I OSK 1688/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Dawid Nowotka po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D.R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 stycznia 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 1473/22 w sprawie ze skargi D.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego postanawia: zawiesić postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 5 stycznia 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 1473/22, oddalił skargę D.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd I instancji - będąc związany dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny wykładnią prawa materialnego wyrażoną w uchwale z 14 listopada 2022 r. sygn. I OPS 2/22 – stwierdził, że wystąpiła negatywna przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., uniemożliwiająca przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką. W dacie wydania zaskarżonej decyzji współmałżonek osoby wymagającej opieki nie legitymował się bowiem orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył D.R. zaskarżając wyrok w całości. Na podstawie art. 174 p.p.s.a., zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1. naruszenie prawa materialnego, a to art.17 ust. 5 pkt lit a) ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi, w sytuacji, w której odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w zaskarżonych decyzjach nastąpiła, pomimo że zarówno w dacie wydania decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, jak również w dacie orzekania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach ojciec skarżącego legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2. naruszenie prawa materialnego, a to art. 17 ust. 5 pkt lit a) ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i oddalenie skargi, w sytuacji, w której odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w zaskarżonych decyzjach nastąpiła, pomimo że zarówno w dacie wydania decyzji przez Prezydenta Miasta Katowice, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, jak również w dacie orzekania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach ojciec skarżącego realnie nie mógł sprawować opieki nad matką skarżącego (I OSK 829/16,1 OSK 1939/18, I OSK 1115/19, I OSK 2831/19,1 OSK 2161/20); 3. naruszenie przepisów postępowania, a to art. 145 § 1 pkt c p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 p.p.s.a., które miało wpływ na wynik sprawy poprzez niedostrzeżenie przez Sąd naruszenia przez organy administracyjne art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a poprzez brak ustalenia, że w dacie wydania decyzji zarówno przez Prezydenta Miasta Katowice, jak i SKO ojciec skarżącego legitymował się znacznym stopniem niepełnosprawności; Na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 188 p.p.s.a. i art. 185 p.p.s.a. wniesiono o: 1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie skargi poprzez zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; względnie w przypadku braku podstaw do wydania wyroku reformatoryjnego o: 2. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Jednocześnie wniesiono o zasądzenie zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu we wskazanej przez pełnomocnika wysokości. Ponadto wniesiono o dopuszczenie dowodu z załączonych dokumentów w postaci: - potwierdzenia złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności z dnia 4.8.2022 r. - orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 26.8.2022 r. na okoliczność: ustalenia daty powstania niepełnosprawności ojca skarżącego, posiadania przez ojca skarżącego znacznego stopnia niepełnosprawności w okresie relewantnym dla oceny przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wniesiono także o przeprowadzenie rozprawy. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 12 kwietnia 2024 r., sygn. akt I OSK 903/23, wydanym na podstawie art. 269 § 1 p.p.s.a., przedstawił składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne: "Czy podstawę do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, przez osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615, zm. poz. 1265 - dalej uśr) stanowi wyłącznie legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czy też dopuszczalne jest przyznanie, osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji w sytuacji, gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale z przyczyn obiektywnych nie może sprawować realnie i efektywnie opieki nad osobą wymagającą wsparcia, zwłaszcza gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki ukończył 75 lat (art. 16 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 uśr)?". Sprawa została zarejestrowana pod sygnaturą akt I OPS 1/25. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z 22 listopada 2024r., sygn. akt II SA/Po 460/24, wydanym na podstawie art. 269 § 1 p.p.s.a., przedstawił składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne: "Czy podstawę do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, przez osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej u.ś.r.), stanowi wyłącznie legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czy też dopuszczalne jest przyznanie, osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, w sytuacji, gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale zachodzą w stosunku do niego przesłanki uzasadniające przyznanie mu dodatku pielęgnacyjnego lub zasiłku pielęgnacyjnego, wskazujące, iż z przyczyn obiektywnych nie może sprawować realnie i efektywnie opieki nad osobą wymagającą wsparcia?". Sprawa została zarejestrowana pod sygnaturą akt (I OPS 2/24). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjęto, że rozstrzygnięcie sprawy sądowoadministracyjnej zależy od wyniku innego postępowania, jeżeli rozstrzygnięcie, które zapadnie w tym drugim postępowaniu, będzie miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy będącej przedmiotem pierwszego postępowania (kwestia prejudycjalna). Przyjęte rozumienie kwestii prejudycjalnej zakłada istnienie ścisłego związku między sprawą rozpoznawaną w postępowaniu przed sądem administracyjnym a kwestią będącą przedmiotem postępowania prejudycjalnego. Związek ten polega na tym, że rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego stanowi podstawę rozstrzygnięcia sprawy głównej. Inaczej mówiąc, przymiot zagadnienia wstępnego ma rozstrzygnięcie warunkujące wydanie orzeczenia merytorycznego (por. np. wyroki NSA z: 18 września 2018 r., sygn. akt I OSK 2668/16; 10 września 2014 r., sygn. akt II OSK 560/13). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w niniejszej sprawie, odpowiedź przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego na przedstawione powyżej zagadnienia prawne może mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy zainicjowanej skargą kasacyjną wniesioną przez skarżącego kasacyjnie. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji postanowienia.