I OSK 1706/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 18 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Ke 579/22 w sprawie ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 29 sierpnia 2022 r. znak: SKO.PS-80/4716/2437/2022 w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia 18 stycznia 2023 r. sygn. II SA/Ke 579/22 oddalił skargę A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 29 sierpnia 2022 r. znak: SKO.PS-80/4716/2437/2022 w przedmiocie zasiłku celowego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł skarżący zarzucając Sądowi pierwszej instancji: - naruszenie art. 145 § 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) w zw. z art. 151 ppsa poprzez oddalenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach skargi Skarżącego w sytuacji, gdy decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego została wydana z naruszenie art. 7, 8, oraz art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r., Kodeks Postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 poz. 1257 ze zm. ) poprzez niedostrzeżenie przez WSA błędnego stwierdzenia przez organy obu instancji, że zachowanie skarżącego jest równoznaczne z brakiem współdziałania pomimo, że stan faktyczny sprawy nie uzasadnia takiego stwierdzenia; - naruszenie art. 134 § 1 ppsa w zw. z art. 135 ppsa w zw. z art. 24 § 3 kpa poprzez niewyeliminowanie z obrotu prawnego postanowienia o odmowie wyłączenia pracowników MOPS i tym samym uznanie, że nie zachodzą okoliczności, które mogą wywołać wpływ na bezstronność pracowników MOPS co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie skarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach, oraz zwolnienie od kosztów sądowych w oparciu o art. 245 § 2 ppsa. Nadto wniesiono o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym na rzecz pełnomocnika ustanowionego z urzędu z uwagi na fakt, że koszty te nie zostały uiszczone ani w całości ani w części w żaden sposób. Złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy, wnosząc o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przepis art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. 2024, poz. 935 – dalej jako: "p.p.s.a." wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu I instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne. Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do kwestii słuszności odmowy przyznania zasiłku celowego z uwagi na brak współdziałania, w tym przede wszystkim uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, przez zainteresowanego otrzymaniem takiej pomocy. Rozpoznanie tej sprawy wymagało uwzględnienia istoty pomocy społecznej, a w szczególności faktu, że cechą wyróżniającą pomoc społeczną, w porównaniu do innych systemów świadczeniowych, jest brak roszczenia prawnego do świadczenia pomocy, natomiast ustawodawca przewidział pewne kryteria umożliwiające uzyskanie świadczeń z pomocy społecznej, i każdy, kto chce otrzymać pomoc musi się im podporządkować (por. wyrok NSA z dnia 21 października 2021 r. sygn. I OSK 588/21 oraz wyrok NSA z 30 października 2020 r. sygn. I OSK 1211/20). Powyższe, w zestawieniu z okolicznościami rozpatrywanej sprawy prowadzi do wniosku, że niezasadnie skarga kasacyjna zarzuca naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. podnosząc, że zaskarżona decyzja Kolegium została wydana z naruszenie art. 7, 8 oraz art. 77 i art. 80 k.p.a. Rolą organu w toku postępowania administracyjnego jest: podjęcie czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) oraz udokumentowanie poczynionych ustaleń w aktach sprawy (art. 77 § 1 k.p.a.). W przypadku pomocy społecznej poczynienie koniecznych ustaleń faktycznych wymaga współpracy wnioskodawcy z pracownikami instytucji pomocy społecznej. Istotnym instrumentem służącym obiektywnemu ustaleniu aspektów zasadniczych dla realizacji celów pomocy społecznej jest wywiad środowiskowy. Przeprowadzeniu tego wywiadu w rozpatrywanej sprawie skutecznie uchylał się skarżący. Zaakcentować trzeba, że jakkolwiek skarga kasacyjna zarzuca naruszenie art. 7, art. 8 oraz art. 77 k.p.a., to w istocie pozostaje w tym zakresie gołosłowna, a podnoszone zarzuty nie znajdują oparcia w aktach sprawy. Skuteczne zarzucenie naruszenia przepisu art. 80 k.p.a. wymaga natomiast wykazania, że uchybiono zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Jedynie to, bowiem może być przeciwstawione uprawnieniu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie o innej niż przyjęta doniosłości poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie. Dokonana ocena materiału dowodowego może być, bowiem skutecznie podważona tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy rozumowanie wykracza poza reguły logiki albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia związku przyczynowo-skutkowego. Taka sytuacja nie ma jednak miejsca w niniejszej sprawie. Niezasadnie Sądowi pierwszej instancji postawiono również naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 24 § 3 k.p.a. W oparciu o tak sformułowany zarzut skarżący kasacyjnie dążył do wykazania, że w granicach sprawy (sądowoadministracyjnej) Sąd Wojewódzki winien był wyeliminować z obrotu prawnego postanowienia o odmowie wyłączenia pracowników MOPR. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a w oparciu o art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Wyłączenie pracownika od udziału w postępowaniu może zgodnie z art. 24 § 3 k.p.a. nastąpić, jeżeli zostanie uprawdopodobnione istnienie okoliczności (niewymienionych w § 1), które mogą wywołać wątpliwość co do bezstronności pracownika. Chodzi tu przy tym o okoliczności natury obiektywnej. Wyłączenia pracownika nie może uzasadniać samo subiektywne przekonanie skarżącego o braku jego bezstronności. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący kasacyjnie akcentuje, że wystarczające jest uprawdopodobnienie okoliczności mogących wywołać wątpliwość co do bezstronności. Zdaje jednak nie dostrzegać, że w żaden sposób nie uprawdopodobnił zaistnienia takich okoliczności, poprzestając jedynie na gołosłownych twierdzeniach. Ogólnikowe zarzuty podważające prowadzenie sprawy przez pracowników organu w sposób obiektywny i rzetelny, nie uzasadniają żądania wyłączenia tych pracowników w trybie art. 24 k.p.a. Samo zaś prowadzenie przez danego pracownika postępowania administracyjnego, gromadzenie materiału dowodowego, wymaganie współpracy ze strony zainteresowanego świadczeniem oraz podejmowanie rozstrzygnięć nie może być uznane za uprawdopodabniające brak bezstronności. Innymi słowy niezadowolenie skarżącego z wydanych w jego sprawach rozstrzygnięć i związane z tym żądanie odsunięcia określonych pracowników od prowadzenia jego spraw nie jest wystarczające do zastosowania instytucji wyłączenia pracownika przez bezpośredniego przełożonego. (por. wyrok NSA z 8 maja 2015 r., I OSK 1978/14 i przytoczony w nim wyrok NSA z 10 lipca 1989 r., IV SA 324/89). W tej sytuacji zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 24 § 3 k.p.a. nie mógł przynieść oczekiwanego rezultatu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna jest niezasadna i dlatego na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu. Orzeczenie nie obejmuje rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów z tytułu sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej na rzecz adwokata ustanowionego z urzędu należnych od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.). Koszty nieopłaconej pomocy prawnej przyznawane są przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258 - 261 p.p.s.a.