I OSK 1633/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 24 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej T.S.A. w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 sierpnia 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 2147/19 w sprawie ze skargi T.S.A. w P. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 30 lipca 2019 r., nr DO.2.6612.73.2017.MP w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji postanawia: 1. odrzucić skargę kasacyjną; 2. zarządzić zwrot ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz T.W. S.A. L.G. w P. kwotę 100 (słownie: sto) złotych uiszczoną tytułem wpisu od skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 3 sierpnia 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 2147/19 w sprawie ze skargi T.S. w P. (dalej również jako: "skarżąca" lub "skarżąca kasacyjnie") na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 30 lipca 2019 r., nr DO.2.6612.73.2017.MP w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji, oddalił skargę. Postanowieniem z 11 grudnia 2020 r. Sąd Rejonowy Poznań-Stare Miasto w Poznaniu, sygn. akt XI GU 506/20 ogłosił upadłość T.S. w P. i powołał do pełnienia funkcji syndyka spółkę G-R. Postanowienie to uprawomocniło się 29 grudnia 2020 r. (k.140). Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie T.S. działając za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika, w dniu 29 grudnia 2020 r. złożyła skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna podlegała odrzuceniu. Zgodnie z art. 180 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 t.j., dalej jako "ppsa") Naczelny Sąd Administracyjny na posiedzeniu niejawnym odrzuci skargę kasacyjną, jeżeli ulegała ona odrzuceniu przez wojewódzki sąd administracyjny, albo zwróci ją temu sądowi w celu usunięcia dostrzeżonych braków. Stosownie zaś do art. 178 ppsa Wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. W rozpoznawanej sprawie istotne znaczenie ma postanowienie Sądu Rejonowego Poznań-Stare Miasto w Poznaniu z 11 grudnia 2020 r., na podstawie którego ogłoszona została upadłość spółki T.S. w P. i wobec upadłej spółki powołany został syndyk. Zgodnie z art. 51 ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t.j. Dz.U.2020.1228 t.j. dalej: "pu") postanowienie o ogłoszeniu upadłości jest skuteczne i wykonalne z dniem jego wydania, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zgodnie z art. 144 ust. 1 pu po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu. Użyte w art. 144 ust. 1 pu wyrażenie, że postępowania dotyczące masy mogą być wszczęte i dalej prowadzone "wyłącznie" przez syndyka lub przeciwko niemu, oznacza, że upadły, będąc stroną w znaczeniu materialnym, pozbawiony jest legitymacji formalnej do występowania w tych postępowaniach. Z przepisu tego wynika, że wyłącznie syndykowi, po ogłoszeniu upadłości, przysługuje legitymacja w sprawach dotyczących masy upadłości, zaś strona upadła jest jej pozbawiona (por. postanowienie NSA z 16 listopada 2022 r. sygn. akt II FSK 749/17; postanowienie NSA z 21 lutego 2024 r., I FSK 1962/23). Zgodnie zaś z art. 144 ust. 2 pu postępowania, po ogłoszeniu upadłości, syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym. Syndyk jest więc stroną w znaczeniu formalnym (procesowym), co skutkuje koniecznością jego udziału w postępowaniu i możliwością swobodnego działania we własnym imieniu (art. 144 ust. 2 pu). Tak określone uprawnienie nie powoduje jednak, że następuje zmiana strony w znaczeniu materialnym, gdyż pomimo otwarcia postępowania upadłościowego dłużnik nie traci tego przymiotu. Dłużnik pozostaje podmiotem stosunku prawnego, którego dotyczy spór. Przepis art. 144 ust. 2 pu zakłada bezwzględne podstawienie syndyka w miejsce upadłego w postępowaniach sądowych i administracyjnych dotyczących masy upadłości. Ogłoszenie upadłości wywołuje skutek procesowy w postaci utraty legitymacji procesowej upadłego w odniesieniu do postępowań dotyczących masy upadłości. Reguła ta dotyczy zarówno postępowań wszczętych przed ogłoszeniem upadłości, jak i postępowań wszczętych po ogłoszeniu upadłości. Upadły pozostaje stroną tych postępowań w znaczeniu materialnoprawnym, stroną w znaczeniu formalnym (procesowym) jest zaś syndyk (zob. D. Chrapoński (w:) Prawo upadłościowe. Komentarz, wyd. II, red. A. J. Witosz, Warszawa 2021, art. 144). Ogłoszenie upadłości nie wpływa natomiast na zdolność procesową upadłego, zdolność procesowa nie jest bowiem uprawnieniem do występowania w charakterze strony w konkretnym procesie, lecz ogólną kwalifikacją podmiotu polegającą na tym, że może on podejmować czynności procesowe. Mając na uwadze powyższe rozważania, na gruncie niniejszej sprawy, nie ulega żadnej wątpliwości, że wniesienie skargi kasacyjnej przez T.S. było w oczywisty sposób niedopuszczalne, gdyż w charakterze strony skarżącej kasacyjnie działała ww. spółka, która nie miała legitymacji procesowej. Brak ten nie podlegał konwalidacji. Z uwagi na bezwzględny charakter art. 144 ust. 1 i 2 pu jedynym podmiotem, który mógł w niniejszej sprawie wnieść skargę kasacyjną był syndyk. Jak przyjmuje się w orzecznictwie, wniesienie skargi przez podmiot do tego nielegitymowany powinno skutkować odrzuceniem skargi przez sąd – o ile ów brak legitymacji ma charakter oczywisty (por. wyrok NSA 26 lipca 2016 r., sygn. I OSK 2560/14). W tej sytuacji niniejsza skarga kasacyjna powinna zostać odrzucona przez sąd I instancji – na podstawie art. 178 ppsa – czego jednak sąd I instancji nie uczynił, dlatego też podlega ona odrzuceniu przez Naczelny Sąd Administracyjny – na podstawie art. 180 ppsa. Na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 ppsa należało orzec zwrot całego uiszczonego wpisu ze środków Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz T.W. S.A. L.G. w P. jako podmiotu który wpis ten uiścił.