I OSK 1620/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: Sędzia NSA Karol Kiczka Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 grudnia 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1091/23 w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 17 kwietnia 2023 r. znak SKO-NP-4115-514/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy X. z dnia 12 października 2022 r. znak: DŚR.5231.206.SP.10.2022; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz A. A. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 14 grudnia 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1091/23 oddalił skargę A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z 17 kwietnia 2023 r. znak SKO-NP-4115-514/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, po rozpatrzeniu odwołania A. A., decyzją z 17 kwietnia 2023 r. znak SKO-NP-4115-514/22 utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy X. z 12 października 2022 r. znak: DŚR.5231.206.SP.10.2022 o odmowie przyznania A. A. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad matką B. B., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności od 11 kwietnia 2022 r. Podstawę materialną decyzji stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 poz. 390), powoływanej dalej jako "u.ś.r.". Jak podało Samorządowe Kolegium Odwoławcze, matka wnioskodawczyni mieszka z mężem C. C. (posiadającym orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności od 20 września 2022 r., wydanym na stałe). Matka wnioskodawczyni wymaga pomocy w wykonywaniu codziennych czynności. Pomoc i opiekę B. B. zapewnia jej córka, A. A., która zamieszkuje w tej samej miejscowości. Wnioskodawczyni wskazała, że jest osobą nieaktywną zawodowo, ponieważ opiekuje się niepełnosprawnymi rodzicami, a jej opieka ma charakter całodobowy i polega na pomocy w zakresie pielęgnacji, gotowaniu obiadów, robieniu zakupów, sprzątaniu, załatwianiu wizyt lekarskich, realizacji recept. W sprawie ustalono, że oprócz wnioskodawczyni są inne osoby zobowiązane do alimentacji: jej siostra oraz brat. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że jej rodzeństwo nie może opiekować się rodzicami, ponieważ oboje pracują zawodowo i mają na utrzymaniu własne rodziny. Wnioskodawczyni w oświadczeniu z 12 września 2022 r. podała, że z dniem 12 września 2022 r. zaprzestała prowadzenia i pracy w gospodarstwie rolnym. W opinii organu odwoławczego, zakres opieki oraz fakt istnienia innych osób zobowiązanych do współudziału w opiece nad osobą z niepełnosprawnością sprawia, że w niniejszej sprawie jest możliwe takie zorganizowanie opieki, aby wnioskodawczyni nie musiała rezygnować z prowadzenia i pracy w gospodarstwie rolnym. Zatem, w ocenie Kolegium, w sprawie nie występuje związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją przez wnioskodawczynię z pracy w gospodarstwie rolnym a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym rodzicem. Ponadto, zdaniem Kolegium, takie czynności jak: pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, podanie leków, przygotowanie posiłków, organizowanie wizyt lekarskich, robienie zakupów, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego, stanowią czynności, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności wnioskodawczyni. Kolegium uznało, że są to typowe czynności dnia codziennego, wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Wykazany zakres oraz wymiar czasowy opieki, jak i fakt, że rodzice wnioskodawczyni mieszkają sami, nie powodują konieczności rezygnacji z prowadzenia i pracy w gospodarstwie rolnym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zwróciło też uwagę, że w czasie nieobecności wnioskodawczyni jest możliwe zorganizowanie opieki nad matką przy współudziale pozostałych dwóch osób zobowiązanych do jej alimentacji, czy przy wykorzystaniu usług opiekuńczych. Organ ustalił, że osobami zobowiązanymi do alimentacji względem matki wnioskodawczyni (oprócz wnioskodawczyni) są: siostra D. (zamieszkała w tej samej miejscowości, co matka) oraz brat E. (mieszkający 17 km od miejscowości, w której mieszka matka). Z wyjaśnień wnioskodawczyni wynika, że jej siostra oraz brat nie współuczestniczą w opiece nad matką ze względu na to, że nie mieszkają z nią, pracują zawodowo i mają swoje rodziny. Organ zaznaczył jednak, że wyjaśnienia te nie zostały poparte żadnymi dowodami, które świadczyłyby o tym, że istnieją obiektywne okoliczności (np. sytuacja rodzinna, finansowa, zdrowotna), powodujące, iż rodzeństwo nie jest w stanie wspomóc wnioskodawczyni w opiece i zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu wobec matki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego, ustawodawca nie zagwarantował prawa do wyboru przez nich samych tej osoby, która będzie się opiekowała osobą z niepełnosprawnością i pobierała świadczenie pielęgnacyjne. Zatem, w sytuacji gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i osoby te powinny się stosownie podzielić wykonywaniem tego obowiązku tak, aby nie była nim obciążona tylko jedna z nich. Ponadto, Kolegium podniosło, że obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną. Stąd też, jeżeli pozostałe dzieci z subiektywnych względów nie mogą sprawować osobistej opieki nad matką, to nie ma przeszkód, aby opiekę taką sprawowało jedno z nich, a koszty związane z opieką (jako ekwiwalent za rezygnację przez tę osobę z zatrudnienia lub podjęcia zatrudnienia) były pokrywane przez pozostałe dzieci (w ramach obowiązku alimentacyjnego), które w takim samym stopniu jak wnioskodawczyni, są zobowiązane do alimentacji matki. A. A. wniosła skargę na powyższą decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że skarga nie jest zasadna, ponieważ skarżąca nie spełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Zdaniem Sądu I instancji, zakres czynności podejmowanych przez skarżącą nie ma znamion opieki (w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.) uniemożliwiającej zatrudnienie oraz inną pracę zarobkową. Ponadto, poza skarżącą są jeszcze inne osoby zobowiązane do alimentacji wobec B. B., które nie mają obiektywnych przeszkód, aby uczynić zadość temu obowiązkowi (53-letni brat i 48-letnia siostra skarżącej). Sąd I instancji podał, że matka skarżącej porusza się wprawdzie przy pomocy laski, ale jest osobą chodzącą. Mieszka sama z mężem, którego orzeczeniem z 21 października 2022 r. zaliczono do znacznego stopnia niepełnosprawności. Skarżąca mieszka w tej samej miejscowości, ale pod innym adresem. Czynności wykonywane przez skarżącą, to w szczególności ustalone w ramach rodzinnego wywiadu środowiskowego: pielęgnacja, robienie zakupów, sprzątanie, gotowanie, załatwianie recept, załatwianie wizyt u lekarza. W ocenie Sądu I instancji, organ odwoławczy trafnie ocenił, że czynności te mają zasadniczo charakter typowych czynności codziennych i mogą być łączone z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, zwłaszcza takimi, z których skarżąca, wedle jej deklaracji, zrezygnowała (prowadzenie gospodarstwa rolnego i praca w nim). W opinii Sądu I instancji, organ odwoławczy słusznie podkreślił okoliczność, że osoba wymagająca opieki ma poza skarżącą jeszcze dwoje innych pracujących dzieci, co do których nie ma obiektywnych przeszkód, aby czyniły one zadość obowiązkowi alimentacyjnemu względem niepełnosprawnej matki. Sąd I instancji przywołał treść art. 135 § 2 i art. 140 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.r.o.", i podkreślił, przywołując orzecznictwo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, że pomoc Państwa jest możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ewentualnie zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to, ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia), istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź wyżej opisana sytuacja uniemożliwia jego podjęcie. Zatem, w ocenie Sądu I instancji, w sytuacji gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji tego ustawowego obowiązku, brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji. W sprawie nie zachodzi konieczność rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia, a dokładniej nie ma przeszkód, aby takie zatrudnienie podjęła. Sąd I instancji uznał, że organ odwoławczy ocenił zebrany materiał dowodowy prawidłowo i prawidłowo ustalił stan faktyczny. Zatem, nie doszło do naruszenia przepisów statuujących zasadę prawdy obiektywnej, ani innych przepisów prawa procesowego, w tym art. 7, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.". Ponadto, Sąd I instancji stwierdził, że organ odwoławczy prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa materialnego (w tym art. 17 ust. 1 u.ś.r.) i dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego pod hipotezę normy prawnej. Z tego względu Sąd I instancji uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności nie narusza przepisów prawa powołanych w skardze. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła A. A. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji: I) na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1364 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", naruszenie prawa materialnego, to jest: 1) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, że zakres sprawowanej przez wnoszącą skargę kasacyjną opieki nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia, oraz że między rezygnacją lub niepodejmowaniem przez wnoszącą skargę kasacyjną zatrudnienia nie występuje związek przyczynowy; 2) art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a u.ś.r. przez jego błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dziecku osoby z niepełnosprawnością konieczne jest wykazanie, że pozostałe dzieci tej osoby są obiektywnie niezdolne do sprawowania opieki i wywiązywania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu nakazuje przyjąć, że możliwość realizacji obowiązku alimentacyjnego przez pozostałe osoby zobowiązane w tym samym stopniu pozostaje bez wpływu na prawo wnioskodawczyni do świadczenia pielęgnacyjnego; II) na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, to jest: 1) art. 135 P.p.s.a. przez niewzięcie pod uwagę całości materiału dowodowego w sprawie, czego skutkiem było niesłuszne oddalenie skargi oraz uznanie, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa; 2) art. 151 P.p.s.a. przez niesłuszne oddalenie skargi, podczas gdy zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., ponieważ organ orzekł jednoznacznie sprzecznie z zebranym materiałem dowodowym, oceniając go zupełnie dowolnie, czym naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów, zdecydowanie wykraczając poza granice tej swobody. Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi. Ewentualnie, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wniesiono również o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że skarżąca nie zgadza się ze stanowiskiem Sądu I instancji, że brak jest związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad matką, oraz że dla przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego konieczne byłoby wykazanie, że rodzeństwo wnoszącej skargę kasacyjną jest obiektywnie niezdolne do uczestnictwa w sprawowaniu opieki, w ramach ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego wobec matki. Ponadto, w sprawie został dowolnie oceniony materiały dowodowy, ponieważ przy ocenie zakresu sprawowanej przez wnoszącą skargę kasacyjną opieki nie wzięto pod uwagę charakteru schorzeń, na które cierpi matka strony (schorzenie neurologiczne – demencja). Wnosząca skargę kasacyjną zaznaczyła, że zakres sprawowanej przez nią opieki nad osobą z niepełnosprawnością uniemożliwiał i nadal uniemożliwia jej podejmowanie jakiegokolwiek zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej, nawet w częściowym wymiarze czasu pracy. Wnosząca skargę kasacyjną wyjaśniła, że związek przyczynowy należy oceniać na dzień złożenia wniosku, biorąc pod uwagę możliwość podjęcia zatrudnienia przy rzeczywistej czasochłonności opieki wymaganej przez osobę z niepełnosprawnością. Strona skarżąca w dacie złożenia wniosku nie podejmowała zatrudnienia (do podjęcia którego jest zdolna) w związku ze sprawowaniem opieki. Zatem, należy przyjąć, że w sprawie zachodzi związek przyczynowy między rezygnacją (niepodejmowaniem) a sprawowaniem opieki nad osobą z niepełnosprawnością. Wnosząca skargę kasacyjną wskazała, że zarówno organy administracji jak i sądy, w odróżnieniu od osób specjalizujących się w zakresie medycyny (uprawnionych do wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności), nie mają wiadomości specjalnych, umożliwiających stwierdzenie (sprzecznie z wydanym wobec danej osoby orzeczeniem o niepełnosprawności), że dana osoba nie wymaga na tyle szerokiego zakresu opieki, że opiekun mógłby podjąć zatrudnienie. Ponadto, przy ocenie spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w odniesieniu do związku przyczynowego między sprawowaniem opieki a rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia, należy brać pod uwagę wszelkie czynności wykonywane na rzecz osoby z niepełnosprawnością, w tym również tzw. "zwykłe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego", jeżeli stan zdrowia osoby z niepełnosprawnością uniemożliwia jej ich wykonywanie. Takie stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Wnosząca skargę kasacyjną zaznaczyła, że matka wymaga jej ciągłej obecności i pomocy w większości czynności związanych z codziennym funkcjonowaniem, co zresztą nie było kwestionowane przez organ I instancji. Wnioski wyciągnięte przez organy i Sąd I instancji są sprzeczne ze sporządzonym rodzinnym wywiadem środowiskowym, stanowiącym naczelny dowód w sprawie. Ustalenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, o ile nie ich zgodność z prawdą nie zostanie zakwestionowana przez organy za pomocą innego dowodu, należy uznać za wiążące dla organów a ich ponowną weryfikację (przez ponowną ocenę, czy zakres opieki wypełnia przesłanki wynikające z art. 17 ust. 1 u.ś.r., mimo jednoznacznego zdania pracownika socjalnego w tym zakresie) należy uznać za zbędną. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym uznaje się, że rodzinny wywiad środowiskowy nie jest jedynym dowodem w sprawie dotyczącej ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a organy administracji są uprawnione na zasadach ogólnych do przeprowadzania, zbierania i brania pod uwagę innych dowodów. Jednakże, zarówno organy administracji, jak i sądy administracyjne, są związane przepisami dotyczącymi przeprowadzania i oceny dowodów w sprawie administracyjnej, czemu – w opinii wnoszącej skargę kasacyjną – ani organy, ani Sąd I instancji nie sprostały. W opinii wnoszącej skargę kasacyjną, bezpodstawnie i sprzecznie z materiałem dowodowym, zakwestionowano spełnienie przez nią przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Jednocześnie, organ odwoławczy, tak jak Sąd I instancji, nie wskazał na jakich innych okolicznościach czy dowodach oparł swoją ocenę braku spełnienia tych przesłanek i jedynie arbitralnie uznał, że brak jest związku przyczynowego między rezygnacją lub niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia. Takie stanowisko należy uznać za dowolne, co oznacza, że nie może stanowić podstawy do wydania prawidłowego orzeczenia w sprawie. Wnosząca skargę kasacyjną zaznaczyła, że przy orzekaniu nie wzięto pod uwagę charakteru schorzeń, na które cierpi jej matka. Schorzenia te mają charakter neurologiczny (demencja) a nie typowo fizyczny. Organy nie dostrzegły (tak jak Sąd I instancji), że opieka nad osobą z niepełnosprawnością o charakterze fizycznym różni się od opieki sprawowanej nad osobą z niepełnosprawnością o charakterze psychicznym (rozwojowym). Różne potrzeby osób z niepełnosprawnością wymagają wykonywania innego rodzaju czynności opiekuńczych. Organy (tak jak Sąd I instancji) nie wzięły pod uwagę różnic wynikających ze sposobu sprawowania opieki nad osobą typowo fizycznie niepełnosprawną, oraz nad osobą, która poza deficytami w sferze fizycznej, posiada również schorzenia natury psychicznej czy neurologicznej. Osoby takie jak matka wnoszącej skargę kasacyjną, wymagają ciągłej obecności opiekuna. Zatem, nie sposób podzielić stanowiska organu odwoławczego, zaakceptowanego przez Sąd I instancji, które wynika z dowolnej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie. Następnie, wnosząca skargę kasacyjną podkreśliła, że z ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wynika, że przyznanie stronie świadczenia pielęgnacyjnego jest możliwe jedynie w sytuacji, w której pozostałe osoby zobowiązane alimentacyjnie wobec osoby z niepełnosprawnością w tym samym stopniu, będą obiektywnie niezdolne do sprawowania opieki. Dlatego nie jest zasadne stanowisko organu (podzielone przez Sąd I instancji), że pozostałe osoby zobowiązane alimentacyjnie wobec osoby z niepełnosprawnością w tym samym stopniu co wnosząca skargę kasacyjną, są obowiązane do wykazania niezdolności do sprawowania lub finansowania opieki zgodnie z ciążącym na nich obowiązkiem alimentacyjnym. Zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną, ustawodawca w żadnym przepisie ustawy o świadczeniach rodzinnych nie określił "zasad kolizyjnych" pomiędzy uprawnionymi w tym samym stopniu do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby zobowiązane alimentacyjnie wobec osoby wymagającej opieki w tym samym stopniu, są na równi uprawnione do wystąpienia z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i każda z nich może, przy spełnieniu pozostałych przesłanek, uzyskać prawo do tego świadczenia. W omawianej ustawie brak też przepisu uzależniającego przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jednemu z krewnych osoby z niepełnosprawnością od obiektywnego braku możliwości spełnienia obowiązku alimentacyjnego przez pozostałe osoby zobowiązane alimentacyjnie w tym samym stopniu. To do członków rodziny osoby z niepełnosprawnością należy decyzja, w jaki sposób będą się oni wywiązywać z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego i w jaki sposób będzie sprawowana opieka nad osobą z niepełnosprawnością. Ustawodawca nie przewidział w tym zakresie żadnych ograniczeń. Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy podać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", ponieważ skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Skarżąca kasacyjnie zarzuciła wyrokowi Sądu I instancji zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i procesowego. W takiej sytuacji co do zasady w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania, jednak uzasadnienie zarzutów procesowych opiera się na tezie, że Sąd I instancji wadliwie zinterpretował art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a w konsekwencji dopuścił się także naruszeń procedury. Przepisy postępowania stanowią zatem kontynuację zarzucanego naruszenia prawa materialnego i jego ocena determinuje wynik oceny zarzutów naruszenia przepisów P.p.s.a. w związku z przepisami procedury administracyjnej. Rozpoznawana skarga kasacyjna podlega uwzględnieniu. Zasadny jest zarzut błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., skutkującej uznaniem, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dziecku osoby z niepełnosprawnością, konieczne jest wykazanie, że pozostałe dzieci tej osoby są obiektywnie niezdolne do sprawowania opieki i wywiązywania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego. Zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną, prawidłowa wykładnia tego przepisu nakazuje przyjąć, że możliwość realizacji obowiązku alimentacyjnego przez pozostałe osoby zobowiązane w tym samym stopniu, pozostaje bez wpływu na prawo wnioskodawczyni do świadczenia pielęgnacyjnego. Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Sąd I instancji, wskazując jakie okoliczności stanu faktycznego zostały ustalone w odniesieniu do skarżącej przez organy administracyjne i wyjaśniając jak należało je ocenić w kontekście przesłanki niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad matką, za relewantne uznał okoliczności dotyczące obowiązku alimentacyjnego względem matki, istniejącego nie tylko po stronie skarżącej, ale także jej rodzeństwa. Nie ma przy tym wątpliwości, że zarówno skarżąca, jak i jej rodzeństwo, należą do pierwszej grupy zobowiązanych alimentacyjnie względem matki i jednocześnie uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Z tego względu w sprawie nie ma zastosowania przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r., powołany w skardze kasacyjnej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki NSA z: 29 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1596/23; 29 maja 2024 r. sygn. akt 1626/23; 29 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1554/23; 29 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1521/23; 29 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1627/23; 9 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1397/23; 9 maja 2024 r. sygn. akt 1407/23; 9 maja 2024 r. sygn. akt 1471/23; 13 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 127/23; 30 stycznia 2024 r. sygn. akt I OSK 781/22; 9 stycznia 2024 r. sygn. akt I OSK 2449/22; 5 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 1576/22; 28 stycznia 2022 r. sygn. akt I OSK 925/21, jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl) ukształtowało się stanowisko, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa, która z osób, to jest czy wnioskodawca, czy ktoś z rodzeństwa, powinna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji nie powinno być podważane, że rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. Nie ma zatem podstaw do pozbawienia tego prawa jednego z uprawnionych dzieci podopiecznego, które zwraca się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, z tego tylko powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., wśród wyraźnie określonych negatywnych i pozytywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie przewiduje takiej negatywnej przesłanki. Niedopuszczalne jest natomiast wprowadzanie przez organy administracyjne czy sąd administracyjny, dodatkowych, nieprzewidzianych w u.ś.r., negatywnych przesłanek jego przyznania. Należy przy tym zauważyć, że prezentujący odmienne stanowisko wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 23 maja 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1940/22 do którego odwołał się Sąd I instancji, został uchylony wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 grudnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2882/23, natomiast od wyroku tego Sądu z 7 grudnia 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 1104/22 nie została wywiedziona skarga kasacyjna. Odnosząc powyższe do okoliczności rozpoznawanej sprawy, należało uznać, że nie mogła być przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność istnienia, oprócz skarżącej, rodzeństwa należącego do pierwszej grupy zobowiązanych alimentacyjnie i uprawnionych do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym, nie można było uznać za prawidłowe stanowiska Sądu I instancji o nieuprawdopodobnieniu przez skarżącą istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką, w powiązaniu z treścią art. 135 § 2 w związku z art. 140 § 1 K.r.o., które to przepisy dotyczą sposobu wykonywania obowiązku alimentacyjnego względem osoby z niepełnosprawnością, a także możliwości żądania zwrotu świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w tej samej kolejności, która powinna była je spełnić. W konsekwencji, Sąd I instancji błędnie wywiódł, że brak było związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a faktem sprawowania przez nią opieki nad matką, skoro do alimentacji względem matki skarżącej zobowiązane było troje jej dzieci (w tym skarżąca), a wobec rodzeństwa skarżącej nie zostały wykazane obiektywne przesłanki zwalniające z obowiązku alimentacyjnego. Pogląd ten, jak wskazano powyżej, okazał się błędny, tymczasem okoliczności relewantne dla ustalenia związku przyczynowego między niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad matką, zostały ocenione w kontekście tego właśnie związku. Kolejno należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny nie neguje, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. zakłada związek między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki. Ocenie w związku z tym podlegać może, czy ubiegający się o świadczenie jest osobą sprawującą opiekę. Przepis ten nie zakłada jednak, że do oceny organu należy zakres potrzeb osoby niepełnosprawnej. To wyspecjalizowany organ orzeka o stopniu niepełnosprawności, a w konsekwencji o potrzebie uzyskiwania stałego bądź długookresowego wsparcia ze strony opiekuna. W przypadku matki skarżącej organ stwierdził trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji od 11 kwietnia 2022 r. W takim przypadku, osoba z kręgu zobowiązanych do alimentacji może podjąć decyzję o podjęciu się osobistej opieki i rezygnacji z zatrudnienia. Wskazywany przez organy i Sąd I instancji zakres samodzielności osoby niepełnosprawnej nie może zniweczyć ustaleń wynikających z wydanego orzeczenia o niepełnosprawności. To ono rozstrzyga, że osoba niepełnosprawna wymaga stałej opieki lub pomocy ze strony innych osób. Podjęcie się takiej opieki, w przypadku rezygnacji z zatrudnienia, skutkuje po stronie osoby zobowiązanej do alimentacji, uprawnieniem do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z 6 listopada 2024 r. sygn. akt I OSK 2816/23). Zasadny okazał się również zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia, oraz że między rezygnacją lub niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia nie występuje związek przyczynowy. Skarżąca zasadnie podnosi, że przy ocenie spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w odniesieniu do związku przyczynowo-skutkowego między sprawowaniem opieki a rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia należy brać pod uwagę wszelkie czynności wykonywane na rzecz osoby z niepełnosprawnością, w tym również tak zwane "zwykłe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego", jeżeli stan zdrowia tej osoby uniemożliwia jej wykonywanie takich czynności. Zakres opieki uprawniający do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego zależny jest od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim od indywidualnej sytuacji osoby wymagającej wsparcia, w tym rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych, itp. Jeśli nawet opieka ta nie ma charakteru stricte leczniczego, to obejmuje szereg czynności, które mieszczą się w zakresie pielęgnacji osoby niepełnosprawnej. Ich zakres wyznacza stan zdrowia i potrzeby chorego. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że oceniając związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a sprawowaną opieką, należy go odnieść do zakresu opieki, który obejmuje tak czynności wykonywane w związku z prowadzeniem gospodarstwa domowego, jak i działania stricte obsługowe. Opieka nad osobą niepełnosprawną to nie tylko działania o charakterze obsługi, ale i równie istotne, wymagające zaangażowania i czasu obowiązki związane z prowadzeniem domu, których osoba wymagająca pomocy nie jest w stanie zrealizować samodzielnie. Sytuacja opiekunów osób niepełnosprawnych obejmuje więc tak działania czysto pomocowe (typu podawanie leków, mycie, karmienie, czynności higieniczne, itp.), jak i czynności uznawane za "codzienne", powszechnie wykonywane w każdej rodzinie, jak przygotowanie posiłku, sprzątanie, pranie. Istotne jest, że nawet podczas tych "codziennych" zadań, opiekun niepełnosprawnego musi być jednocześnie gotowy do świadczenia pomocy. Nierzadko jest zmuszony do ciągłego czuwania nad podopiecznym, co czyni codzienne, typowe obowiązki dużo bardziej absorbującymi i czasochłonnymi. Należy tu mieć na uwadze, że wpisują się one w codzienność opiekunów osób niezdolnych do samodzielnego wykonania nawet jak wydawałoby się prostych zadań. To właśnie czynności dnia codziennego, konieczne do wykonania w każdym gospodarstwie domowym, w połączeniu z działaniami stricte obsługowymi i opiekuńczymi wobec niepełnosprawnego członka rodziny, stają się naturalnie bardziej czasochłonne i absorbujące, w związku z czym mogą wypełnić opiekunowi nawet cały dzień. W takiej sytuacji dostrzegalny jest związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z podjęcia pracy a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyroki NSA z: 28 grudnia 2023 r. sygn. akt I OSK 2016/22, 2 sierpnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2455/23 i I OSK 2242/23, 11 lipca 2024 r. sygn. akt I OSK 1733/23, 12 lipca 2024 r. sygn. akt I OSK 451/23, 27 listopada 2024 r. sygn. akt I OSK 3096/23, I OSK 3100/23 i I OSK 3132/23, 10 grudnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2937/23, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ograniczenie form opieki do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych, prowadziłoby do zdeformowania znaczenia opieki i naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Przejawem opieki będzie również wyręczanie osoby z niepełnosprawnością w jej normalnych, codziennych czynnościach życiowych, którym nie może sprostać z uwagi na swój stan zdrowia. Przedstawiony wyżej sposób wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ma istotne znaczenie dla oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji w zakresie podzielenia przezeń stanowiska Kolegium, że skarżąca nie spełniła przesłanek od których uzależnione jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie występuje związek przyczynowy pomiędzy sprawowaną przez nią opieką a koniecznością rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym. Podstawą dokonanej przez organy oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i przyjęcia, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia, była wadliwa wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny, uznając że sprawa została dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a. w związku z art. 193 P.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzekł w pkt 1 wyroku. Rozpoznając ponownie sprawę, organ uwzględni przedstawioną w wyroku wykładnię, jak również treść przepisów prawa materialnego obowiązujących w dacie ponownego rozpoznawania wniosku. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.) - 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Sądem I instancji oraz art. 203 pkt 1 w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b tego rozporządzenia - 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.