I OSK 1614/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Joanna Skiba (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 grudnia 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1199/23 w sprawie ze skargi A.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] maja 2023 r. znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 19 grudnia 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1199/23, oddalił skargę A.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] maja 2023 r. znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył A.K. zaskarżając wyrok w całości. Orzeczeniu zarzucił naruszenie prawa materialnego tj.: 1. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, iż zakres sprawowanej przez stronę skarżącą opieki nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia oraz że między rezygnacją lub niepodejmowaniem przez stronę skarżącą zatrudnienia nie występuje zawiązek przyczynowy; 2. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zw. z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane stronie skarżącej w związku z niewzruszeniem przed śmiercią osoby wymagającej opieki decyzji przyznającej skarżącemu prawo do zasiłku stałego, podczas gdy możliwe jest uchylenie decyzji administracyjnej z mocą wsteczną, nawet jeśli doszło do pobrania przez uprawnionego przyznanych mu daną decyzją świadczeń. Mając na uwadze powyższe, wniósł o: 1. Uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a.; 2. Ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji na podstawie 185 § 1 p.p.s.a.; 3. Zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie, stosownie do art. 176 § 2 p. p. s. a., oświadczył, iż zrzeka się przeprowadzenia rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a."), a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą kasacyjnie naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego czy też procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw. Skarga kasacyjna została oparta wyłącznie na określonym w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszeniu prawa materialnego tj. naruszeniu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. – dalej jako "u.ś.r.") oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zw. z art. 27 ust. 5 a u.ś.r. Stosownie do treści art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Powołany przepis określa więc przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, które muszą zaistnieć łącznie, aby danej osobie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Z kolei zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do (...) zasiłku stałego (...). Zatem z brzmienia powołanego przepisu wynika wprost, że posiadanie uprawnienia do zasiłku stałego powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Kwestią bezsporną pozostaje w sprawie, że w dacie złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego występowała negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia, określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., bowiem skarżący pobierał zasiłek stały, dlatego nie mogło zostać przyznane skarżącemu inne, konkurencyjne - świadczenie pielęgnacyjne z dniem 1 listopada 2021 r. Przywołany przepis wyklucza bowiem taką możliwość, tj. możliwość pobierania jednocześnie dwóch świadczeń (por. K. Małysa–Sulińska, A. Kawecka, Komentarz, [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz. Redakcja naukowa K. Małysa–Sulińska, Warszawa 2023, s. 302–361). Z okoliczności sprawy wynika ponadto, że jeszcze na etapie postępowania przed organem I instancji powzięto informację, że matka skarżącego – D.K. - zmarła 21 stycznia 2023 r, Nadto jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego - w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego do dnia śmierci matki wnioskującego, nie została uchylona decyzja przyznająca mu zasiłek stały. W opozycji do środka zaskarżenia należy zatem wskazać, że rezygnacja z pobierania konkurencyjnego świadczenia i wydanie w tym zakresie odpowiedniej decyzji może wywierać wyłącznie skutki ex nunc, tj. od chwili jej wydania na przyszłość. Nie jest zatem dopuszczalne uchylenie lub zmiana decyzji z mocą wsteczną (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 2016 r., I OSK 15/15, z dnia 26 października 2016 r., I OSK 2307/14, z dnia 24 maja 2018 r., I OSK 2842/17 oraz z dnia 17 lutego 2022 r., I OSK 896/21, wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2024 r., I OSK 2157/23, CBOSA). Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Jeśli jednak nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, zmaterializowana w prawem przewidzianej procedurze. Rezygnacja taka nie może jednak opierać się tylko na warunkowej deklaracji, gdyż wydanie decyzji pod warunkiem jest wprawdzie według doktryny prawa administracyjnego dopuszczalne, ale tylko wówczas gdy obowiązująca regulacja taką możliwość przewiduje. Konieczne jest zatem, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, prawo do świadczenia niższego zostało w odpowiedniej procedurze "wstrzymane" albo uchylone ( tak. wyrok NSA w wyroku z 19 maja 2021 r. I OSK 209/21). Do wyboru świadczenia nie wystarcza zatem samo złożenie wniosku o przyznanie konkurencyjnego świadczenia, ale wymagane jest złożenie odrębnego oświadczenia o wyborze świadczenia objętego wnioskiem, co w rozpoznawanej sprawie do dnia śmierci osoby wymagającej opieki nie nastąpiło. Zasadnie zatem stwierdziły organy orzekające w sprawie, jak również Sąd I instancji, że brak było możliwości przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia z uwagi na występowanie w całym okresie, pomiędzy dniem złożenia wniosku oświadczenie pielęgnacyjne a dniem śmierci jego matki, negatywnej przesłanki warunkującej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Wystąpienie przesłanki negatywnej powoduje, że na znaczeniu tracą pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej odnoszące się do przesłanki rezygnacji z zatrudnienia. Dla porządku należy zatem tylko podnieść, że skarżący na mocy decyzji Prezydenta Miasta Krakowa z [...] lipca 2022 r. otrzymał prawo do zasiłku stałego od 1 lipca 2022r. z powodu całkowitej niezdolności do pracy Jak wyżej wskazano świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia. Skoro skarżący jest niezdolny do podjęcia zatrudnienia to nie można stwierdzić, że wypełnia przesłankę ww. rezygnacji z zatrudnienia. W takiej sytuacji słuszna ocena była także ocena Sądu I instancji o braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad matką. Biorąc pod uwagę powyższe należało uznać za bezzasadne zarzuty naruszenia prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił. Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organ i Sąd I instancji.