemożliwiające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, wydana na skutek dokonania wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 uśr, może zostać wydana z mocą wsteczną, co umożliwi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego – zgodnie z treścią art. 24 ust. 2 uśr – od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Organ winien mieć na uwadze, że skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, ale powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa skorzystać, stosując rozwiązania proceduralne, gwarantujące stronie przewidziane art. 27 ust. 5 uśr prawo wyboru świadczenia. W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że w dacie złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego była ona uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką (decyzja Burmistrza Miasta i Gminy S. z 14 listopada 2022 r. nr MGOPS- 5232/8/22) W aktach sprawy na karcie 12 znajduje się oświadczenie wnioskodawczyni z 23 lutego 2023 r., z którego wynika, że rezygnuje ona ze specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Nie budzi wątpliwości, że tak skonstruowane oświadczenie skarżącej należy potraktować jako równoznaczne z warunkową zgodą na uchylenie albo zmianę decyzji odnoszącej się do zasiłku opiekuńczego, co czyni koniecznym uznanie, że w okolicznościach niniejszej sprawy brak było przesłanek negatywnych, o których mowa w art. 17 ust.5 uniemożliwiających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Rację przyznać należało również skarżącej kasacyjnie, która wywiodła że w okolicznościach niniejszej sprawy wbrew Sądowi I instancji istniał bezpośredni związek przyczynowy między brakiem zatrudnienia skarżącej a pomocą świadczoną matce(art.17 ust. 1 pkt 4 uśr). Zaznaczenia w tym względzie wymaga, że sąd I instancji dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr - na gruncie uśr nie wprowadzono definicji legalnej pojęć "opieki" ("sprawowania opieki" czy "wykonywania opieki"). Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres opieki lub jej charakter. Zawarte w art. 17 ust. 1 uśr wskazania konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji dotyczą jedynie wymogów orzeczenia o niepełnosprawności. Musi to być stała w sensie trwałości, względnie długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Z tego względu oceny zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę, uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, należy każdorazowo dokonywać z uwzględnieniem całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej opieki, w tym m.in. rodzaju jej niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia. W rozpoznawanej sprawie organ i za nim Sąd I instancji, stwierdzili, że rozmiar i zakres opieki sprawowanej przez skarżącą kasacyjnie nad matką nie wymuszała na niej rezygnacji z podjęcia pracy zarobkowej. Skarżąca kasacyjnie, zdaniem Sądu I instancji, wykonywała bowiem typowe czynności codzienne wobec matki, które są wykonywane przez osoby pracujące zawodowo – przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu. Z tego względu Sąd I instancji uznał, że skarżąca kasacyjnie mogła uzyskać wsparcie w opiece nad matką od swojego rodzeństwa, na których ciążył obowiązek alimentacyjny. W tych okolicznościach, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie nie zachodził związek przyczynowy między rezygnacją przez skarżącą kasacyjnie z zatrudniania a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną matką. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że prawdą jest, że czynności takie jak przygotowywanie i podawanie posiłków, robienie zakupów, podawanie leków, pranie, sprzątanie, realizacja recept, umawianie wizyt lekarskich są czynnościami dnia codziennego. Zasadniczo nie są one na tle absorbujące, żeby osoba je wykonująca w ramach pomocy osobie niepełnosprawnej nie mogła podjąć zatrudnienia. Są to bowiem zwykłe czynności dnia codziennego wykonywane przez każdego. Jednak kwestia niepełnosprawności wymaga, aby czynności te oceniać w odniesieniu do konkretnego przypadku, gdyż są to w istocie czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania osób wymagających opieki. Składają się one wraz z czynnościami stricte opiekuńczymi na całokształt prawidłowo sprawowanej opieki. Inaczej mówiąc, samo wykonywanie prostych i ogólnych czynności jeszcze nie przesądza o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, ale wykonywanie tych czynności z innymi czynnościami niezbędnymi do egzystencji osoby niepełnosprawnej, może świadczyć o istnieniu takiego związku. W tego typu ocenie nie należy kierować się wyłącznie schematycznym podejściem do oceny konkretnych czynności, ale trzeba wykazać się doświadczeniem życiowym i oceną godnego zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencjalnych. Skarżąca kasacyjnie sprawowała opiekę nad matką codziennie i regularnie. Wymiar opieki był wątpienia adekwatny do potrzeb niepełnosprawnej matki, a czynności opiekuńcze odbywały się w różnych porach, w ciągu całego dnia. Opieka ta sprawowana jest przez cały rok, także w święta i dni wolne od pracy. Nadto, co istotne, nawet jeśli skarżąca nie wykonywała bezpośrednio czynności opiekuńczych w danym momencie, to w tym czasie pozostawała do dyspozycji matki. Podkreślić trzeba, że pozostawanie w dyspozycji wymagającej opieki osoby niepełnosprawnej stanowi bez wątpienia element sprawowania opieki, służy bowiem zapewnieniu takiej osobie poczucia bezpieczeństwa i komfortu psychicznego sprowadzającego się do tego, że osoba niepełnosprawna może w każdym momencie liczyć na pomoc opiekuna, zwłaszcza, gdy osoba niepełnosprawna nie jest w stanie samodzielnie się poruszać, a nawet zmienić pozycji ciała. Zauważyć też trzeba, że nawet jeśli, opieka ta nie ma charakteru stricte leczniczego, to obejmuje szereg czynności, które mieszczą się w zakresie pielęgnacji osoby niepełnosprawnej. Ich zakres wyznacza stan zdrowia i potrzeby matki. W tym przypadku jest to codzienna opieka, obejmująca zespół codziennych czynności, których matka nie byłą w stanie wykonać sam. Zatem mając na względzie zakres i charakter sprawowanej opieki nad matką, w pełni zrozumiały jest brak możliwości pogodzenia tej opieki z podjęciem przez skarżącą zatrudnienia, choćby w niepełnym wymierza czasu pracy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że w tej sprawie występował związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad matką, a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia. Brak podejmowania przez skarżącą zatrudnienia wynikał bez wątpienia z konieczności sprawowania opieki nad matką, a zakres i charakter tej opieki uniemożliwiał podjęcie przez skarżącą aktywności zawodowej. Zatem wadliwe jest stanowisko Sądu I instancji, jak i organu drugiej instancji, o braku związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaną przez nią opieką nad matką. Zgodzić należało się z zarzutem, że na przeszkodzie przyznaniu skarżącej kasacyjnie świadczenia pielęgnacyjnego nie stoi posiadanie przez nią rodzeństwa zobowiązanego do alimentacji względem matki. Kwestia ta była już wielokrotnie podnoszona w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, które stanęło na stanowisku, że przepis art. 17 ust. 1 uśr nie określa tego, która z osób, tj. czy skarżąca, czy może ktoś z rodzeństwa, winna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji nie powinno być podważane, że rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. W sytuacji zatem, gdy jeden z uprawnionych w pierwszej kolejności członków rodziny zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inni członkowie rodziny w takim samym stopniu zobowiązani do alimentacji, nawet jeśli tych członków jest ośmioro, jak w tym przypadku. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji, gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad krewnym i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inni członkowie rodzeństwa, którzy również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (zob. np. wyroki NSA z: 9.5.2024 r. I OSK 1397/23; 28.1.2022 r. I OSK 925/21 – dostępne w CBOSA). Powtórzenia wymaga, że z treści art. 17 ust. 1 uśr nie wynika, aby przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego była okoliczność istnienia, oprócz skarżącej, rodzeństwa należącego do pierwszej grupy zobowiązanych alimentacyjnie. Z tych względów, na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną i orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji. Uchylenie decyzji organu I instancji determinowało uznanie, że w obecnym stanie prawnym nie jest przesłanką odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ani wiek, w jakim powstała niepełnosprawność dorosłego podopiecznego (z uwagi na skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 38/13), ani okoliczność pobierania przez skarżącego zasiłku dla opiekuna (z uwagi na możliwość wyboru świadczenia korzystniejszego na zasadzie art. 27 ust. 5 uśr). O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 ppsa. Podstawą do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym był przepis art. 182 § 2 ppsa.