Wróć do: Orzeczenia NSA

Sygnatura

I OSK 1600/24

I OSK 1600/24 - Wyrok NSA z 2025-07-17

Wynik

Oddalono skargę kasacyjną

Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia
17 lipca 2025
Prawomocne
tak

Treść rozstrzygnięcia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 15 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Rz 2001/23 w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 27 października 2023 r. nr SKO.405.ZA.2255.39.2023 w przedmiocie uznania wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu oddala skargę kasacyjną

Analiza z kontekstem sprawy

Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 15 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Rz 2001/23 uchylił zaskarżoną przez A. A. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z 27 października 2023 r. nr SKO.405.ZA.2255.39.2023 oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza X. z 5 października 2023 r. nr FA.5320.B.2.B.22.23.2023 w przedmiocie uznania wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.": 1. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", przez uznanie, że "niewystarczające jest ustalenie przez organy administracyjne, że wypłata świadczeń alimentacyjnych do rąk wierzycielki miała miejsce w okresie, na który przyznano świadczenia – w sytuacji gdy to zdarzenie zostało jednoznacznie stwierdzone i dalsze czynności wyjaśniające w tym zakresie byłyby zbędnym przedłużaniem kontrolowanego postępowania z uwagi na swą nieistotność"; 2. naruszenie prawa materialnego, to jest "art. 145 § 1 lit. a" (powinno być "art. 145 § 1 pkt 1 lit. a" – przypis NSA) P.p.s.a. w związku z art. 2 pkt 7 lit. d, art. 23 ust. 1 i art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r. poz. 1993 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa", przez uznanie, że pomimo ewidentnego wystąpienia u strony postępowania świadczenia nienależnie pobranego, jego zwrot nie jest obligatoryjny. Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z 27 października 2023 r. Ewentualnie, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wniesiono również o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, a także złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. Uzasadniając zarzuty skargi kasacyjnej, wnoszący skargę kasacyjną organ podkreślił, że redakcja przepisu art. 2 pkt 7 ustawy nie pozostawia wątpliwości, iż dla uznania wypłaconych świadczeń za nienależnie pobrane bez znaczenia pozostaje okres za jaki strona otrzymała alimenty. Istotny jest sam fakt, że strona, w okresie w którym otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego, otrzymuje również alimenty, bez względu na to, czy są one wypłacane za miesiące bieżące, czy za miesiące poprzednie. Organ zaznaczył, że osoba pobierająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego ma obowiązek powstrzymywania się od bezpośredniego pobierania alimentów od dłużnika alimentacyjnego lub pobierania ich za pośrednictwem komornika sądowego. Obowiązek ten wynika bezpośrednio z art. 2 pkt 7 lit d ustawy i dotyczy zarówno alimentów zaległych, jak i bieżących. Wszystkie otrzymane od dłużnika środki wierzyciel alimentacyjny powinien przekazać komornikowi sądowemu lub organowi właściwemu wierzyciela. W czasie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, wierzyciel alimentacyjny nie ma możliwości zaliczenia na poczet zaległości alimentacyjnej kwoty alimentów dobrowolnie uiszczonej przez dłużnika, czy przekazanej mu przez komornika. Kolejność zaspokajania roszczeń z kwot uzyskanych od dłużnika alimentacyjnego normuje art. 28 ustawy, który przewiduje, że środki te w pierwszej kolejności przekazywane są na poczet zobowiązania dłużnika istniejącego z tytułu wypłaconych zastępczo przez gminę świadczeń z funduszu, zaliczek alimentacyjnych a dopiero w dalszej kolejności z tytułu należności wierzyciela. Na poparcie tego stanowiska organ powołał wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 lutego 2019 r. sygn. akt I OSK 699/17 oraz z 25 stycznia 2023 r. sygn. akt I OSK 579/22. Kolegium wyjaśniło, że do 1 stycznia 2012 r. ustawodawca nie precyzował, czy użyte w art. 2 pkt 7 lit. d ustawy sformułowanie "w okresie ich pobierania otrzymała alimenty" obejmuje jakiekolwiek alimenty, czy tylko alimenty bieżące. Spowodowało to niejednolitą praktykę stosowania tego przepisu, niejednolite było także orzecznictwo sądowoadministracyjne. Rozbieżności w interpretacji art. 2 pkt 7 lit. d ustawy wyeliminowała jego nowelizacja, wprowadzona przez art. 2 pkt 2 lit. b tiret 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212). W stanie prawnym znajdującym zastosowanie w niniejszej sprawie, art. 2 pkt 7 lit. d ustawy obejmował już swoim zakresem sytuację, gdy osoba uprawniona w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymała niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ustawy, zaległe lub bieżące alimenty. Oznacza to, że wszystkie otrzymane od dłużnika środki, wierzyciel alimentacyjny powinien przekazać komornikowi sądowemu lub organowi właściwemu wierzyciela. Jak zaznaczył wnoszący skargę kasacyjną organ, w całym okresie świadczeniowym, to jest od 1 października 2022 r. do 31 września 2023 r., roszczenia organu właściwego wierzyciela (Burmistrza X.) nie były w pełni zaspokojone, co wykluczało zastosowanie mechanizmu z art. 28 ust. 1 pkt 3 i art. 28 ust. 2 ustawy. Zatem, wywody Sądu I instancji dotyczące konsekwencji przyjętego przez organ stanowiska, nie mogą znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie. Skarżąca A. A. była pouczona, że jako osoba uprawniona nie może jednocześnie pobierać świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz świadczeń alimentacyjnych od dłużnika. Była w pełni tego świadoma, ponieważ w decyzji organu I instancji o przyznaniu przedmiotowego świadczenia z 1 września 2022 r. było zawarte pouczenie o konieczności niezwłocznego zawiadomienia organu właściwego o każdych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jak i informacja że świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi. Kolegium wskazało, że analogiczne pouczenie zawierał wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (strona 5 i 6), a zapoznanie się z jego treścią strona potwierdziła własnoręcznym podpisem. Zatem, nie jest uprawnione powoływanie się przez skarżącą na brak wiedzy o obowiązku poinformowania organu właściwego wierzyciela o otrzymanych od komornika alimentach. Z uwagi na powyższe, w opinii wnoszącego skargę kasacyjną organu, zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał Sądowi I instancji na inne rozstrzygnięcie niż oddalenie skargi. Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy podać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", ponieważ skarżący kasacyjnie organ zrzekł się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw. Przed rozpoznaniem skargi kasacyjnej konieczne jest przypomnienie, że w sprawie niesporne pozostaje, iż na mocy decyzji Burmistrza X. z 1 września 2022 r. nr FA.5320.B.2.22.23.2022, po rozpoznaniu wniosku A. A., przyznane zostało świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla B. B. w wysokości 195,59 zł miesięcznie na okres od 1 października 2022 r. do 30 września 2023 r. Zawiadomieniem z 8 sierpnia 2023 r. nr KMP 24/11 Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w X. poinformował organ, że przekazał skarżącej łączną kwotę 392,86 zł tytułem zaległych alimentów. W tej sytuacji Burmistrz X. decyzją z 5 października 2023 r. nr FA.5320.B.2.B.22.23.2023 uznał za nienależnie pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla B. B. wypłacone w okresie od 1 października 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. i zobowiązał do jego zwrotu w wysokości 392,86 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu decyzją z 27 października 2023 r. nr SKO.405.ZA.2255.39.2023 utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uwzględnił skargę A. A. na powyższą decyzję. Skarga kasacyjna Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu nie mogła być uwzględniona. Przede wszystkim należy wskazać, że wymóg rozpoznania sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, że zakres rozpoznania sprawy sądowoadministracyjnej przez sąd odwoławczy pozostawiono uznaniu strony. Skarga kasacyjna jest zatem sformalizowanym środkiem prawnym i powinna czynić zadość nie tylko wymaganiom przewidzianym dla pisma w postępowaniu sądowym, lecz także właściwym dla niej wymaganiom konstrukcyjnym. W szczególności formalizm ów wiąże się z powinnością prawidłowego skonstruowania podstaw kasacyjnych, co obejmuje zarówno obowiązek ich przytoczenia, jak i uzasadnienia. Aby skarga kasacyjna mogła być przedmiotem merytorycznego rozpoznania, ma wskazywać konkretny przepis naruszonego prawa materialnego ze wskazaniem, na czym, zdaniem strony skarżącej, polegała niewłaściwa wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie tego przepisu przez sąd, jaka powinna być wykładnia właściwa lub jaki inny przepis powinien być zastosowany, a także na czym polegało naruszenie przepisów postępowania sądowego i jaki istotny wpływ na wynik sprawy (treść orzeczenia) mogło ono mieć (art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a.). W myśl art. 183 § 1 P.p.s.a. rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny nie analizuje tej sprawy po raz kolejny w jej całokształcie, związany jest natomiast wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami, gdyż to one nadają kierunek kontroli i badania zgodności z prawem kwestionowanego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego. Wymaga to zatem prawidłowego i precyzyjnego określenia podstaw kasacyjnych, wyraźnego wskazania na przepisy, których naruszenia strona upatruje w kwestionowanym orzeczeniu Sądu I instancji, z uwzględnieniem konkretnych jednostek redakcyjnych (artykułu, paragrafu, ustępu itd.) przepisów prawa (por. wyroki NSA z: 29 marca 2018 r. sygn. akt I FSK 13/18, 19 września 2017 r. sygn. akt I FSK 126/16; 29 września 2017 r. sygn. akt I FSK 868/16; 19 października 2017 r. sygn. akt II GSK 1701/17, jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno natomiast szczegółowo wskazywać do jakiego, zdaniem skarżącego, naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego doszło i na czym to naruszenie polegało, a w przypadku zarzucania uchybień przepisom procesowym należy dodatkowo wykazać, że to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno wskazywać na trafność sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów, a zatem nawiązywać do przepisów prawa, których naruszenie skarżący zarzuca Sądowi I instancji. Tylko takie opracowanie skargi kasacyjnej pozwala na wyznaczenie granic, w ramach których nastąpi rozpoznanie sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny. Treść art. 183 § 1 P.p.s.a. uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu precyzowanie zarzutów skargi kasacyjnej bądź poszukiwanie za stronę przepisów, którym ewentualnie mógł uchybić wojewódzki sąd administracyjny (por. R. Hauser, M. Wierzbowski, op. cit., s. 688-690, tezy 13-16 i powołane tam orzecznictwo). Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 P.p.s.a. Co do zasady, w takiej sytuacji, w pierwszej kolejności podlegają rozważeniu zarzuty naruszenia przepisów postępowania, jednak w niniejszej sprawie, z uwagi na powiązanie naruszenia przepisów postępowania z naruszeniem prawa materialnego, najpierw należało odnieść się do zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. art. 2 pkt 7 lit. d, art. 23 ust. 1 i art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Z punktu widzenia formalnego, należy zauważyć, że w skardze kasacyjnej nie wskazano formy naruszenia prawa materialnego. Prawidłowo zbudowany zarzut kasacyjny naruszenia prawa materialnego wymaga wskazania, czy naruszenie to ma miejsce ze względu na błąd w interpretacji, czy ze względu na błąd subsumpcji, czy też ze względu na oba błędy (wadliwa interpretacja może rodzić błąd subsumpcji). Kolejno należy zauważyć, że autor skargi kasacyjnej upatruje naruszenia art. 2 pkt 7 lit. d, art. 23 ust. 1 i art. 28 ust. 1 ustawy, w uznaniu przez Sąd I instancji, że "pomimo ewidentnego wystąpienia u strony postępowania świadczenia nienależnie pobranego, jego zwrot nie jest obligatoryjny". Taka argumentacja nie może stanowić uzasadnienia zarzutu naruszenia prawa materialnego, gdyż nie wskazuje naruszonych dyrektyw interpretacyjnych i w ogóle nie odnosi się do problemu wykładni przepisu. Jeśli chodzi zaś o niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego, to zarzut musi dotyczyć etapu subsumpcji, kwalifikacji prawnej ustalonego stanu faktycznego. Błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń, czy też szerzej - dowiedzenia ich wadliwości (por. wyrok NSA z 4 lipca 2013 r. sygn. akt I FSK 1092/12, wyrok NSA z 1 grudnia 2010 r. sygn. akt II FSK 1506/09, wyroki NSA z 11 października 2012 r. sygn. akt I FSK 1972/11, z 3 listopada 2011 r. sygn. akt I FSK 2071/09). Niedopuszczalne jest natomiast zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania, zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Kwestia ta jest przedmiotem bogatego orzecznictwa, w tym w szczególności dotyczącego sposobu jego skutecznego powoływania - jako zarzutu procesowego w skardze kasacyjnej. Ważne jest też zwrócenie uwagi, że w praktyce orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego nie dochodzi do automatycznego dyskwalifikowania skarg kasacyjnych, w sytuacji gdy zarzuty kasacyjne nie w pełni spełniają wymogi konstrukcyjne określone w art. 176 P.p.s.a., czego potwierdzeniem jest uchwała NSA z 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, podjęta w pełnym składzie. Naczelny Sąd Administracyjny nie może zasadniczo we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, ani uściślać bądź w inny sposób ich korygować (por. wyrok NSA z dnia 27 stycznia 2015 r., II GSK 2140/13), chyba że umożliwia to powołana choćby niedoskonale podstawa prawna, a wadliwość zarzutu jest możliwa do usunięcia poprzez analizę argumentacji uzasadnienia środka odwoławczego (por. wyrok NSA z 22 sierpnia 2012 r. sygn. akt I FSK 1679/11). W niniejszej sprawie analiza uzasadnienia skargi kasacyjnej pozwala jednak odczytać wolę kasatora i dokonać kontroli zaskarżonego wyroku w tym zakresie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Kolegium odwołało się bowiem do wykładni art. 2 pkt 7 lit. d, art. 23 ust. 1 i art. 28 ust. 1 ustawy w brzmieniu do 1 stycznia 2012 r. i wskazało, że ustawodawca nie sprecyzował, czy użyte w art. 2 pkt 7 lit. d ustawy sformułowanie "w okresie ich pobierania otrzymała alimenty" obejmuje jakiekolwiek alimenty, czy tylko alimenty bieżące. Kolegium dalej wyjaśniło, że spowodowało to niejednolitą praktykę stosowania tego przepisu, niejednolite było także orzecznictwo sądowoadministracyjne. Rozbieżności w interpretacji art. 2 pkt 7 lit. d ustawy wyeliminowała jego nowelizacja, wprowadzona przez art. 2 pkt 2 lit. b tiret 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212). Skarżące kasacyjnie Kolegium podało, że w stanie prawnym znajdującym zastosowanie w niniejszej sprawie, art. 2 pkt 7 lit. d ustawy obejmował już swoim zakresem sytuację, gdy osoba uprawniona w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymała niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ustawy, zaległe lub bieżące alimenty. Oznacza to, że wszystkie otrzymane od dłużnika środki, wierzyciel alimentacyjny powinien przekazać komornikowi sądowemu lub organowi właściwemu wierzyciela. Zarzut naruszenia prawa materialnego poddaje się zatem merytorycznemu rozpatrzeniu, przy czym wyłącznie w zakresie ograniczonym sposobem rozumienia wskazanym przez kasatora. W związku z tym należy zauważyć, że Sąd I instancji nie dokonał w tym zakresie innej wykładni niż organ odwoławczy. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazano bowiem, że w art. 2 pkt 7 lit. d ustawy okres pobierania świadczeń z funduszu przez wierzyciela alimentacyjnego powiązano z otrzymywaniem przez niego – w tymże okresie – alimentów zaległych i bieżących z naruszeniem kolejności wynikającej z art. 28, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Sąd I instancji wskazał, że oznacza to, że przy wykładni pojęcia "w okresie pobierania świadczeń" należy mieć na uwadze, że nawiązuje on do art. 28 ustawy, o charakterze ściśle egzekucyjnym. Modyfikuje on wynikające z K.p.c. reguły podziału sum uzyskanych przez komornika w toku egzekucji pomiędzy wierzycieli. Co z kolei oznacza, według Sądu I instancji, że wypełnienie hipotezy art. 2 pkt 7 lit. d ustawy możliwe jest wyłącznie po powstaniu wierzytelności wierzyciela alimentacyjnego i wierzytelności organu wierzyciela. Istnienie obu wierzytelności jest bowiem warunkiem koniecznym możliwości ich egzekwowania i naruszenia kolejności ich zaspokojenia, która wynika z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy, a do której odwołuje się art. 2 pkt 7 lit. d ustawy Z powyższego stwierdzenia Sądu I instancji nie można wywieść, że Sąd przyjął, że w przypadku, w którym osoba pobrała nienależnie świadczenia ich zwrot nie jest obligatoryjny. Sąd I instancji prawidłowo wskazał, że nienależnie pobrane świadczenie zostało zdefiniowane w art. 2 pkt 7 ustawy, a z kolei art. 28 ust. 1 ustawy określa kolejność zaspokajania należności z kwot uzyskanych od dłużnika w następujący sposób: 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy do ich całkowitego zaspokojenia, 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia, 3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia, 4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia - po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 K.p.c., a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 K.p.c. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że istotny jest sam fakt, że strona w okresie, w którym otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego otrzymuje również alimenty, bez względu na to, czy są one wypłacane za miesiące bieżące, czy za miesiące poprzednie. Treść norm zawartych w tych przepisach została - w kwestionowanym w skardze kasacyjnej zakresie - prawidłowo zrekonstruowana, wyłożona i zastosowana. Mając zatem na uwadze ograniczony zakres merytorycznego rozpatrzenia zarzutu naruszenia prawa materialnego ze względu na sposób jego sformułowania, należało uznać ten zarzut za niezasadny. Nie można przy tym nie zauważyć, że sposób zanegowania w skardze kasacyjnej wykładni prawa materialnego dokonanej przez Sąd I instancji, nie porusza przyczyny zakwestionowania przez ten Sąd ustaleń organu dotyczących podstaw faktycznych uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Argumentacja Sądu I instancji została szczegółowo przedstawiona na s. 5-9 uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Przypomnieć tu trzeba wyłącznie, że Sąd I instancji zwrócił uwagę na treść art. 28 ust. 2 ustawy, który wprowadza dwa pojęcia "okres wypłaty świadczenia z funduszu" i "okres po zaprzestaniu wypłaty świadczenia". Okres wypłaty świadczenia z funduszu, to okres, w którym faktycznie wypłacono świadczenie z funduszu, począwszy od pierwszej wypłaty i pod warunkiem uczestniczenia wierzyciela – Gminy w egzekucji alimentów. I co istotne, Sąd I instancji uznał, że okres po zaprzestaniu wypłaty świadczeń z Funduszu to okres, na który nie przyznano już wierzycielowi świadczeń z Funduszu, a także okres, na który przyznano te świadczenia, ale rozpoczęto ich wypłatę od późniejszej daty z mocą wsteczną (art. 20 ustawy), czy też tak, jak prawdopodobnie w tej sprawie, okres, w którym wierzycielka nie otrzymała świadczeń z Funduszu mimo, że powinna była je otrzymać. Wypłata w późniejszym terminie zaległych świadczeń z Funduszu za wcześniejszy okres jest bez znaczenia. Sąd podkreślił, że pojęcie "zaprzestanie wypłaty świadczeń z Funduszu" oznacza brak faktycznych wypłat z Funduszu na rzecz wierzyciela w konkretnym czasie. Funkcją tych świadczeń jest pomoc państwa w zaspokajaniu bieżących potrzeb uprawnionego do alimentów. W takiej sytuacji Komornik posiadając środki na rachunku winien stosownie do art. 28 ust. 2 pkt 1 ustawy przekazać je wierzycielowi. Rozpoznawana skarga kasacyjna nie zawiera żadnych wywodów w odniesieniu do przyjętego przez Sąd I instancji sposobu rozumienia określenia "okres pobierania świadczeń", o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. d, art. 23 ust. 1 i art. 28 ustaw. Wyklucza to możliwość szczegółowego odniesienia się do tego zagadnienia. Naczelny Sąd Administracyjny nie może bowiem domniemywać intencji autora omawianego środka zaskarżenia i domniemywać w czym upatruje on niewłaściwego zastosowania czy też błędnej wykładni nie ogólnie wskazanych przepisów, ale każdej powoływanej normy prawnej oraz każdej zarzucanej postaci jej naruszenia. Wymaga podkreślenia, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest nie tylko zobowiązany, ale wręcz nie jest uprawniony do precyzowania, korygowania czy uzupełniania za stronę zarzutów skargi kasacyjnej bądź do poszukiwania za nią naruszeń prawa, jakich mógł dopuścić się wojewódzki sąd administracyjny (por. np. wyrok NSA z 16 listopada 2011 r. sygn. akt II FSK 861/10). Z własnej inicjatywy nie może zatem podjąć żadnych badań w celu ustalenia innych uchybień niż podniesione w skardze kasacyjnej. W sytuacji, w której nie zakwestionowano poprawności wykładni prawa materialnego w powyższym zakresie, to ocena powołanych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 P.p.s.a. w związku z art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a., musi odbywać się z uwzględnieniem wykładni we wskazanym zakresie przyjętej przez Sąd I instancji. Przepis prawa materialnego określa bowiem istotne prawnie dla danej sprawy okoliczności, a więc warunkuje kierunek podejmowanych przez organ administracji publicznej czynności procesowych zmierzających do dokonania ustaleń faktycznych mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Wobec powyższego, nie można zarzucić skutecznie Sądowi I instancji naruszenia wskazanych przepisów postępowania przez nakazanie organom ustalenia, czy wypłata przez Komornika wierzycielowi łącznie kwoty 392,86 zł w dniu 5 listopada 2022 r. (kwoty 196,11 zł) i w dniu 17 listopada 2022 r. (kwoty 196,75 zł), nie miała miejsca w warunkach wynikających z hipotezy art. 28 ust. 2 pkt 1 ustawy czy ewentualnie art. 28 ust. 1 pkt 3 ustawy. Oznacza to konieczność zbadania, kiedy i jakie kwoty otrzymała skarżąca z Funduszu Alimentacyjnego w okresie od 1 października 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. Znajdują przy tym potwierdzenie w aktach sprawy, przyjęte przez Sąd I instancji ustalenia, że zgodne z decyzją z 1 września 2022 r. nr F.A.5320.B.2.22.23.2022 o przyznaniu skarżącej świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego, miały być one wypłacane począwszy od 1 października 2022 r., w dniach od 19 do 22 każdego miesiąca. Z zaświadczenia Komornika Sądowego z 8 sierpnia 2023 r. wynika, że skarżąca jako wierzyciel od października do grudnia 2022 r. z Funduszu Alimentacyjnego otrzymała tylko jedną wypłatę w kwocie 195,59 zł, zamiast trzech po 195,59 zł. W kontekście przyjętej przez Sąd I instancji wykładni zasadne pozostaje więc ustalenie przez organy w jakiej dacie wypłata tej kwoty nastąpiła i czy okres od 1 października 2022 r. do 17 listopada 2022 r. nie jest okresem, w którym skarżąca nie pobierała świadczeń z Funduszu, w związku z czym nie jest wypełniona hipoteza art. 2 pkt 7 lit. d ustawy. Wbrew twierdzeniom organu nie jest "jednoznacznie stwierdzone" w sprawie, że w okresie istotnym z punktu widzenia okoliczności niniejszej sprawy, wierzycielka pobierała świadczenia (nie w okresie, na który przyznano jej świadczenia). Z zaświadczenia Komornika Sądowego z 8 sierpnia 2023 r. wynika, że w okresie od 1 października do 31 grudnia 2023 r. nie wypłacono świadczeń z funduszu alimentacyjnego w terminach określonych decyzją o jego przyznaniu. Potraktowana przez organy jako oczywista kwestia wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwotach i terminach określonych w decyzji, wcale taka nie jest. Z akt nie wynika czy w 2023 r. wyrównano skarżącej dwie wypłaty po 195,59 zł za okres od 1 października 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. Zasadnie podniósł natomiast pełnomocnik skarżącego kasacyjnie organu, że nie ma wątpliwości, czy na datę wypłaty świadczeń przez Komornika 5 i 17 listopada 2022 r. istniała zaległość dłużnika w Funduszu Alimentacyjnym i w jakiej wysokości. W aktach sprawy znajduje się "Zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych" wydane przez organ egzekucyjny – Komornika Sadowego przy Sądzie Rejonowym w X. z 19 sierpnia 2022 r. sygn. akt Kmp 24/11. W tym zakresie więc zasadny jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s..a w związku z art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a., natomiast wskazanie Sądu I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie może być wiążące, jako nieadekwatne do okoliczności sprawy. W odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, zwrócenia uwagi jeszcze wymaga, że nie poddaje się rozpoznaniu zarzut naruszenia art. 77 K.p.a. ze względu na jego sformułowanie. Ma on bowiem strukturę złożoną, zawiera cztery jednostki redakcyjne o zróżnicowanej treści normatywnej. Obowiązek wskazania naruszonego przepisu oznacza wskazanie konkretnie naruszonej normy prawnej, ogólne odwołanie się do przepisu zawierającego kilka różnych norm, nie spełnia tego warunku i zarzut tak postawiony nie poddaje się weryfikacji. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 P.p.s.a. Zgodnie z art. 193 zdanie drugie P.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł w niniejszej sprawie zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i prowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko co do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu I instancji (por. np. wyrok NSA z 10 sierpnia 2022 r. sygn. akt I GSK 2736/18 oraz wyrok NSA z 24 stycznia 2023 r. sygn. akt II OSK 1511/22).

Informacje o sprawie

Data wpływu
25 lipca 2024
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Sędziowie
Agnieszka Miernik /sprawozdawca/ Elżbieta Kremer Maciej Dybowski /przewodniczący/

Powołane przepisy

Inne orzeczenia w tej sprawie

Powiązane dokumenty

Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny