Wróć do: Orzeczenia NSA

Sygnatura

I OSK 183/23

Wyrok NSA z 14 stycznia 2026 r., I OSK 183/23 – wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie

Wynik

Oddalono skargę kasacyjną

Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia
14 stycznia 2026
Prawomocne
tak

Treść rozstrzygnięcia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia del. WSA Jakub Zieliński Protokolant sekretarz sądowy Dominik Więckowski po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I.C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 lutego 2022 r. sygn. akt II SA/Kr 442/21 w sprawie ze skargi M.Z., W.A., I.C., J.K. i J.K1 na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 10 lutego 2021 r., znak: WS-VI.7534.1.34.2019.MD w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania oddala skargę kasacyjną.

Analiza z kontekstem sprawy

Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem z 17 lutego 2022 r., w sprawie ze skarg M. Z., W. A., I. C., J. K. i J. K.1 na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 10 lutego 2021 r., znak: WS-VI.7534.1.34.2019.MD, w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę M. Z., W. A., I. C., J. K. i J. K. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie dokonał kontroli legalności decyzji Wojewody Małopolskiego z 10 lutego 2021 r., znak: WS-VI.7534.1.34.2019.MD, uchylającej w części decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z 25 lipca 2019 r., znak: GS-14.72211-3-94/07 i orzekającej o odmowie ustalenia odszkodowania w stosunku do D. D. (i w tym zakresie orzekł o odmowie ustalenia na rzecz K. K. (spadkobierczyni po D. D.) odszkodowania za niżej opisaną nieruchomość), a w pozostałym zakresie utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą ustalenia odszkodowania na rzecz W. A., I. C., D. M., P. M., J. K., J. K.1, Z. O., P. P., R.P., M. S., E. P., A. P., D. S. i M. Z. - za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] o pow. [...] ha, obr. [...] jedn. ewid. K., stanowiącą część linii kolejowej na terenie stacji K.- P., przejętą z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. na własność Skarbu Państwa, w użytkowanie wieczyste Polskich Kolei Państwowych S.A. z siedzibą w Warszawie (dalej jako PKP S.A.) - zgodnie z decyzją Wojewody Małopolskiego z 7 listopada 2017 r., nr SN.IX.ACS.7720-1-28-10 (dalej jako "decyzja z 7 listopada 2017 r."). Własność tej nieruchomości wpisana jest w wykazie hipotecznym Lwh [...] K., na rzecz A. P., F. P., A. P.1, S. P., E. P., J. P., W. P., K. P. oraz prawa użytkowania wieczystego opisanej nieruchomości na rzecz PKP S.A. Materialnoprawną podstawę decyzji wydanych w niniejszej sprawie stanowił przepis art. 37 a) ust. 1 i 7 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (tj. Dz. U. z 2020 r., poz. 292 ze zm., dalej "ustawa o PKP"). Zdaniem Sądu I instancji organy prawidłowo wyjaśniły wszelkie okoliczności niezbędne dla ustalenia przesłanek uregulowań mających zastosowanie w sprawie. Uznał, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego organy prawidłowo ustaliły, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka, określona w art. 37a ust. 7 zd. 3 ustawy o PKP. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że okolicznością powszechnie znaną jest, iż podmiot o nazwie Polskie Koleje Państwowe S.A. powstał 1 stycznia 2001 r. w wyniku komercjalizacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe, a w związku z tym dopiero od tego dnia mógł być posiadaczem nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął prawidłowość ustaleń, w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, w szczególności w postaci księgi inwentarzowej założonej 2 maja 1964 r, ale także wyjaśnień PKP S.A. z 29 kwietnia 2019 r., oględzin biegłego geodety dokonanych na rozprawie administracyjnej i dokumentacji pozyskanej w toku postępowań wyjaśniających w sprawach o nr GS-14.72211-3-92/07 i nr GS-14.72211-3-70/07, o znajdowaniu się w granicach spornej działki infrastruktury w postaci torów głównych dodatkowych i zasadniczych - wybudowanych w 1944 r., urządzeń sterowania ruchem klejowym - wybudowanych w 1960 r., sieci trakcyjnej – wybudowanej w 1992 r. oraz instalacji oświetlenia zewnętrznego - wybudowanej w 1985 r. Zasadnie, w ocenie Sądu I instancji, przyjęto że środki trwałe w zakresie nawierzchni kolejowej obejmują tory główne zasadnicze, tory główne dodatkowe i tory stacyjne i boczne. Na działce nr [...] obr. [...] P. w K. usytuowane są tory linii nr [...] K. M. pozostające na ewidencji środków trwałych zarządcy infrastruktury kolejowej PKP Polskie Linie Kolejowe SA. Zakład Linii Kolejowych w K. Cała linia podzielona była na [...] odcinki: [...] km, [...] km, [...] km. [...] - [...] km (dz. [...] znajduje się w km [...]). Ustalono nadto, że od 1999 r. nastąpiła zmiana klasyfikacji rodzajowej z Nr [...] na nr [...], a w 1998 r. - w związku z wprowadzeniem programów komputerowych, nastąpiła zmiana numerów inwentarzowych oraz połączenie do jednego numeru na całym obszarze Zakładu Linii Kolejowych. Środki trwałe posadowione na przedmiotowej działce posiadają nr inwentarzowe, tj. tory główne zasadnicze: obecnie SAP [...], wcześniej SAP [...], a w 1964 r. [...], tory główne dodatkowe: obecnie SAP [...] wcześniej SAP [...], a w 1964 r. [...], urządzenia srk; obecnie SAP [...], a wcześniej [...], sieć elektrotrakcyjna o napięciu 3 kV: obecnie SAP [...], a wcześniej [...]. Nad torami znajduje się sieć trakcyjna. Skarpy porośnięte są drzewami i krzewami. Teren od strony północnej graniczy z wodami zalewu B. i stanowi drogę gruntową, natomiast od strony południowej graniczy z grupą torów stacji P. W sprawie ponadto ustalono, że sąsiadujące działki - nr [...] obręb [...] jedn. ewid. K. – P. oraz nr [...] obr. [...] jedn. ewid. K. – P. były przedmiotem uwłaszczenia w trybie art. 37a ustawy o restrukturyzacji i komercjalizacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe". Teren biegnący wzdłuż Zalewu B., w tym droga biegnąca po działkach nr [...], nr [...] i nr [...], został urządzony przez PKP po II wojnie światowej i pozostawał w jej nieprzerwanym posiadaniu. Powyższe ustalenia zostały przez Wojewódzki Sąd Administracyjny zaaprobowane. W toku postępowania żaden z uczestników, na wezwanie organu I instancji, nie powołał się na istnienie dokumentów, które potwierdzałyby wystąpienie poprzednich właścicieli lub ich następców prawnych do PKP S.A. lub jej poprzedników prawnych o wydanie przedmiotowej nieruchomości lub wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z niej, nadto w oparciu o treść zapisów miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego wskazujących na to, że przedmiotowa działka znajdowała się na terenach kolejowych, Sąd I instancji potwierdził, że działka [...] obr. [...] jedn. ewid. K. do dnia 31 maja 2003 r. znajdowała się w posiadaniu samoistnym PKP S.A. przez okres co najmniej 30 lat. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, organ II instancji umotywował zasadność argumentacji, którą kierował się przy wydaniu zaskarżonej decyzji, a także odniósł się do okoliczności podnoszonych przez skarżących w odwołaniach. Przyjął, że organ odwoławczy rozpatrzył cały materiał dowodowy sprawy w sposób wystarczający i dokonał właściwej oceny materiału dowodowego. W konsekwencji zasadnie stwierdzono brak spełnienia przesłanek do ustalenia odszkodowania i z tej przyczyny, jako nieuzasadnione, Sąd I instancji oddalił skargi M. Z. i I. C., o czym orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a."). Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie wniosła I. C., zaskarżając wyrok w całości. W skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi I instancji: I. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8 i 77 k.p.a. przez ocenę materiału dowodowego w sposób dowolny a nie swobodny co skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego i przyjęciem, że Polskie Koleje Państwowe były posiadaczem samoistnym przedmiotowej nieruchomości przez okres 30 lat przed dniem 31 maja 2003 r.; II. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 37a ust. 7 ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe w zw. z art. 2 w zw. 21 Konstytucji, 64 Konstytucji i art. 1 Protokołu Dodatkowego nr 1 EKPCz w zw. z art. 32 Konstytucji i art. 14 EKPCz. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powołano argumenty mające przemawiać za jej zasadnością. Podnosząc powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego, wyroku w całości i przekazanie spraw do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Dlatego też, Naczelny Sąd Administracyjny, kontrolując zaskarżony wyrok, zobowiązany jest ograniczyć się do zbadania, czy wyrok ten uchybia przepisom wskazanym w skardze kasacyjnej w ramach podstaw z art. 174 p.p.s.a., w myśl którego skargę kasacyjną można oprzeć na podstawach naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie albo naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez skarżącego kasacyjnie naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego czy też procesowego wyznacza zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie jest zasadność odmowy odszkodowania wskutek niesłusznego – według skarżącej kasacyjnie - uznania Polskich Kolei Państwowych S.A. za samoistnego posiadacza nieruchomości przez okres 30 lat przed dniem 31 maja 2003 r., stanowiącego negatywną przesłankę jego zasądzenia. Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw. Na wstępie zwrócenia uwagi wymagają niestarannie skonstruowane zarzuty kasacyjne, zarówno natury procesowej, jak i materialnoprawnej. Ten pierwszy sprowadza się do podważenia oceny materiału dowodowego dokonanej w sposób dowolny a nie swobodny co skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego i przyjęciem, że Polskie Koleje Państwowe były posiadaczem samoistnym przedmiotowej nieruchomości przez okres 30 lat przed dniem 31 maja 2003 r., czym Sąd I instancji dopuścił się obrazy przepisów art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8 i 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2025 poz. 1961, dalej jako "k.p.a."). W tej części brak jest natomiast wskazania, że naruszenie to, poza wymienieniem konkretnych regulacji procesowych, miało istotny wpływ na wynik sprawy. W tym miejscu przypomnieć należy, że zgodnie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie każde naruszenie przepisów postępowania sądowego może stanowić podstawę kasacyjną, ale tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że obowiązkiem skarżącego kasacyjnie jest wykazanie, że gdyby do zarzucanego naruszenia przepisów postępowania nie doszło, to wyrok Sądu I instancji byłby inny. Winien on zatem wskazać przepisy, które jego zdaniem zostały naruszone oraz uzasadnić, na czym konkretnie to naruszenie polegało, a także wykazać, że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 stycznia 2019 r., II GSK 3718/16). Autor skargi kasacyjnej nie zdołał powyższym wymogom sprostać. Nie można bowiem poprzestać na stwierdzeniu, że Sąd I instancji zaaprobował nieprawidłowe ustalenia stanu faktycznego, w oparciu o nienależytą ocenę materiału dowodowego, stanowiące podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Obowiązkiem skarżącego kasacyjnie jest precyzyjne wskazanie, jak konkretne naruszenie (art. 7, 8, 77 k.p.a.) wpłynęło na treść rozstrzygnięcia, a nie tylko stwierdzenie samego faktu naruszenia (tak w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 lutego 2020 r., I FSK 1414/17). Pod pojęciem zaś podstaw kasacyjnych należy rozumieć wskazanie określonego przepisu prawa a więc (w przypadku złożonej regulacji prawnej) podanie właściwej jej jednostki redakcyjnej, nazwy aktu prawnego, w którym przepis ten się znajduje oraz daty i miejsca publikacji samego aktu. Tych wymagań nie spełnia w pełni przedmiotowa skarga kasacyjna. Przepis art. 77 k.p.a. zawiera normy regulujące postępowanie dowodowe, każdy z ujętych w nim paragrafów odnosi się do innej jego sfery. Skarżąca kasacyjnie zaniechała wskazania która jednostka redakcyjna przywołanego przepisu została przez Sąd I instancji pośrednio naruszona przy wydaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Powyższe jest o tyle istotne, ponieważ skarga kasacyjna jest środkiem zaskarżenia, który cechuje wysoki stopień sformalizowania. Z uwagi na wyżej wspomniany zakres kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd ten nie ma możliwości rozpoznawania sprawy w jej całokształcie a jedynie w granicach zawartych w zarzutach skargi kasacyjnej. To zaś oznacza, że zarzuty kasacyjne muszą być określone w sposób dokładny. W tej części Naczelny Sąd Administracyjny nie był władny wyręczać strony w prawidłowym skonstruowaniu zarzutu, natomiast z treści uzasadnienia rzeczonej skargi kasacyjnej wywnioskować należało, że intencją skarżącej kasacyjnie był zarzut obrazy § 1 przywołanego przepisu. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że w myśl przywołanych przepisów, stanowiących ogólne zasady postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności i czynią kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej są zobowiązane są także w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). O tym, jakie okoliczności są w danej sprawie istotne i wymagają wyjaśnienia przesądzają przepisy prawa materialnego, które w sprawie mają zastosowanie. Hipotetyczny stan faktyczny wyznacza konkretny przepis prawa. Ustalanie innych faktów niezapisanych w tym przepisie jest zbędne. Tym samym o tym, jakie ustalenia faktyczne są konieczne do załatwienia konkretnej sprawy decydują prawidłowo wyłożone przepisy prawa materialnego, a nie subiektywne przekonanie strony. Wskazać należy, że rozpatrzenie całego materiału dowodowego jest związane z zasadą swobodnej oceny dowodów, która musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny. Ocena ta zatem musi opierać się na materiale dowodowym zebranym przez organ, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w przepisach prawa. Powinna oparta być na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego. Organ natomiast musi dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, z zastrzeżeniem ograniczeń dotyczących dokumentów urzędowych, które mają, na podstawie art. 76 § 1 k.p.a., szczególną moc dowodową. Ostatnim elementem tego postępowania jest przedstawienie rozumowania, w wyniku którego organ ustalił okoliczności faktyczne, które zgodne jest z zasadami logiki. Organy realizując zasadę prawdy obiektywnej, zawartą w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., zobowiązane są do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Powyższe jednak nie sprawia, że strona jest zwolniona od obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych sprawy, gdyż zobowiązana jest ona przedstawić w sprawie wszystkie informacje niezbędne do ustalenia jej stanu faktycznego, wskazać dowody mające, jej zdaniem, znaczenie w sprawie i udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu (tak w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 czerwca 2019 r., I OSK 2168/17, z 18 grudnia 2018 r., I OSK 256/17, z 27 lipca 2011 r., II OSK 1560/10). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że w przedmiotowym postępowaniu nie można zarzucić organowi administracji błędnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, skutkującego poczynieniem wadliwych ustaleń faktycznych, istotnych w sprawie. Trzeba mieć przy tym na uwadze, że w tego typu sprawach jak przedmiotowa, inicjatywa dowodowa spoczywa także na stronie dochodzącej odszkodowania. Skarżąca kasacyjnie zarzucając naruszenie przepisów regulujących postępowanie dowodowe twierdzi, dopiero na etapie postępowania sądowego, że organ, a za nim Sąd I instancji, winien przeprowadzić dalsze postępowanie dowodowe, uznając za niewystarczający materiał dotychczas w sprawie zgromadzony. W tym kontekście uznać należy, że skarżąca kasacyjnie, dokonuje własnych ustaleń w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, negując przy tym, że także na stronie skarżącej ciążył obowiązek wykazania swego prawa. Słusznie natomiast w sprawie przyjęto, że organ dokonał wnikliwej oceny zgromadzonego materiału odnosząc się do dowodów szczegółowo i uzasadniając jaką wartość im przypisał oraz z jakiego powodu podjął taką, a nie inną decyzję. Zarzuty obrazy art. 7, art. 8, art. 77 § 1 k.p.a. stanowią więc nieuzasadnioną polemikę skarżącej kasacyjnie z ustaleniami faktycznymi organu, zaaprobowanymi przez Sąd I instancji. Swą rację uzasadnia doświadczeniem życiowym i ujęciem historycznym, co miałoby przesądzać o nieprzejmowaniu się PKP zajmowaniem cudzego gruntu, nie mając jednocześnie woli traktowania się jako właściciela gruntu, a sam fakt umiejscowienia infrastruktury na przedmiotowej nieruchomości traktować należy jako niewystarczający do stwierdzenia posiadania samoistnego przez ten podmiot. Zarzuty te nie mają jednak racjonalnych podstaw, albowiem podnoszone uchybienia procesowe w trakcie postępowania administracyjnego nie wystąpiły. Dlatego, brak zaoferowanych przez skarżącą kasacyjnie dowodów w sprawie, z jednoczesnym zgromadzeniem materiału dowodowego o samoistnym posiadaniu PKP świadczącym, zasadnie poskutkowało ustaleniem, że skarżącym odszkodowanie nie przysługuje. Tym bardziej, że skarżący zostali wezwani do przedstawienie dowodów potwierdzających, by jako poprzedni właściciele przedmiotowej nieruchomości lub ich następcy prawni podejmowali w okresie od 1973 do 2003 roku czynności zmierzającym do wydania im tejże nieruchomości czy występowali w takim okresie z roszczeniem odszkodowawczym z tytułu bezumownego korzystania z gruntu. W części zarzutu materialnoprawnego, w pierwszej kolejności dostrzec należało, że skarżąca kasacyjnie nie wskazała formy naruszenia przepisów art. 37a ust. 7 ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe w zw. z art. 2 w zw. 21 Konstytucji, 64 Konstytucji i art. 1 Protokołu Dodatkowego nr 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka w zw. z art. 32 Konstytucji i art. 14 EKPCz przez błędną wykładnię czy niewłaściwe jego zastosowanie, wskazując jedynie na ich obrazę przez Sąd I instancji. Przywołany sposób sformułowania zarzutów skargi kasacyjnej wyklucza niejako możliwość szczegółowego odniesienia się do niego, uniemożliwiając Sądowi drugiej instancji określenie granic wpływających na merytoryczne ich rozpoznanie. W praktyce orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego nie dochodzi do automatycznego dyskwalifikowania skarg kasacyjnych, w sytuacji gdy zarzuty kasacyjne nie w pełni spełniają wymogi konstrukcyjne określone w art. 176 p.p.s.a., czego potwierdzeniem jest uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r., I OPS 10/09, podjęta w pełnym składzie. Z drugiej strony, Naczelny Sąd Administracyjny nie może jednak zasadniczo we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, ani uściślać bądź w inny sposób ich korygować (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 stycznia 2015 r., II GSK 2140/13), chyba że umożliwia to powołana choćby niedoskonale podstawa prawna, a wadliwość zarzutu jest możliwa do usunięcia poprzez analizę argumentacji uzasadnienia środka odwoławczego, jak w przypadku zarzutu procesowego wyżej omówionego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 sierpnia 2012 r. I FSK 1679/11). W judykaturze utrwaliło się, że Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku formułowania za stronę zarzutów kasacyjnych na podstawie uzasadnienia skargi kasacyjnej. Przede wszystkim z tej przyczyny, że wyodrębnianie zarzutów z treści uzasadnienia skargi kasacyjnej zawsze niesie ryzyko nieprawidłowego odczytania intencji strony wnoszącej skargę kasacyjną. Konieczne jest przy tym oddzielenie podstawy kasacyjnej od jej uzasadnienia, które jest niezbędnym elementem skargi kasacyjnej (zob. wyroki z 19 marca 2014 r., II GSK 16/13, z 17 lutego 2015 r., II OSK 1695/13, z 13 listopada 2007 r., I FSK 1448/06). Przywołany zarzut obrazy przepisów natury materialnej ogranicza Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu kontrolę legalności zaskarżonego wyroku w zakresie podstawy prawnej. Niemniej, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że zgodnie z art. 37a ust. 1 ustawy o PKP grunty wchodzące w skład linii kolejowych pozostające w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu PKP SA, niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub PKP SA stają się z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem, z zastrzeżeniem ust. 7. Przepis art. 37a ust. 7 stanowi zaś, że odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek dotychczasowego właściciela gruntu, złożony w okresie od dnia 1 czerwca 2003 r. do dnia 31 grudnia 2007 r. Po upływie tego okresu roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje. Roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje również w przypadku, gdy grunt, o którym mowa w ust. 1, pozostawał do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym PKP SA lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat. Odszkodowanie nie przysługuje zatem za grunt objęty skutkami prawnymi określonymi w art. 37a ust. 1, jeżeli grunt ten pozostawał do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym PKP S.A. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat. Z zestawienia art. 37a ust 1 z ust. 7 zdanie trzecie wynika więc pozbawienie przez ustawodawcę odszkodowania za grunt, który z dniem 1 czerwca 2003 r. stał się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa. Wykładnia tego przepisu uwzględnia normę konstytucyjną, dlatego w rozpatrywanej sprawie okoliczność, że PKP SA była posiadaczem samoistnym całego gruntu oznaczonego nr [...], powoduje iż zaistniały skutki prawne wynikające z art. 37a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", które zostały potwierdzone decyzją Wojewody Małopolskiego z 7 listopada 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, że niespójne jest stanowisko skarżącej kasacyjnie, wpierw negującej ustalenia faktyczne o samoistnym posiadaniu przez PKP nieruchomości, by w drugiej części uzasadnienia uznać taką możliwość, stwierdzając wówczas że ustalenia takie stanowić mają wyjątek od konstytucyjnej zasady odszkodowania za wywłaszczenie i ochrony praw własności sprzecznych z zasadami umożliwiającymi ograniczenie praw i wolności człowieka. W konsekwencji skarżąca kasacyjnie nie zgadza się z samą regulacją określoną w art. 37a ust. 1 ustawy o PKP, podnosząc że przepis ten narusza zakaz nierównego traktowania podmiotów, powoduje nieproporcjonalną ingerencję państwa w prawo własności jednostki, także stanowi o sprzeczności z prawem o ochronie własności jednostki zapewnionym w Konstytucji. W odniesieniu do tego zarzutu, za Sądem I instancji powtórzenia jedynie wymaga, że w myśl art. 21 ust. 2 Konstytucji RP wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem. Zatem wykładni art. 37a ust. 7 zdanie trzecie ustawy o PKP dokonuje się właśnie z uwzględnieniem normy konstytucyjnej. Tak też w sprawie niniejszej uczyniono. Kwestionowanie uregulowania przepisu w sposób narzucony przez ustawodawcę nie stanowi o skutecznym podważeniu prawidłowości wydanego rozstrzygnięcia. Podkreślenia też wymaga, że określenie granic czasowych w omawianym przepisie nie ogranicza ochrony praw należnych byłym właścicielom, a ponadto przepis ten jest zgodny z zasadą dopuszczalnych proporcjonalnych ograniczeń konstytucyjnego prawa do słusznego odszkodowania z tytułu wywłaszczenia (tak analogicznie w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku 25 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 2779/15). W nieprawidłowo skonstruowanym zarzucie prawa materialnego, podniesiono również obrazę norm Protokołu Dodatkowego nr 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka w zw. z art. 2, 32 i 64 Konstytucji oraz art. 14 przywołanej Konwencji, nie wskazując w jego treści, ani w uzasadnieniu na czym naruszenie tych regulacji miałoby polegać, uniemożliwiając tym samym Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu kontrolę wniesionego środka zaskarżenia w tej części. W takiej formie jak zaprezentowana w skardze kasacyjnej, podniesiony zarzut materialnoprawny mógłby bowiem dotyczyć błędnej wykładni przepisów, jednak lakoniczność sformułowanej podstawy kasacyjnej i brak uzasadnienia skargi kasacyjnej w tej części przekłada się na praktyczny brak jakiejkolwiek argumentacji przeciwko stanowisku Sądu I instancji, nie pozwalają merytorycznie rozważyć tak wadliwie sformułowanego zarzutu, nawet w drodze daleko idącej rekonstrukcji. Jest on bowiem w istocie pozbawiony treści innej niż brak akceptacji skarżącej kasacyjnie dla wyniku postępowania administracyjnego, co jednak nie stanowi uprawnionej podstawy kasacyjnej. Z podanych przyczyn, podniesione zarzuty prawa materialnego również nie zdołały podważyć prawidłowego rozstrzygnięcia Sądu I instancji. W związku z powyższym, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

Informacje o sprawie

Data wpływu
30 stycznia 2023
Skarżony organ
Wojewoda
Sędziowie
Jakub Zieliński Marek Stojanowski /przewodniczący sprawozdawca/ Marian Wolanin

Powołane przepisy

Inne orzeczenia w tej sprawie

Powiązane dokumenty

Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny