I OSK 1823/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Protokolant: starszy asystent sedziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. Ł., Z. H., M. H., A. U., S. S., G. W., A. L. i S. G., od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, z dnia 5 marca 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 1925/19, w sprawie ze skargi M. Ł., Z. H., M. H., A. U., S. S., G. W., A. L. i S. G., na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie, z dnia 3 lipca 2019 r. nr KOC/7689/Go/18, w przedmiocie odmowy podjęcia zawieszonego postępowania, , 1) uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie, z dnia 6 grudnia 2018 r. nr KOC/3999/Go/18;, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie solidarnie na rzecz skarżących kasacyjnie M. Ł., Z. H., M. H., A. U., S., S., G. W., A. L. i S. G. kwotę 1.256 (tysiąc dwieście pięćdziesiąt sześć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego., ,

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 5 marca 2020 r. oddalił skargę M. Ł., Z. H., M. H., A. U., S. S., G. W., A. L. i S. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 3 lipca 2019 r. nr KOC/7689/Go/18 w przedmiocie odmowy podjęcia zawieszonego postępowania. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne. D. P. i Z. H. wnioskiem z 18 czerwca 2004 r. wystąpiły o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z 9 lutego 1961 r. o odmowie przyznania spadkobiercom S. L. prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...], oznaczonej nr hip. [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej: Kolegium) postanowieniem z 8 listopada 2004 r., działając na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (wówczas Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zawiesiło przedmiotowe postępowanie nadzorcze uznając, że do rozstrzygnięcia sprawy konieczny jest udział w nim wszystkich stron postępowania, w tym ustalenie następstwa prawnego po R. G. i J. H. D. P. i Z. H. w dniu 16 sierpnia 2007 r. wystąpiły o podjęcie zawieszonego postępowania. Do wniosku dołączyły tłumaczenie listu P. H. z 15 marca 2005 r. skierowanego do Kolegium, z podpisem poświadczonym notarialnie, w którym to liście autor oświadczył, że jego matka – J. H. zmarła [...] kwietnia 1971 r. jako obywatelka Francji, a ponadto otrzymała od rządu francuskiego odszkodowanie za majątek pozostawiony w Polsce. Z tego powodu P. H. oświadczył, że nie zgłasza żadnych roszczeń do budynków pozostawionych w Polsce, zwłaszcza w stosunku do budynku położonego w Warszawie przy ul. [...]. Kolegium postanowieniem z 7 września 2007 r. utrzymanym w mocy postanowieniem tego organu z 7 lutego 2008 r., odmówiło podjęcia zawieszonego postępowania uznając, że nie ustała przyczyna jego zawieszenia, ze względu na nieustalenie następstwa prawnego po J. H. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z 7 listopada 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 569/08 oddalił skargę D. P. i Z. H. na ww. postanowienie z 7 lutego 2008 r. M. Ł., M. H., Z. H., A. U., S. S., G. W., A. L. i S. G. wnioskiem z 27 czerwca 2018 r. ponownie wystąpili o podjęcie przedmiotowego postępowania wskazując, że podstawa jego zawieszenia przestała istnieć. Kolegium postanowieniem z 6 grudnia 2018 r. utrzymanym w mocy postanowieniem tego organu z 3 lipca 2019 r. odmówiło podjęcia zawieszonego postępowania. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazało, że do dnia dzisiejszego nie zostało ustalone następstwo prawne po J. H. Postępowanie spadkowe w części dotyczącej nieruchomości położonej w Polsce należy do wyłącznej jurysdykcji sądów polskich. Niniejsza sprawa niewątpliwie dotyczy nieruchomości położonej na terytorium Polski. Jej pozytywne rozstrzygnięcie jest warunkiem koniecznym do ponownego rozpatrzenia wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości warszawskiej. Z przedłożonych przez wnioskodawców postanowieniach zawarto natomiast zastrzeżenie, że prawo spadkodawców służące do przedmiotowej nieruchomości nie zostało uznane w tych orzeczeniach, a w konsekwencji nie nabyli oni żadnego prawa do tego gruntu, a co za tym idzie nie mogą być obecnie uznani za strony postępowania nadzorczego. Na postanowienie z 3 lipca 2019 r. M. Ł., Z. H., M. H., A. U., S. S., G. W., A. L. i S. G. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu wskazał, że wniosek o przyznanie prawa własności czasowej, działając na podstawie art. 7 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, złożyła J. H.. Do niej zostało również skierowane orzeczenie administracyjne z 9 lutego 1961 r. odmawiające uwzględnienia powyższego wniosku. Zatem J. H. była stroną postępowania dotyczącego prawa przyznania własności czasowej do nieruchomości warszawskiej i z tego powodu winna być także stroną w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 9 lutego 1961 r. Postępowanie to bowiem dotyczyło jej sytuacji prawnej. W związku z faktem, że J. H. zmarła [...] kwietnia 1971 r., a zatem przed dniem wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia administracyjnego, jako że postępowanie to dotyczy praw dziedzicznych, skutkuje tym, że w przedmiotowym postępowaniu nadzwyczajnym winni brać w nim udział spadkobiercy J. H. Powyższe potwierdzone zostało wydanym w niniejszej sprawie prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 listopada 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 569/08, który to na mocy art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.) wiąże w sprawie organy, a także sądy. Wbrew twierdzeniu skarżących Sąd I instancji uznał, że ww. postępowanie nadzorcze dotyczy nieruchomości położonej na terenie Polski, bowiem ewentualne stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego z 9 lutego 1961 r. spowoduje, że "odżyje" wniosek dekretowy, tj. obecnie wniosek o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...]. Za nietrafne zatem uznał zarzuty, że w skład masy spadkowej po J. H. nie wchodzą żadne prawa do nieruchomości położonej na terenie Polski. Sąd I instancji wskazał, że skarżący wnieśli o podjęcie zawieszonego postępowania, powołując się na złożone do akt postanowienie Sądu Okręgowego w Warszawie z 5 czerwca 2017 r. sygn. akt VI Co 949/16, którym Sąd stwierdził, że podlega uznaniu na obszarze Polski, z wyłączeniem nieruchomości położonych w Polsce, zaświadczenie spadkowe z 27 marca 1974 r. stwierdzające, że E. H. zmarła w dniu [...] kwietnia 1971 r., a spadek po niej nabyli P. H. i E. W. w 1/2 części każdy oraz postanowienie Sądu Okręgowego w Warszawie z 16 marca 2016 r. sygn. akt VI Co 54/16, którym Sąd uznał za skuteczne na obszarze Polski – za wyjątkiem nieruchomości położonych w Polsce – notarialny akt potwierdzający, że spadek po P. H. nabyły G. H., A. H., S. H. w 1/12 każda z nich oraz M. H., A. H. i S. H. w 3/12 każda z nich. Sąd I instancji zauważył jednak, że powyższe postanowienia zawierają w swej treści wyłączenie odnoszące się do spadkobrania nieruchomości położonych w Polsce, a zatem również do gruntu przedmiotowej nieruchomości. Sąd Okręgowy w Warszawie uznał bowiem za skuteczne zagraniczne orzeczenia spadkowe, za wyjątkiem nieruchomości położonych w Polsce. Zgodnie przy tym z art. 11038 k.p.c. do wyłącznej jurysdykcji krajowej należą sprawy o prawa rzeczowe na nieruchomości i o posiadanie nieruchomości położonej w Rzeczypospolitej Polskiej, jak również sprawy ze stosunku najmu, dzierżawy i innych stosunków dotyczących używania takiej nieruchomości, z wyjątkiem spraw o czynsz i inne należności związane z używaniem lub pobieraniem pożytków z takiej nieruchomości (§ 1). Do wyłącznej jurysdykcji krajowej należą także sprawy niewymienione w § 1 w zakresie, w którym rozstrzygnięcie dotyczy praw rzeczowych, posiadania lub używania nieruchomości położonej w Rzeczypospolitej Polskiej (§ 2). W związku z powyższym Sąd I instancji uznał, że dopóki przed sądem polskim nie zostaną ujawnieni spadkobiercy J. H., postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji skierowanej do niej i kończącej postępowanie wywołane jej wnioskiem, nie może się toczyć. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiedli M. Ł., Z. H., M. H., A. U., S. S., G. W., A. L. i S. G. wnosząc o jego uchylenie w całości oraz o uchylenie zaskarżonego postanowienia, ewentualnie – o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a w każdym przypadku – o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono: I. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy - tj. art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 97 § 2 k.p.a. w związku z art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz w zw. z art. 11038 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. 1964 Nr 43, poz. 296 ze zm., dalej: "k.p.c.") poprzez przyjęcie, że zawieszone postępowanie administracyjne nie może zostać podjęte z uwagi na niewykazanie następstwa prawnego po J. H. (oraz jej spadkobierców) przy pomocy orzeczeń sądów polskich, które winny być przedłożone ze względu na to, iż w skład spadku po ww. osobach wchodzą prawa rzeczowe dotyczące nieruchomości na terenie Polski, w sytuacji gdy: a) przedłożona dokumentacja w toku postępowania w pełni wykazuje następstwo prawne po J. H. i P. H.; b) aktualnie w skład spadku po J. H. nie wchodzą żadne prawa rzeczowe do dawnej nieruchomości warszawskiej przy ul. [...], gdyż dopiero wydanie decyzji nadzorczej spowoduje, że spadek będzie obejmować dodatkowo odpowiednie roszczenia oraz uprawnienia o charakterze materialnoprawnym, wywodzone z dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. z 1945 Nr 50, poz. 279 ze zm., dalej: "dekret"), w tym roszczenie o przyznanie prawa własności czasowej (obecnie: prawa użytkowania wieczystego) do gruntu dawnej nieruchomości; c) uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego odmawiającego przyznania prawa własności czasowej do tej nieruchomości nie stanowi prawa rzeczowego dotyczącego nieruchomości położonej na terenie Polski, które determinowałoby przeprowadzenie postępowania spadkowego przed powołanymi do tego organami w Polsce - tym samym, na moment przeprowadzenia postępowania nadzorczego, brak jest potrzeby przedłożenia przez Skarżących orzeczeń spadkowych sądów polskich obejmujących przedmiotowe prawa rzeczowe wobec nieruchomości warszawskiej przy ul. [...]. 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 1 i art. 7 dekretu, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w skład spadku po J. H. i P. H. wchodzą prawa rzeczowe do dawnej nieruchomości warszawskiej przy ul. [...] w sytuacji gdy 21 listopada 1945 r. ww. nieruchomość została skomunalizowana i od tej daty żadne prawa rzeczowe do niej nie przysługują ani jej dotychczasowym właścicielom, ani ich następcom prawnym. W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania - Spółdzielnia Mieszkaniowa [...] wniosła o jej oddalenie oraz zwrot kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy. Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako: P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w w/w skardze, a które okazały się w tym przypadku uzasadnione. Na wstępie przypomnienia wymaga, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, działając na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., zawiesiło postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z 9 lutego 1961 r. o odmowie przyznania spadkobiercom S. L. prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej uznając, że do rozstrzygnięcia sprawy konieczny jest udział w nim wszystkich stron postępowania, w tym ustalenie następstwa prawnego po R. G. i J. H. Istotą postępowania w niniejszej sprawie jest kwestia oceny zasadności odmowy podjęcia zawieszonego postępowania z uwagi na brak postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po J. H.n w zakresie nieruchomości położonych na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. Rozstrzygając tę kwestię należy przyznać rację skarżącym kasacyjnie, iż w postępowaniu o stwierdzenie nieważności powyższego orzeczenia uzyskanie żądanego przez organ orzeczenia sądu powszechnego nie jest konieczne ponieważ w skład spadku po J. H. nie wchodzi na terenie Polski żadna nieruchomość i wystarczającą legitymacją dla jej spadkobierców do udziału w tym postępowaniu są przedłożone do akt: postanowienie Sądu Okręgowego w Warszawie z 5 czerwca 2017 r. sygn. akt VI Co 949/16, którym Sąd stwierdził, że podlega uznaniu na obszarze Polski, z wyłączeniem nieruchomości położonych w Polsce, zaświadczenie spadkowe z 27 marca 1974 r. stwierdzające, że E. H. zmarła w dniu [...] kwietnia 1971 r., a spadek po niej nabyli P. H. i E. W. w 1/2 części każdy oraz postanowienie Sądu Okręgowego w Warszawie z 16 marca 2016 r. sygn. akt VI Co 54/16, którym Sąd uznał za skuteczne na obszarze Polski – za wyjątkiem nieruchomości położonych w Polsce – notarialny akt potwierdzający, że spadek po P. H. nabyły G. H., A. H., S. H. w 1/12 każda z nich oraz M. H., A. H. i S. H. w 3/12 każda z nich. W niniejszym postępowaniu skarżący kasacyjnie nie dochodzą bowiem roszczeń o prawa rzeczowe do nieruchomości, lecz domagają się stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1961 r., odmawiającego dotychczasowemu właścicielowi prawa własności czasowej do nieruchomości warszawskiej i z tym wiążą swe następstwo prawne po J. H.. W skład spadku nie wchodzi zatem majątek znajdujący się w Rzeczypospolitej Polskiej, lecz jedynie prawo do żądania wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia o odmowie przyznania prawa własności czasowej do nieruchomości (bycia stroną tego postępowania). Nie można więc zgodzić się ze stanowiskiem, że konieczność stwierdzenia dziedziczenia nieruchomości, która nie wchodziła w skład masy spadkowej, jest prejudykatem w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia o odmowie przyznania prawa własności czasowej, w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. Istotą toczącego się postępowania administracyjnego powinno być ustalenie kręgu stron postępowania przez sam fakt orzeczenia spadkowego po J. H., tak aby jej następcy prawni mogli występować w postępowaniu nieważnościowym dotyczącym orzeczenia z 1961 r., posiadając stosowną legitymację. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd zaprezentowany w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2000 r. sygn. akt I CKN 804/00 (publik. LEX nr 51836), że "roszczenie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej odmawiającej poprzedniej właścicielce (...) przyznania prawa własności czasowej do nieruchomości położonej w Warszawie" nie stanowi podstawy do zastosowania art. 1102 § 1 k.p.c.( wg ówczesnej treści, aktualnie art. 11038 i art. 11071 k.p.c.), a więc nie zachodzi konieczność rozstrzygnięcia w przedmiocie nabycia spadku co do nieruchomości położonej w Polsce. W świetle powyższego należało przyjąć, że następstwo prawne po zmarłej J. H. zostało wykazane odpowiednimi dokumentami i w tym zakresie podstawa zawieszenia postępowania ustała. W konsekwencji zasadnie zarzucono Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania. tj. art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 97 § 2 k.p.a. w związku z art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz w zw. z art. 11038 k.p.c. Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że skarga kasacyjna okazała się zasadna, działając na podstawie art. 188 P.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i oceniając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, rozpoznał skargę, uchylając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 6 grudnia 2018 r. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a.