Wróć do: Orzeczenia NSA

Sygnatura

I OSK 16/26

Wyrok NSA z 27 października 2026 r., I OSK 16/26 – zasiłki stałe

Wynik

Oddalono skargę kasacyjną

Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia
27 października 2026
Prawomocne
tak

Treść rozstrzygnięcia

Dnia 27 października 2026 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka (sprawozdawca) sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 27 października 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B.T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 września 2025 r. sygn. akt II SA/Gd 296/25 w sprawie ze skargi B.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] listopada 2024 r. nr [...] w przedmiocie zmiany wysokości zasiłku stałego oddala skargę kasacyjną.

Analiza z kontekstem sprawy

Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 24 września 2025 r., sygn. akt II SA/Gd 296/25 oddalił skargę B.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] listopada 2024 r. nr [...] w przedmiocie zmiany wysokości zasiłku stałego. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] Wójt Gminy [...] (dalej: Wójt, organ I instancji) przyznał B.T. (dalej: Skarżąca) zasiłek stały od dnia 1 czerwca 2018 r. w wysokości 604 zł miesięcznie oraz objął ją ubezpieczeniem zdrowotnym. Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 15 marca 2024 r. ustalono, że Skarżąca jest osobą samotnie gospodarującą, utrzymującą się z zasiłku stałego i posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca złożyła oświadczenie o zmianie swojej sytuacji dochodowej w związku z przyznaniem jej zasiłku pielęgnacyjnego. Do akt dołączono decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lutego 2024 r. nr [...] przyznającą jej zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł miesięcznie na okres od dnia 1 września 2023 r. do dnia 28 lutego 2025 r. Pismem z dnia 25 marca 2024 r. organ I instancji zawiadomił Skarżącą o wszczęciu postępowania w sprawie zmiany decyzji przyznającej zasiłek stały w zakresie wysokości świadczenia, w związku ze zmianą jej sytuacji dochodowej wynikającą z uzyskania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego od września 2023 r. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2024 r. nr [...] Wójt Gminy [...] zmienił wysokość przyznanego Skarżącej zasiłku stałego: za okres od dnia 1 września 2023 r. do dnia 31 grudnia 2023 r. z kwoty 719,00 zł na kwotę 560,16 zł miesięcznie, a od dnia 1 stycznia 2024 r. z kwoty 1.000,00 zł na kwotę 792,96 zł miesięcznie. W pozostałym zakresie decyzję pozostawiono bez zmian. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że od stycznia 2024 r. zasiłek stały dla osoby samotnie gospodarującej ustala się w wysokości różnicy między kwotą stanowiącą 130% kryterium dochodowego a dochodem tej osoby, przy czym świadczenie nie może przekraczać 1.000,00 zł miesięcznie. Wskazał, że uwzględnienie dochodu Skarżącej z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 215,84 zł prowadziło do ustalenia zasiłku stałego w kwocie 792,96 zł miesięcznie. Organ wskazał również, że w dniu 25 marca 2024 r. wypłacono Skarżącej zasiłek pielęgnacyjny za okres od września 2023 r. do marca 2024 r. Zgodnie z art. 8 ust. 12 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 ze zm. dalej: u.p.s.) dochód otrzymany jednorazowo należny za określony okres, należało uwzględnić w dochodzie za okres którego dotyczył. Organ stwierdził ponadto, że zasiłki stałe wypłacone za ten okres w zwiększonej wysokości stanowią świadczenia nienależne i podlegają zwrotowi, a kwota podlegająca zwrotowi zostanie ustalona odrębną decyzją. Skarżąca wniosła odwołanie od powyższej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: Kolegium lub organ II instancji) decyzją z dnia [...] listopada 2024 r. nr [...] utrzymało w mocy powyższą decyzję Wójta Gminy [...]. W uzasadnieniu organ II Instancji wskazał, że zmiana sytuacji dochodowej strony stanowi przesłankę zmiany decyzji przyznającej świadczenie z pomocy społecznej na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. Wskazał, że dopuszczalne jest przy tym dokonanie zmiany z mocą wsteczną od dnia wystąpienia okoliczności powodujących zmianę sytuacji dochodowej. Organ II instancji wyjaśnił również, że kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosiło 776,00 zł, a 130% tej kwoty stanowiło 1.008,80 zł. Zasiłek stały należało zatem ustalić jako różnicę między kwotą 1.008,80 zł a dochodem Skarżącej. Ponadto Kolegium uznało, że zasiłek pielęgnacyjny mieści się w definicji dochodu określonej w art. 8 ust. 3 u.p.s., wobec czego organ I instancji prawidłowo uwzględnił to świadczenie przy ustalaniu wysokości zasiłku stałego. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższe rozstrzygnięcie wniosła B.T. Sąd I instancji oddalił skargę oraz wskazał, że ustawa o pomocy społecznej zawiera autonomiczną definicję dochodu, obejmującą przychody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z uwzględnieniem przewidzianych ustawą pomniejszeń i wyłączeń. Podkreślił, iż katalog przysporzeń wyłączonych z dochodu na podstawie art. 8 ust. 4 u.p.s. ma charakter zamknięty i nie obejmuje zasiłku pielęgnacyjnego, zatem nie było podstaw do pominięcia tego świadczenia przy ustalaniu wysokości zasiłku stałego. Sąd podkreślił, że zwolnienie określonego przychodu z podatku dochodowego nie oznacza jego wyłączenia z dochodu ustalanego na potrzeby pomocy społecznej. Uznał, że definicji dochodu zawartej w u.p.s. nie można bowiem odczytywać przez pryzmat przepisów podatkowych ani regulacji ustawy o świadczeniach rodzinnych. W odniesieniu do zmiany wysokości zasiłku stałego za okres poprzedzający wydanie decyzji Sąd I instancji uznał, że organy prawidłowo zastosowały art. 8 ust. 12 u.p.s. Zasiłek pielęgnacyjny wypłacony jednorazowo za okres od września 2023 r. do marca 2024 r. należało uwzględnić w dochodzie za miesiące, za które świadczenie zostało przyznane. Sąd ponadto wyjaśnił, że konstytutywny charakter decyzji wydawanej na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. nie przesądza o wywoływaniu przez nią skutków wyłącznie na przyszłość. Zmiana sytuacji dochodowej powinna zostać uwzględniona od chwili jej wystąpienia, także wtedy, gdy nastąpiła przed wydaniem decyzji zmieniającej wysokość świadczenia. Sąd uznał również za prawidłowe bezterminowe ustalenie zmienionej wysokości zasiłku stałego od dnia 1 stycznia 2024 r. Wyjaśnił, że skoro świadczenie przyznano bezterminowo, jego wysokość podlega zmianie na podstawie aktualnych ustaleń dotyczących sytuacji dochodowej strony. Podniósł, że podstawą kolejnej zmiany może być faktyczna, a nie jedynie przewidywana zmiana tej sytuacji, w tym utrata prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Zaznaczył, że zawarte w uzasadnieniu decyzji stwierdzenie o nienależnym charakterze części wypłaconych zasiłków stałych i obowiązku ich zwrotu wykracza poza granice rozpoznawanej sprawy i nie może być uznane za wiążące. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła B.T. Zaskarżając wyrok w całości zarzucono naruszenie prawa materialnego: 1) art. 16 ust. 1 Ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 323 z późn. zm.) (dalej również jako: u.ś.r.) poprzez jego niezastosowanie i pominięcie okoliczności, iż zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji, a zatem nie może być on uznany za dochód, który należy uwzględnić przy ustalaniu wysokości zasiłku stałego, gdyż pozbawiałoby to w sposób faktyczny osobę uprawnioną do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego tego świadczenia; 2) art. 106 ust. 5 Ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 z późn, zm.) (dalej również jako: u.p.s.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, to jest w sytuacji gdy u Strony nie wystąpiła zmiana sytuacji dochodowej, gdyż przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego skompensowane zostało zwiększonymi kosztami - zgodnie z celem przyznania zasiłku pielęgnacyjnego i nie zmieniło sytuacji dochodowej Strony 3) art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP w zw. z art. 16 ust. 1 u.ś.r. i art. 37 ust. 1 i 2 u.p.s. poprzez jego niezastosowanie i naruszenie zasady równości i niedyskryminacji osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, którym z zasiłku stałego odliczana jest wysokość przyznanego im zasiłku pielęgnacyjnego, w stosunku do osób otrzymujących zasiłek pielęgnacyjny, które nie otrzymują zasiłku stałego, jak również w stosunku do osób które, otrzymują zasiłek stały, ale nie spełniają kryteriów przyznania im zasiłku pielęgnacyjnego. 4) art. 3 ust. 1 i 3 Ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 z późn. zm.) oraz art. 30 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) (dalej jako: Konstytucja RP) w zw. z w zw. z art. 16 ust. 1 u.ś.r. i art. 37 ust. 1 i 2 u.p.s. poprzez ich niezastosowanie i zaakceptowanie nieuwzględnienia przez organy obu instancji przy określaniu wysokości zasiłku stałego okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy oraz konieczności zaspokojenia niezbędnych potrzeb i ( umożliwienia życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, co skutkowało odliczeniem od zasiłku stałego kwoty zasiłku pielęgnacyjnego, który został przyznany na zaspokojenie określonych, niezbędnych potrzeb i umożliwienia życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, podczas gdy okoliczności te powinny być wzięte pod uwagę przy wykładni przepisów i ich stosowaniu przez organy i sądy. 5) art. 67 ust. 1 i 2 i 69 Konstytucji RP w zw. z art. 16 ust. 1 u.ś.r. i art. 37 ust. 1 i 2 u.p.s. polegające na ich niezastosowaniu i zaakceptowaniu przez WSA wykładni przepisów i ich stosowania przez organy z pominięciem wskazanych przepisów Konstytucji, podczas gdy ich uwzględnienie nie pozwala na zmniejszenie osobie otrzymującej zasiłek stały jego wysokości z uwagi na uzyskanie zasiłku pielęgnacyjnego z uwagi na niezdolność do samodzielnej egzystencji, gdyż skutkowałoby to de facto odebraniem takiej osobie pomocy przysługującej jej na podstawie przepisów o zasiłku pielęgnacyjnym. 6) art. 3 pkt 1 Ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 323 z późn. zm.) w zw. z art. 21. Ust. 1 pkt 8 Ustawy z dnia 26 lipca 1991 r, o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 163 z późn. zm.) oraz art. 8 ust, 3 Ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 z późn. zm.), dalej jako u.p.s. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że zasiłek pielęgnacyjny stanowi dochód w rozumieniu u.p.s., podczas, gdy nie stanowi on dochodu. 7) art. 106 ust. 5 Ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 z późn. zm.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że na podstawie wskazanego przepisu możliwa jest zmiana wysokości zasiłku stałego bezterminowo, mimo że zasiłek pielęgnacyjny który miał być podstawą ustalenia zmiany sytuacji dochodowej przyznany został terminowo. Wobec powyższego brak było podstaw do obniżenia zasiłku stałego w związku z przyznaniem zasiłku pielęgnacyjnego po 28.02.2025 r., skoro zasiłek pielęgnacyjny został przyznany Stronie jedynie na okres od 01.09.2023 r. do 28.02.2025 r. 8) art. 106 ust. 5 Ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 z późn. zm.) polegające na zaakceptowaniu przez WSA zmiany na tej podstawie decyzji na niekorzyść strony z datą wsteczną, podczas gdy zmiana na tej podstawie na niekorzyść strony mogłaby wystąpić jedynie na przyszłość. Ponadto wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi przez jej uwzględnienie oraz uchylenie w całości decyzji Kolegium i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Jednocześnie zrzeczono się rozprawy oraz wniesiono o przyznanie od organu lub Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że zasiłek pielęgnacyjny służy pokryciu zwiększonych kosztów leczenia, zakupu leków, rehabilitacji oraz zapewnienia opieki i pomocy osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji. Przyznanie tego świadczenia nie oznacza rzeczywistej poprawy sytuacji dochodowej Skarżącej, a obniżenie zasiłku stałego prowadzi do pozbawienia jej pomocy przeznaczonej na zaspokojenie tych potrzeb. Zdaniem Skarżącej takie rozumienie przepisów narusza konstytucyjne zasady równości, poszanowania godności człowieka, prawa do zabezpieczenia społecznego oraz obowiązku udzielania pomocy osobom niepełnosprawnym. Skarżąca podtrzymała również stanowisko, że zasiłek pielęgnacyjny nie powinien być traktowany jako dochód w rozumieniu u.p.s., odwołując się do regulacji ustawy o świadczeniach rodzinnych i przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Wskazała również, że czasowe przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego nie uzasadniało bezterminowego obniżenia zasiłku stałego, a przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego na kolejny okres mogłoby stanowić podstawę wydania nowej decyzji dotyczącej wysokości zasiłku stałego. Kwestionując zmianę wysokości świadczenia z mocą wsteczną Skarżąca podniosła, że otrzymane środki wykorzystała na bieżące utrzymanie, a ich zwrot byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. Wskazała, że choć ustalenie nienależnego charakteru świadczenia wymaga odrębnego postępowania, to wsteczna zmiana jego wysokości mogłaby stanowić podstawę wszczęcia takiego postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143, z późn. zm., dalej: p.p.s.a. albo ustawa procesowa) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Sąd odwoławczy jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów (norm), które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Nie jest dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie, uściślanie zarzutów skargi kasacyjnej czy też poprawianie jej niedokładności. Właściwe określenie w skardze kasacyjnej zakresu i podstaw zaskarżenia jest również konieczne z uwagi na ustanowioną w art. 183 p.p.s.a. wskazaną wyżej zasadę stanowiącą, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (zob. B. Dauter, Komentarz, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek. Warszawa 2024, s. 650–669). Poczynienie powyższych uwag było konieczne, gdyż wniesiona skarga kasacyjna od wyroku Sądu I instancji nie odpowiada omówionym wyżej wymogom p.p.s.a. W zarzutach nr 3, 4, 5 i 6 – pomimo braku przywołania naruszonego przez kwestionowany wyrok jakiekolwiek przepisu (normy) p.p.s.a. – wskazuje się m. in. na naruszenie (w związku z określonymi w środku odwoławczym konkretnymi przepisami prawa) zwłaszcza następujących unormowań prawnych: art. 37 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 ze zm., dalej też u.p.s.). Pomimo, że odnośne regulacje prawne (art. 37 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. oraz art. 8 ust. 3 u.p.s.). obejmują właściwe, dalsze jednostki redakcyjne (punkty) o różnej treści normatywnej; skarga kasacyjna nie określa (wskazuje) jednak, które konkretnie z tych jednostek redakcyjnych (punkty) uznaje za naruszone. Z kolei w zarzucie nr 8, odstąpienie od niezbędnego powiązania akcentowanego tam naruszenia przepisu prawa z adekwatną regulacją prawną (przepisem prawa), uniemożliwia Sądowi kasacyjnemu przeprowadzenie merytorycznej kontroli tego zarzutu. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że przez podstawę kasacyjną należy rozumieć konkretny przepis prawa, którego naruszenie przez Sąd pierwszej instancji zarzuca skarga kasacyjna, a w odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z ustępów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd pierwszej instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 grudnia 2024 r. sygn. akt I OSK 1669/21 (dostępny, jak i inne powołane orzeczenia na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Tylko tak sprecyzowany zarzut pozwala ustalić granice zaskarżenia (zob. postanowienie SN z dnia 7 kwietnia 1997 r., III CKN 29/97, OSNC 1997 nr 6–7, poz. 96, s. 112–115; wyroki NSA z dnia: 29 stycznia 2008 r., I OSK 2034/06; 10 maja 2011 r., II OSK 2520/10). Podkreślić przy tym trzeba, co wzmiankowo wyżej, że skarga kasacyjna jest mocno sformalizowanym środkiem odwoławczym (stąd, wymóg przymusu adwokackiego przy jej sporządzaniu, o którym mowa w art. 175 § 1 p.p.s.a.), a Naczelny Sąd Administracyjny nie ma kompetencji do poprawiania ani uzupełniania tego rodzaju skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej i nie ma w związku z tym kompetencji do dokonywania za wnoszącego skargę kasacyjną wyboru, który przepis prawa został naruszony i dlaczego. Stanowi to powinność autora skargi kasacyjnej, który jest profesjonalnym pełnomocnikiem strony. Wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony, gdy wskazuje ona jako naruszony konkretny przepis, z podaniem numeru konkretnej jednostki redakcyjnej aktu prawnego i należytym uzasadnieniem. Tylko tak sprecyzowany zarzut pozwala ustalić granice zaskarżenia. Tym samym sformułowane w środku odwoławczym, wbrew wymogom p.p.s.a., zarzuty naruszenia przepisów wskazywanych wyżej nie mogły odpowiednio odnieść zamierzonego skutku (zob. wyroki NSA z dnia: 20 sierpnia 2008r. II FSK 557/07; 6 lutego 2014 r. II GSK 1669/12; 14 marca 2013 r. I OSK 1799/12; 23 stycznia 2014 r. II OSK 1977/12; 16 kwietnia 2016r. sygn. akt I OSK 1627/14, 15 października 2024 r. sygn. akt I OSK 1218/21, 17 lutego 2026 r. sygn. akt I OSK 1141/25). Istotą sporu w niniejszej sprawie jest to, czy przyznany skarżącej kasacyjnie, decyzją Wójta Gminy [...] z dnia 21 lutego 2024 r. nr ŚR.5701.13.2024., zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł miesięcznie na okres od 1 września 2023r. do 28 lutego 2025r., spowodował zmianę sytuacji dochodowej strony i konieczność zmiany wysokości przyznanego stronie zasiłku stałego począwszy od daty zaistnienia zmiany, tj. od dnia 1 września 2023 r., bezterminowo. Należy stwierdzić, że pomimo multiplikacji zarzutów ulokowanych w środku odwoławczym wszystkie one dotyczą wskazywanej wyżej kwestii spornej. Naczelny Sąd Administracyjny podziela argumentację Sądu wojewódzkiego oraz ustalenia faktyczne i ocenę prawną, jakiej dokonano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, nie zachodzi zatem potrzeba ich ponownego, pełnego przytoczenia w tym miejscu uzasadnienia. W myśl art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej: "Decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody.". W ramach sprawowanej sadowadministracyjnej kontroli instancyjnej, skład orzekający w sprawie, podziela stanowisko orzecznictwa przyjmujące, że przywoływany wyżej przepis ustawy o pomocy społecznej stwarza możliwość zmiany (uchylenia) decyzji bez zgody strony zarówno wtedy, gdy jest to dla niej korzystne, jak i wówczas, gdy jest to niekorzystne. W regulacji art. 106 ust. 5 u.p.s. mieszczą się przypadki obligatoryjnej i fakultatywnej weryfikacji decyzji. Wśród przesłanek obligatoryjnych wymieniono: zmianę przepisów prawa, zmianę sytuacji osobistej albo dochodowej strony, jak również pobranie nienależnego świadczenia. Przyczyną fakultatywnych działań organu prowadzących do uchylenia lub zmiany decyzji są okoliczności wymienione w art. 11, art. 12, i art. 107 ust. 5 u.p.s., do których można m.in. zaliczyć brak współdziałania świadczeniobiorcy z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej czy odmowę złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Pomimo, że są to działania fakultatywne, organ powinien je podejmować, mając zwłaszcza na uwadze ograniczone środki pomocy społecznej (zob. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2025 r. sygn. akt I OSK 2065/24). Przede wszystkim niezasadny pozostaje niewłaściwie skonstruowany zarzut naruszenia art. 8 ust. 3 u.p.s., w związku z przywoływanymi przepisami prawa, gdzie wyraźnie normodawca stwierdza, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Z kolei sporny w stanie niniejszej sprawy – dochód z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego –nie został wymieniony w przepisach art. 8 ust. 4 u.p.s. określających dochody, które nie podlegają wliczeniu do dochodu ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. Katalog wyłączeń zawarty w przepisie art. 8 ust. 4 ma charakter taksatywny (zamknięty, wyczerpujący), a skoro nie ujęto w nim zasiłku pielęgnacyjnego, to jako niewymieniony - podlega wliczeniu do dochodu osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej. Wbrew zapatrywaniu skargi kasacyjnej w okolicznościach sprawy, należy w pełni podzielić stanowisko zaskarżonego wyroku, że organy dokonały prawidłowego zastosowania kwestionowanych unormowań u.p.s. w związku z art. 106 ust. 5 ustawy uznając, że uzyskanie przez skarżącą dochodu w postaci zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego od września 2023 r. oznacza zmianę jej sytuacji dochodowej w rozumieniu art. 106 ust. 5 u.p.s. a co za tym idzie, konieczność wydania decyzji zmieniającej decyzję ustalającą wysokość zasiłku stałego od września 2023 r. Prezentowane w środku odwoławczym przeciwne stanowisko, motywowane przywoływanymi tam jakoby naruszeniami wielu przepisów prawa ulokowanych w aktach normatywanych niemających zastosowania w okolicznościach sprawy, w tym Konstytucji RP, nie znajduje potwierdzenia w porządku jurydycznym oraz orzecznictwie (por. wyrok NSA z dnia 19 maja 2017 r. I OSK 484/17). Reasumując, przeprowadzona przez Sąd odwoławczy sądowoadministracyjna kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że zarzuty skargi kasacyjnej są nieuprawnione, a odmienne zapatrywanie strony skarżącej kasacyjnie w tym zakresie pozostaje w realiach niniejszej sprawy chybione. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Odnosząc się natomiast do zgłoszonego w skardze kasacyjnej wniosku pełnomocnika o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, wskazać należy, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258–261 p.p.s.a.

Informacje o sprawie

Data wpływu
8 stycznia 2026
Symbol z opisem
6321 Zasiłki stałe
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Sędziowie
Karol Kiczka /sprawozdawca/ Maciej Dybowski Piotr Niczyporuk /przewodniczący/

Powołane przepisy

Inne orzeczenia w tej sprawie

Powiązane dokumenty

Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny