I OSK 1892/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 8 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 23 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Lu 116/24 w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 28 grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy R. z dnia 5 grudnia 2023 r. nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie na rzecz E. K. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Lu 116/24 oddalił skargę E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 28 grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy: Skarżąca w dniu 9 listopada 2023 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką K. B. Decyzją z dnia 5 grudnia 2023 r. Wójt Gminy R. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła skarżąca. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie decyzją z dnia 28 grudnia 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania Niepełnosprawności w Chełmie z dnia 9 stycznia 2023 r. K. B. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, przy czym w orzeczeniu nie określono daty powstania niepełnosprawności, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 17 listopada 2022 r. Kolegium wskazało następnie, że z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 23 listopada 2023 r. wynika, że strona faktycznie opiekuje się chorą matką. Skarżąca oświadczyła, że z dniem 9 listopada 2023 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, które wydzierżawiła K. K. na okres 5 lat. Ponadto ze świadectwa pracy z dnia 2 listopada 2023 r. wynika, że wnioskodawczyni była zatrudniona w firmie N. sp. z o.o. od 1 września 2023 r. do 31 października 2023 r., a stosunek pracy ustał na mocy porozumienia stron. Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska organu I instancji, że w sprawie ma zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), dalej powoływanej jako "u.ś.r.". Nie jest bowiem dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Jednakże, w ocenie Kolegium, świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane z innego powodu. W toku postępowania ustalono, że E. K. jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni [...]). Z oświadczenia strony wynika, że w dniu 5 grudnia 2023 r. chciała złożyć wniosek w ARiMR o wykreślenie jej z ewidencji producentów rolnych, lecz okazało się to niemożliwe, ponieważ dopłaty nie zostały do końca wypłacone. Oświadczyła też, że w przyszłym roku o dopłaty będzie ubiegać się dzierżawca. Zdaniem organu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że strona nadal figuruje w rejestrze producentów rolnych, co oznacza że faktycznie nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, pomimo zawarcia umowy dzierżawy gruntów rolnych. Przyznanie dopłat rolniczych jest uwarunkowane prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Nie da się zatem logicznie uzasadnić tezy, że można pobierać dopłaty do gospodarstwa rolnego w sytuacji zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Pobieranie dopłat wyklucza spełnienie podstawowej przesłanki uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17b ust. 1 pkt 2 i ust. 2 u.ś.r. Dlatego też sam fakt pobierania w 2023 r. dopłat obszarowych do gospodarstwa rolnego wyklucza przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż świadczy o niezaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Dodatkowo Kolegium zauważyło, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. akt I OPS 5/12 wyjaśnił, że rolnik przy właściwej organizacji pracy może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. Kolegium podkreśliło, że w ustawie o świadczeniach rodzinnych ustawodawca przyjął domniemanie, że z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód, niezależnie od tego, czy się w nim pracuje, czy się je wydzierżawia. W przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2020 r. poz. 333). Do zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej w sytuacji wydzierżawienia gruntów rolnych dochodzi tylko w sytuacji, gdy umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego zostaje zawarta na podstawie przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, co niewątpliwie nie dotyczy rozpoznawanej sprawy. W świetle powyższych ustaleń Kolegium przyjęło, że skarżąca nie spełnia przesłanki z art. 17b ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r., ponieważ nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Kolegium nie zakwestionowało przy tym złego stanu zdrowia matki skarżącej i konieczności opiekowania się nią przez córkę, jednak sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy, samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze na ww. decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz art. 6, art. 8 § 2 i art. 9 K.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalając skargę w pierwszej kolejności stwierdził, że Kolegium prawidłowo skorygowało błąd organu I instancji co do podstawy odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Argumentacja organu pierwszej instancji, który oparł decyzję odmowną na art. 17 ust. 1b u.ś.r., jest wadliwa ze względu na to, że zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Zdaniem Sądu odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest jednak zasadna z innej przyczyny, dostrzeżonej przez organ odwoławczy. W świetle zgromadzonych dowodów w sprawie nie zachodzą przesłanki określone art. 17b ust. 1 i 2 u.ś.r. oraz art. 17 ust. 1 u.ś.r., ponieważ skarżąca nie zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym. W ocenie Sądu kluczowym elementem oceny, czy doszło do zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego i czy miało to związek z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, jest kwestia pobierania dopłat do gospodarstwa rolnego. Pobieranie dopłat do gospodarstwa rolnego wyklucza możliwość uznania, że rolnik zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym. Teza przeciwna jest wewnętrznie sprzeczna w świetle przepisów dotyczących przesłanek przyznawania dopłat do gospodarstwa rolnego. Wprawdzie Sąd nie podzielił stanowiska Kolegium, że do zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej w sytuacji wydzierżawienia gruntów rolnych dochodzi tylko w sytuacji, gdy umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego zostaje zawarta na podstawie przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, to jednak, zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie nie ma to znaczenia. W dacie złożenia wniosku oraz w datach orzekania przez organy obu instancji skarżąca pobierała bowiem dopłaty bezpośrednie z ARiMR (pobierała je za cały 2023 r.) i nie cofnęła wniosku o dopłaty. Nie wystąpiła również z wnioskiem o wykreślenie jej z ewidencji producentów rolnych, ponieważ, jak oświadczyła, dopłaty w dniu 5 grudnia 2023 r. były nie do końca wypłacone. W ocenie Sądu obie te okoliczności stanowią wystarczającą przesłankę odmowy przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego jako osobie, która w świetle prawa nie zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca, zarzucając naruszenie: 1) przepisów prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię to jest: - naruszenie art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. poprzez brak oceny w zakresie błędnego ustalenia organu odwoławczego, że skoro skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie dopłat bezpośrednich to nadal aktywnie prowadzi gospodarstwo rolne i tym samym nie spełnia przesłanek do ustalenia przysługiwania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w art. 17b ust. 1 u.ś.r., podczas gdy skarżąca wystąpiła ze stosownymi wnioskami jeszcze w okresie, gdy przysługiwał jej tytuł prawny do nieruchomości stanowiącej gospodarstwo rolne; b) samo wystąpienie z wnioskiem o przyznanie dopłat bezpośrednich nie implikuje jeszcze przyznania świadczeń, o które skarżąca wnioskowała, po dniu ogłoszenia wyroku WSA w przedmiotowej sprawie decyzja została wydana, zaś skarżąca nie posiada statusu rolnika; c) nie można traktować jako czynnika decydującego o wyłączeniu możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie faktu zarejestrowania w systemie ARiMR w charakterze producenta rolnego - w sytuacji gdy dana osoba nie korzysta ze świadczeń finansowych z tym związanych; d) prawo nie przewiduje innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, prócz oświadczenia tak jak w przypadku osób rezygnujących z zatrudnienia na podstawie stosunku pracy; 2) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: a) art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 § 1 P.p.s.a. poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające wymogom art. 141 § 4 P.p.s.a., polegające na braku rozpoznania i dokonania oceny prawnej podniesionego przez skarżącą w skardze zarzutu art. 17b ust. 1 u.ś.r., a także nieskonfrontowanie ww. zarzutu ze stanowiskiem organu oraz zgromadzonym materiałem dowodowym; b) art. 1 § 1 i 2 P.u.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 §, art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 17b ust. 1 u.ś.r. polegające na oddaleniu skargi oraz nieuchyleniu decyzji organu II instancji, pomimo że decyzja ta została wydana bez zebrania i rozważenia pełnego materiału dowodowego, co skutkowało niewskazaniem w uzasadnieniu decyzji, na jakich dowodach oparł organ ustalenia faktyczne sprawy. Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnego w Lublinie; 2) rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym; 3) zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz kwoty 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa; 4) dopuszczenie i przeprowadzenie postępowania dowodowego z dokumentów w postaci: a) raportu z kontroli w zakresie płatności bezpośrednich ARiMR z dnia 23 marca 2024 r. celem wykazania, że skarżąca nie uprawia gospodarstwa rolnego; b) decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 11 czerwca 2024 r., celem wykazania, że skarżąca jest wykreślona z ewidencji producentów. W piśmie procesowym z dnia 19 września 2025 r. skarżąca kasacyjnie zwróciła się natomiast o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów, tj.: a) pisma Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w K. z dnia 8 września 2025 r. na okoliczność, że organ uznał, że zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego przez skarżącą na podstawie umowy dzierżawy z dnia 9 listopada 2023 r. ustało ubezpieczenie zdrowotne w PT KRUS K. od dnia 1 grudnia 2023 r., zasadność skargi kasacyjnej i podniesionych zarzutów; b) decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 8 września 2025 r. o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników dotyczącej skarżącej na okoliczność, że organ uznał, że zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego przez skarżącą na podstawie umowy dzierżawy z dnia 9 listopada 2023 r. ustało ubezpieczenie zdrowotne w PT KRUS K. od dnia 1 grudnia 2023 r. Jak wyjaśniła E. K., potrzeba powołania niniejszych dowodów na tym etapie postępowania wynikała z faktu, że organ dopiero w dniu 8 września 2025 r., a więc po upływie ponad 2 lat wydał przedmiotową decyzję, zaś w treść tej decyzji ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej wyznaczonymi wskazanymi podstawami. Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie oparta została na obydwu podstawach wymienionych w art. 174 P.p.s.a. W takiej sytuacji, co do zasady, w pierwszej kolejności rozważenia wymagają zarzuty przytoczone w ramach podstawy kasacyjnej przewidzianej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. Należy jednakże zauważyć, że zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania są ściśle powiązane z zarzutem naruszenia prawa materialnego i w związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny odniesie się do nich łącznie. Skarga kasacyjna jest zasadna. Stosownie do treści art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W odniesieniu zaś do rolników, ich małżonków i domowników ustawodawca wprowadził odrębną regulację przewidzianą w art. 17b u.ś.r., zgodnie z którym, w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym (art. 17b ust. 1). Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2). Z powołanych przepisów wynika zatem, że jednym z warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest brak aktywności zawodowej osoby ubiegającej się o to świadczenie, spowodowany koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wymogu tego nie spełnia rolnik prowadzący gospodarstwo rolne, gdyż jest on osobą aktywną zawodowo (por. B. Chludziński, Komentarz, [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz. Redakcja naukowa P. Rączka, Warszawa 2021, s. 453–456). Z tego względu, rolnicy, ich małżonkowie i domownicy, ubiegając się oświadczenie pielęgnacyjne, są zobligowani do złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego lub wykonywania pracy w tym gospodarstwie. Oświadczenie to składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Ciężar udowodnienia faktu zaprzestania działalności rolniczej, jak przyjmuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, spoczywa na osobie wnioskującej o przyznanie jej świadczenia. Wskazane oświadczenie stanowi dowód na tę okoliczność, podlegający ocenie na zasadach ogólnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lipca 2023 r. sygn. akt. I OSK 1073/21 oraz z dnia 2 sierpnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2385/23). W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że E. K. wraz z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożyła oświadczenie, że jest rolnikiem oraz, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego od dnia 9 listopada 2023 r. (część III wniosku). Ponadto, w odrębnym oświadczeniu stwierdziła, że od 1 listopada 2023 r. rezygnuje z pracy w gospodarstwie rolnym w celu sprawowania opieki nad matką, ale jednocześnie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu w KRUS z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego. Przedłożyła również umowę z dnia 9 listopada 2023 r., z której wynika, że zainteresowana wydzierżawiła K. K. na okres 5 lat grunty rolne położone we wsi J. gm. [...] o pow. [...]ha, działki ewidencyjne [...]. W dniu 5 grudnia 2023 r. złożyła także oświadczenie, zgodnie z którym zamierzała złożyć wniosek w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniosek o wykreślenie jej z ewidencji producentów rolnych, jednakże w dacie złożenia oświadczenia nie było to możliwe z uwagi na to, że dopłaty nie były do końca wypłacone. W następnym roku o dopłatę będzie występował natomiast dzierżawca. Z akt sprawy nie wynika, aby organ I instancji, jak i organ odwoławczy w trybie art. 136 K.p.a., podjęły jakiekolwiek czynności celem zweryfikowania stanowiska skarżącej oraz składanych przez nią oświadczeń o podleganiu ubezpieczeniu w KRUS, w szczególności żaden z organów nie wystąpił do KRUS o udzielenie informacji w tym zakresie. Zwrócić bowiem należy uwagę, że zawarta w oświadczeniu skarżącej z dnia 9 listopada 2023 r. informacja o podleganiu ubezpieczeniu w KRUS została złożona w dniu zawarcia umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego. Tymczasem jak wynika z treści art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2023 r., poz. 208 ze zm.), rolnik jest obowiązany nie czekając na wezwanie, w ciągu 14 dni zgłaszać Kasie osoby podlegające ubezpieczeniu w jego gospodarstwie oraz informować Kasę o okolicznościach mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu i o zmianach tych okoliczności. Zatem skarżąca zobligowana była do poinformowania KRUS o fakcie zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Okoliczność ta miała wpływ na podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników. Istotnym w tym aspekcie jest bowiem, że do pisma procesowego z dnia 19 września 2025 r. skarżąca kasacyjnie dołączyła pismo Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w K. z dnia 8 września 2025 r. oraz decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 8 września 2025 r. dotyczącej skarżącej o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników, wnosząc o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z tych dokumentów na okoliczność, że organ uznał, że zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego przez skarżącą na podstawie umowy dzierżawy z dnia 9 listopada 2023 r. ustało ubezpieczenie zdrowotne w PT KRUS K. od dnia 1 grudnia 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 106 § 3 w zw. z art. 193 P.p.s.a. dopuścił dowody uzupełniające z przedłożonych dokumentów. Jak wynika z akt sprawy, dokumentów tych, z uwagi na ich wydanie po wydaniu przez Sąd I instancji wyroku, nie było w zebranym materiale dowodowym zarówno na etapie postępowania administracyjnego, jak i postępowania sądowego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie. Z treści powołanej decyzji Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego jednoznacznie wynika, że od dnia 9 listopada 2023 r. ustało ubezpieczenie społeczne rolników dla E. K. w zakresie ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego, macierzyńskiego oraz emerytalno-rentowego oraz ustał obowiązek opłacania składek za ww. od wskazanego dnia, w uzasadnieniu zaś wskazano że powyższe nastąpiło z uwagi na zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, co stwierdzono na podstawie umowy dzierżawy z dnia 9 listopada 2023 r. Uzasadnienie ww. decyzji wskazuje zatem, że akt ten wydany został wobec rezygnacji przez skarżącą z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Z powyższego wynika zaś, że E. K. nie jest płatnikiem KRUS, ani też nie prowadzi gospodarstwa rolnego, nie jest więc czynnym zawodowo rolnikiem. Analizując powyższe Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarżąca kasacyjnie w czasie prowadzenia postępowania administracyjnego i następnie sądowego nie była już prowadzącą działalność "aktywnym zawodowo" rolnikiem. Niepodleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników jest następstwem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Mając na uwadze, że dotychczasowe rozstrzygnięcie w sprawie dokonane zostało na niepełnym materiale dowodowym, bez uwzględnienia dowodów, które zostały zgłoszone przez skarżącą kasacyjnie na etapie skargi kasacyjnej, zasadne są zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania, albowiem ustalenia faktyczne zostały oparte na niepełnym materiale dowodowym, a w konsekwencji również kontrola Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie nie była prawidłowa. W opisanej sytuacji za zasadne uznać należało zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., poprzez zebranie niepełnego materiału dowodowego, co skutkowało dokonaniem błędnej analizy stanu faktycznego w kontekście spełnienia przez skarżącą przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17b u.ś.r. Organy nie dokonały bowiem pełnej analizy kwestii zaprzestania przez stronę prowadzenia gospodarstwa rolnego. Dopiero w sytuacji dokonania prawidłowej weryfikacji oświadczeń strony, w kontekście decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 8 września 2025 r. i regulacji związanych z formą przysługującego jej ubezpieczenia, uaktualniała się możliwość dokonania prawidłowej oceny złożonego wniosku, w aspekcie ustalenia przesłanki rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.), jak i zastosowania art. 17b u.ś.r. Powyższe, bezsprzecznie nie miało miejsca w sprawie, a było niezbędne dla wydania decyzji. Nie zasługuje natomiast na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Przepis art. 141 § 4 P.p.s.a. można naruszyć wtedy, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się Sąd I instancji, podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta wyklucza kontrolę kasacyjną orzeczenia lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu, albo gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia. Ponadto, przyjmuje się, że jeżeli uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia wskazuje, jaki stan faktyczny sprawy został przyjęty, wówczas powołany przepis nie może stanowić wystarczającej podstawy kasacyjnej. Uzasadnienie zaskarżonego w niniejszej sprawie wyroku sporządzone zostało w sposób umożliwiający zapoznanie się ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, w sposób jasny przedstawia stan faktyczny sprawy, jak również zawiera wszystkie elementy wymienione w tym przepisie. Podkreślić należy, że polemika z merytorycznym stanowiskiem Sądu I instancji nie może sprowadzać się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez który nie można skutecznie zwalczać ani prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za mającą usprawiedliwione podstawy i na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 182 § 2 P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzje organów obu instancji. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.) - 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Sądem I instancji oraz art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b tego rozporządzenia - 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił w ww. kosztach kwoty 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa z uwagi na fakt, że zgodnie z art. 2 ust. 1 lit c ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. z 2025 r., poz. 1154) nie podlega opłacie skarbowej złożenie dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa w sprawach m.in. świadczeń socjalnych. Kwota ta nie należy więc do kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.