I OSK 1759/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia del. WSA Anna Wesołowska (sprawozdawca) Protokolant starszy asystent sędziego Paweł Pietrzyk po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 maja 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 163/24 w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od A. W. na rzecz Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z 8 maja 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 163/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. W. (Skarżąca) na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej (Minister) z [...] listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Skarżąca na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) zaskarżyła wyrok Sądu pierwszej instancji w całości zarzucając: 1) mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. przepisu art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., dalej: k.p.a.) poprzez oddalenie skargi, podczas gdy zarówno Wojewoda Mazowiecki (Wojewoda) w decyzji znak [...], jak i Minister w decyzji nr [...], nie dokonali należytych ustaleń w wyniku niewyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie wyrażającej się w uznaniu, że Skarżąca kasacyjnie jest zobowiązana do zwrotu pobranego świadczenia rodzinnego za okres od 1 czerwca 2018 r. do 31 października 2018 r. 2) mające istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 1 ust. 2 i 3, art. 23a i art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, ust. 8 i 9 ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez błędne ich zastosowanie i uznanie, że Skarżąca kasacyjne zobowiązana jest do zwrotu świadczenia rodzinnego. Na podstawie ww. zarzutów Skarżąca wniosła o: 1) mając na uwadze, że przywołane wyżej podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione - w pierwszej kolejności w oparciu o przepis art. 179a P.p.s.a. - jeszcze przed przedstawieniem niniejszej skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu o: a) samodzielne uchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyroku z 8 maja 2024 r. wydanego w sprawie sygn. akt I SA/Wa 163/24 oraz wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego i zasądzenie ich na rzecz Skarżącej. b) uwzględnienie w całości skargi z 20 grudnia 2023 r. złożonej od decyzji Ministra; 2) w przypadku - gdyby Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie uwzględnił żądania jak wyżej oraz nie uchylił zaskarżonego wyroku na posiedzeniu po ponownym rozpoznaniu sprawy i nic uwzględnił w całości skargi z dnia 20 grudnia 2023 r. - wniosła o przedstawienie niniejszej skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu oraz jej rozpoznanie na rozprawie, a następnie: a) uwzględnienie niniejszej skargi kasacyjnej poprzez uchylenie w całości wyroku z 8 maja 2024 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, I Wydział wydanego w sprawie sygn. akt I SA/Wa 163/24, a następnie - stosownie do przepisu art. 188 p.p.s.a.. uwzględnienie w całości skargi z 20 grudnia 2023 r. złożonej od decyzji Ministra z [...] listopada 2023 r. nr [...] mocą której po rozpatrzeniu odwołania z dnia [...] października 2021 r. utrzymana została w mocy decyzja nr [...] Wojewody z [...] października 2021 r. znak [...] ustalająca, że świadczenia rodzinne w okresie od 1 czerwca 2018 r. do 31 października 2018 r. w kwocie 1.195.00 zł są nienależne. b) zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania według norm prawem przepisanych: ewentualnie: c) uwzględnienie niniejszej skargi kasacyjnej poprzez uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, I Wydział z 8 maja 2024 r. wydanego w sprawie sygn. akt I SA/Wa 163/24 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi, d) zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz zasądzenie zwrotu od Skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie art. 203 pkt 2 P.p.s.a., w tym kosztów zastępstwa procesowego. Jednocześnie wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Przed przystąpieniem do ustosunkowania się do zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej przypomnieć należy istotę sprawy zawisłej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Decyzją z [...] listopada 2023 r. znak: [...] Minister utrzymał w mocy decyzję Wojewody z [...] października 2021 r. znak: [...], nr [...] w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. W podstawie prawnej ww. decyzji Minister wskazał art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 17 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 1 ust. 2 i 3, art. 23a i art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 8 i 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej : "ustawa"). W uzasadnieniu organ podał, że ostateczną decyzją z [...] listopada 2019 r. znak: [...] nr [...] Wojewoda przyznał Skarżącej prawo do zasiłku rodzinnego na dzieci J. W. i M.W. w okresie od 1 maja 2018 r. do 31 maja 2018 r. Ponadto, ww. decyzją Wojewoda odmówił przyznania prawa do zasiłku rodzinnego w okresie od 1 czerwca 2018 r. do 31 października 2018 r. na dwoje dzieci oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolonego, jednorazowo na dziecko M.A. W. W uzasadnieniu Wojewoda wskazał, że w przedmiotowej sprawie, w zakresie rozpatrywanego wniosku, mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w związku z aktywnością zawodową K. W. na terytorium N. Ponadto, organ I instancji wskazał, że w okresie od 1 maja 2018 r. krajem właściwym do wypłaty świadczeń jest Polska, w związku z czym Wojewoda rozpatrzył wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego za wskazany okres w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ I instancji po przeliczeniu dochodu na członka rodziny ustalił, że w okresie od 1 maja 2018 r. do 31 maja 2018 r., zostało spełnione kryterium ustawowe do pobierania świadczeń rodzinnych w Polsce, natomiast w okresie od 1 czerwca 2018 r. do 31 października 2018 r. kryterium dochodowe określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych uprawniające do przyznania świadczeń rodzinnych w Polsce nie zostało spełnione, tj. dochód rodziny był wyższy. W konsekwencji organ za Wojewodą uznał, że świadczenia rodzinne w kwocie 1195,00 zł wypłacone Skarżącej w okresie od 1 czerwca 2018 r. do 31 października 2018 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi i podlegają zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty i wezwał Skarżącą do zwrotu ww. kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. W uzasadnieniu Minister powołał się na decyzję z dnia [...] listopada 2019 r. Wskazał ponadto, iż powyższe świadczenie rodzinne zostały przyznane Skarżącej przez Wójta Gminy Z. (Wójt) decyzją z [...] listopada 2017 r. nr [...] uchyloną następnie decyzją tegoż organu z [...] października 2019 r. w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Minister wyjaśnił, że według akt sprawy Skarżąca 8 maja 2018 r. poinformowała organ wypłacający świadczenie o aktywności zawodowej męża na terytorium N., nie złożyła jednak prośby, o wstrzymanie wypłaty świadczeń. Ponadto świadczenie było wypłacane na podstawie pozostającej w obrocie prawnym decyzji przyznającej przedmiotowe świadczenia a organ wypłacający świadczenie nie jest zobowiązany do automatycznego wstrzymania jego wypłaty w sytuacji wystąpienia okoliczności powodujących zmianę uprawnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu przywołanego na wstępie wyroku stwierdził, że w kontrolowanej sprawie zachodziła przesłanka do wydania decyzji o uznaniu świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane w oparciu o treść art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, co zasadnie podał organ. W sprawie nie ma sporu co do tego, że w okresie od czerwca do września 2018 r. mąż Skarżącej pracował w N., a pierwotna decyzja Wójta została uchylona decyzją z [...] października 2019 r. po tym jak Wojewoda poinformował o występowaniu przesłanek do zastosowania systemu koordynacji zabezpieczenia społecznego. Tym niemniej w sprawie miały zastosowanie przepisy prawa polskiego z uwagi na aktywność Skarżącej na terenie RP. W okresie od 1 maja 2018 r. krajem właściwym do wypłaty świadczeń była Polska, w związku z czym Wojewoda rozpatrywał wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego za wskazany okres w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powodem zaś dla którego Wojewoda odmówił przyznania Skarżącej świadczeń rodzinnych od 1 czerwca 2018 r. do 31 października 2018 r. było przekroczenie kryterium ustawowego do ich pobierania. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Uzasadniając zarzuty naruszenia przepisów postępowania objęte punktem 1 petitum skargi kasacyjnej, to jest zarzuty naruszenia art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Skarżąca koncentruje się na niewyjaśnieniu przez organy czy jej mąż pobierał świadczenie rodzinne na terenie N. W jej ocenie kluczowe dla sprawy jest ustalenie nie tylko możliwości uzyskania świadczenia rodzinnego ale prawo pobieranie tegoż świadczenia. Tak sformułowany i uzasadniony zarzut jest oczywiście niezasadny. Jak słusznie zwrócił uwagę Sąd Wojewódzki, decyzja Wójta z [...] listopada 2017 r. przyznająca Skarżącej zasiłki rodzinne na dzieci: M. i J. uchylona została decyzją tegoż organu z [...] października 2019 r. za okres od 1 maja 2018 r. do 31 października 2018 r. w związku z ustaleniem, że w sprawie znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Decyzja ta, z uwagi na niewniesienie od niej odwołania jest decyzją ostateczną. Następnie Wojewoda ostateczną decyzją z [...] listopada 2019 r. odmówił przyznania Skarżącej zasiłku rodzinnego na J. i M. w okresie od 1 czerwca 2018 r. do 31 października 2018 r. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na M. Jak wynika z uzasadnienia, przyczyną odmowy przyznania powyższych zasiłków było przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do ich pobrania. Nie można zatem stawiać Sądowi Wojewódzkiemu zarzutu niedostrzeżenia naruszenia przez organ przepisów przywołanych w zarzucie objętym punktem 1 petitum skargi kasacyjnej. Kwestia przysługiwania czy też pobrania przez ojca dziecka stosownego świadczenia na terenie N. nie miała znaczenia dla rozpoznania sprawy. Podstawą prawną rozstrzygnięcia organów w rozpoznawanej sprawie był art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. W treści podpisanego i złożonego przez Skarżącą wniosku o przyznanie prawa do świadczeń rodzinnych znajdowała się informacja, że zasiłki te przysługują jeżeli dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kryterium dochodowego. W tej sytuacji uznać należy, że Skarżąca była pouczona o braku prawa do pobierania zasiłków rodzinnych w razie przekroczenia kryterium dochodowego. Podsumowując, zarzut naruszenia art. art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. uznać należało za niezasadny. W konsekwencji za niezasadny uznać należało zarzut naruszenia prawa materialnego to jest art. 1 ust. 2 i 3, art. 23a i art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, ust. 8 i 9 ustawy poprzez ich niewłaściwe zastosowanie. W przyjętym przez organy i zaakceptowanym przez Sąd Wojewódzki stanie faktycznym sprawy, którego prawidłowości Skarżąca nie zakwestionowała skutecznie, spełnione zostały podstawy dla zastosowania art. 30 ust 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy, to jest dla uznania wypłaconych jej zasiłków rodzinnych za okres od 1 czerwca 2018 r. do 31 października 2018 r. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi, co skutkowało jednocześnie koniecznością zastosowania w sprawie art. 30 ust. 8 ustawy. Przepis art. 30 ust. 9 ustawy przewidujący możliwość umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych nie był na obecnym etapie postępowania stosowany, w konsekwencji nie mógł zostać naruszony. Przywołane przez Skarżącą przepisy art. 1 ust. 2 oraz art. 23a ustawy składają się z licznych jednostek redakcyjnych o różnej treści normatywnej. Skarżąca ani w petitum ani w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie sprecyzowała konkretnie, który z przepisów zawartych w przywołanych przez nią artykułach został naruszony przez Sąd pierwszej instancji. Uzasadnienie skargi kasacyjnej nie pozwala również na ustalenie, jaka konkretnie norma prawna wynikająca z art. 1 ust. 2 i ust. 3 oraz art. 23a ustawy została naruszona poprzez niewłaściwe zastosowanie. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należało, że skarga kasacyjna nie miała uzasadnionych podstaw, a w konsekwencji podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.