I OSK 1903/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie sędzia NSA Marian Wolanin sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku M.K. o wyłączenie sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego: Elżbiety Kremer i Piotra Przybysza oraz sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Dariusza Chacińskiego od rozpoznania sprawy ze skargi kasacyjnej M.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 26 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SA/Ke 168/23 w sprawie ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 27 grudnia 2022 r. znak: SKO.PS-80/6975/3890/2022 w przedmiocie uznania za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych postanawia: oddalić wniosek o wyłączenie sędziów.

Wyrokiem z 26 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SA/Ke 168/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę M.K. (dalej także: "skarżący") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z 27 grudnia 2022 r. znak: SKO.PS-80/6975/3890/2022. Przy piśmie z 30 czerwca 2023 r. skarżący złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Zarządzeniem z 21 maja 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyznaczył termin rozprawy na 24 lipca 2025 r. Na rozprawie w powyższym terminie skarżący złożył wniosek o wyłączenie wszystkich członków składu orzekającego, tj. sędziów NSA Elżbiety Kremer i Piotra Przybysza oraz sędziego delegowanego WSA Dariusza Chacińskiego od rozpoznania sprawy. Jako okoliczność uzasadniającą wyłączenie składu skarżący powołał tendencyjne przedstawienie przebiegu sprawy. Wskazał, że cały czas uczestniczy w procesie wychowawczym dzieci i stara się na bieżąco wywiązywać ze swoich obowiązków. W ocenie skarżącego sposób przeprowadzenia referatu ujawnił brak bezstronności, w sposób tendencyjny sposób przeprowadzono sprawozdanie, które wzbudziło przekonanie, że ustalenia które były dokonane przed organem I instancji mają znaczenie dla rozstrzygnięcia i w ten sposób sędzia sprawozdawca narzucił składowi pogląd prawny co do przyszłej treści rozstrzygnięcia. Przy pismach z 29 i 30 lipca oraz 7 sierpnia 2025 r. sędziowie objęci wnioskiem złożyli oświadczenia z których wynika, że w sprawie nie występują okoliczności które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w sprawie – w rozumieniu art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "ppsa"). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy (art. 18 ppsa) bądź też na wniosek strony lub żądanie sędziego (art. 19 ppsa). W pierwszym ze wskazanych przypadków przyczyny wyłączenia sędziego zostały enumeratywnie wymienione, a zatem tworzą one katalog zamknięty, co wyłącza możliwość stosowania wykładni rozszerzającej. Natomiast na wniosek strony (bądź na żądanie sędziego) sąd wyłącza sędziego, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie. Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego. Stosownie do treści art. 20 § 1 ppsa to strona składająca wniosek obowiązana jest wskazać oraz uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia, przy czym są to wyłącznie przyczyny, na które wskazują art. 18 § 1-3 i art. 19 ppsa. Oznacza to, że nie będzie chodzić o jakąkolwiek okoliczność, która zdaniem strony wyłącza sędziego od rozpoznawania jej sprawy, ale okoliczność przewidzianą ustawą. Przepisy powyższe ustanawiają instytucję wyłączenia sędziego, będącą gwarancją procesową zasady obiektywizmu i bezstronności, a więc gwarancją tego, że rozstrzygnięcie w sprawie zawisłej przed sądem nie będzie determinowane przez osobiste zapatrywania, uprzedzenia lub interesy osoby wydającej rozstrzygnięcie. Podkreślić należy jednocześnie, że instytucja wyłączenia sędziego nie została powołana po to, aby dać stronom postępowania możliwość modyfikowania składów orzekających poprzez eliminowanie z udziału w postępowaniu tych sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 3249/17). Wątpliwości co do bezstronności sędziego muszą zatem mieć charakter realny, a nie tylko potencjalny. O wyłączeniu sędziego nie może wobec tego decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości, zaś uzasadnienie wniosku o wyłączenie powinno odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, dotyczących bezstronności konkretnego sędziego w konkretnej sprawie, tak aby wątpliwość co do bezstronności tego sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy, co musi być poparte stosowną argumentacją. Nie wystarcza samo występowanie u strony podejrzenia, co do braku bezstronności sędziego, czy subiektywne przekonanie strony, co do negatywnego nastawienia sędziego do strony (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 538/17, postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 15 marca 2016 r. sygn. akt I OZ 203/16, z 28 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 40/15 z 27 stycznia 2020 r., sygn. akt OSK 1917/18 oraz z 12 stycznia 2022 r., sygn. akt II OZ 927/21). Nie jest sporne, że w sprawie nie występują przesłanki wyłączenia sędziów z mocy prawa, przewidziane w art. 18 ppsa. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie nie zaistniały również przesłanki z art. 19 ppsa. Skarżący jako jedyną przyczynę uzasadniającą wyłączenie sędziów wskazał tendencyjne, w jego przekonaniu, przedstawienie sprawy przez sędziego sprawozdawcę, co w jego ocenie narzuciło również członkom składu określony pogląd prawny. Zauważyć należy, że zgodnie z art. 106 § 1 ppsa, po wywołaniu sprawy rozprawa przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym rozpoczyna się od sprawozdania sędziego, który zwięźle przedstawia na podstawie akt stan sprawy ze szczególnym uwzględnieniem zarzutów skargi. Poprzez odesłanie z art. 193 ppsa, powyższy przepis ma zastosowanie także do rozprawy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, z tym że w tym przypadku sprawozdanie obejmuje ustalenia zaskarżonego wyroku, treść orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz zakres i podstawy jego zaskarżenia (zob. B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2024, art. 106). Tym samym, sędzia sprawozdawca przedstawiając referat zobowiązany był uwzględnić w nim ustalenia zawarte w zaskarżonym wyroku, które z kolei obejmują także stanowisko Sądu I instancji co do ustaleń dokonanych przez organy administracji publicznej. Obowiązek przedstawienia sprawy w taki sposób wynika zatem wprost z ustawy i wypełnienie tego obowiązku przez sędziego sprawozdawcę nie stanowi wyrażenia jego własnego poglądu co do sprawy, a zatem nie może stanowić o braku jego bezstronności w tej sprawie. Jest oczywistym, że sędzia sprawozdawca w ramach referatu nie może sugerować rozstrzygnięcia sądu ani ujawniać własnych poglądów w sprawie. Z oświadczeń wszystkich sędziów ze składu orzekającego wynika, że na rozprawie 29 lipca 2025 r. taka sytuacja nie zaistniała. Sędzia sprawozdawca w swoim oświadczeniu wskazał, że wygłaszając sprawozdanie opierał się wyłącznie na uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, zaś pozostali członkowie składu zaprzeczyli jakoby sędzia sprawozdawca w trakcie referatu w jakikolwiek sposób ujawniał własne poglądy w sprawie, zaprzeczyli również aby w ramach sprawozdania doszło do zasugerowania im poglądu prawnego odnośnie przyszłego rozstrzygnięcia sprawy. Analiza podniesionej przez skarżącego argumentacji prowadzi do wniosku, że upatruje on braku bezstronności sprawozdawcy, a w konsekwencji także pozostałych członków składu orzekającego, w samym fakcie złożenia sprawozdania w oparciu o niekorzystne dla niego i w jego ocenie błędne ustalenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Jak jednak wskazano już powyżej, zgodnie z ustawą referat sprawozdawcy musi obejmować stanowisko Sądu I instancji, zaś samo przedstawienie stanu sprawy tak jak wynika z zaskarżonego wyroku nie oznacza w żaden sposób, że sędzia którykolwiek pogląd Sądu Wojewódzkiego podziela. Trzeba też podkreślić, że prawidłowość ustaleń dokonanych w sprawie przez Sąd I instancji oraz organy administracji publicznej, a także ich wpływ na jej rozstrzygnięcie, nie podlegają ocenie na etapie wygłaszania referatu. Ponadto okoliczności te nie mogą być kwestionowane w ramach wniosku o wyłączenie sędziów, który nie jest środkiem kontroli merytorycznej. Stąd też argumentacja skarżącego nie mogła odnieść skutku. Z tych względów oraz biorąc pod uwagę treść złożonych do akt sprawy oświadczeń, na podstawie art. 19 w zw. z art. 22 § 1 i 2 ppsa oraz art. 193 ppsa orzeczono jak w postanowieniu.