I OSK 1558/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku J.G. o wstrzymanie wykonania decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Chorzów przez Kierownika Sekcji Pomocy Instytucjonalnej i Usług Opiekuńczych w Ośrodku Pomocy Społecznej w Chorzowie z dnia 14 czerwca 2021 r. nr 007429/06/21 w sprawie ze skargi kasacyjnej J.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 1713/22 w sprawie ze skargi Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Chorzowie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 3 października 2022 r. nr SKO.PSI/41.5/409/2022/13654 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie zwrotu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej postanawia: odmówić wstrzymania wykonania decyzji.

Decyzją wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Chorzów przez Kierownika Sekcji Pomocy Instytucjonalnej i Usług Opiekuńczych w Ośrodku Pomocy Społecznej w Chorzowie z 14 czerwca 2021 r. nr 007429/06/21 orzeczono o zwrocie kwoty 5734,75 złotych, stanowiącej sumę dopłat do pobytu J.G. (dalej: "wnioskodawca") w Domu Pomocy Społecznej w P.Ś. wniesionych zastępczo przez gminę Chorzów za okres od 1 października 2020 r. do 28 lutego 2021 r. oraz zobowiązano wnioskodawcę do zwrotu wskazanej kwoty w terminie 14 dni na rachunek Ośrodka Pomocy Społecznej w Chorzowie. Decyzją z 3 października 2022 r. nr SKO.PSI/41.5/409/2022/13654, po rozpoznaniu sprzeciwu Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Chorzowie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach odmówiło stwierdzenia nieważności powyższej decyzji. Wyrokiem z 20 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 1713/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Chorzowie na ww. decyzję. Skargę kasacyjną od powołanego wyroku wywiódł wnioskodawca. Sprawę zarejestrowano w Naczelnym Sądzie Administracyjnym 29 czerwca 2023 r. Pismem z 1 lipca 2024 r. wnioskodawca wystąpił z wnioskiem o wstrzymanie wykonania decyzji z 14 czerwca 2021 r., wskazując że jej wykonanie bardzo utrudni mu życie i studia. Następnie pismem z 30 lipca 2024 r. pełnomocnik wnioskodawcy złożył tożsamy wniosek, rozwijając argumentację wnioskodawcy dotyczącą jego sytuacji materialnej i negatywnych skutków jakie wywoła dla niego wykonanie decyzji z 14 czerwca 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "ppsa"), po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania. Dotyczy to także aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy. Skoro z mocy powyższego przepisu możliwe jest wstrzymanie wykonania nie tylko zaskarżonej decyzji, ale także aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy, dotyczy to także decyzji w stosunku do której prowadzone jest postępowanie o stwierdzenie jej nieważności (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 sierpnia 2013 r. sygn. akt I OSK 1651/13). Nie ulega również wątpliwości, że wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji może zostać złożony także na etapie postępowania kasacyjnego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 marca 2005 r. sygn. akt II OZ 155/05). W takiej sytuacji nie ma formalnych przeszkód przed rozpoznaniem złożonego wniosku. Pomimo tego, wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Przesłankami warunkującymi wstrzymanie wykonania decyzji, o których mowa w art. 61 § 3 ppsa, są niebezpieczeństwo "wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków". Powyższe zwroty mają charakter nieostry, co wiąże się z koniecznością ich konkretyzacji. W orzecznictwie wskazuje się, że chodzi o tego rodzaju szkodę (majątkową, a także niemajątkową), która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia lub jego wyegzekwowanie ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. Będzie to miało miejsce w takich wypadkach, gdy grozi utrata przedmiotu świadczenia, który wskutek swych właściwości nie może być zastąpiony jakimś innym przedmiotem, a jego wartość nie miałaby znaczenia dla skarżącego, lub gdy zachodzi niebezpieczeństwo poniesienia straty na życiu i zdrowiu (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 grudnia 2004 r. sygn. akt GZ 138/04). W związku z powyższym przewidziana w art. 61 § 3 ppsa ochrona tymczasowa nie służy zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami wykonania decyzji, lecz jedynie przed skutkami których nie można byłoby naprawić w razie ewentualnego uwzględnienia skargi. Chodzi więc o szkodę wyrządzoną wykonaniem konkretnej decyzji, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego (wyegzekwowanego) świadczenia ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Z tego też powodu powstanie skutków finansowych dla strony co do zasady nie będzie stanowiło przesłanki wstrzymania wykonania decyzji, gdyż instytucja ochrony tymczasowej decyzji nie służy zabezpieczeniu strony przed wszelkimi skutkami wykonania decyzji, lecz jedynie przed takimi, których ewentualne wygranie sporu sądowego by nie naprawiło (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 stycznia 2014 r. sygn. akt II FZ 1350/13), podczas gdy uchylenie decyzji nakładającej zobowiązanie (bądź stwierdzenie jej nieważności) będzie dla strony skutkowało zwrotem uiszczonej należności. Nadto w orzecznictwie wskazuje się, że ponieważ instytucja ochrony tymczasowej jest oparta na zasadzie skargowości, warunkiem wydania postanowienia o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności jest wykazanie przez stronę we wniosku okoliczności uzasadniających możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków i ich konkretyzacja w przedstawionym przez stronę materiale dowodowym, w szczególności poprzez przedstawienie konkretnych zdarzeń oraz dokumentacji, które mogłyby uprawdopodobnić, że w stosunku do strony zachodzą okoliczności o których mowa w art. 61 § 3 ppsa (zob. B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 61 i powołane tam orzecznictwo). Powyższe rozważania należy odnieść do realiów rozpoznawanej sprawy, gdzie decyzją z 14 czerwca 2021 r. na wnioskodawcę nałożono obowiązek zapłaty kwoty 5734,17 złotych. Kwota ta niewątpliwie jest znacząca, jednak sama wysokość zobowiązania nie może przesądzać o wystąpieniu przesłanek z art. 61 § 3 ppsa, gdyż jak wskazano już powyżej, wszelkie obowiązki o charakterze finansowym mają charakter odwracalny. Dla przyjęcia, że w tej konkretnej sprawie obowiązek uiszczenia kwoty w danej wysokości powoduje dla strony niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków wymaga stosownego uzasadnienia, poprzez odwołanie się do konkretnych okoliczności faktycznych oraz przedstawienie stosownej dokumentacji na ich poparcie, dotyczącej przede wszystkim sytuacji materialnej strony, gdyż dopiero odniesienie kwoty zobowiązania do tej sytuacji pozwala wnioskować o skutku wykonania zobowiązania. W świetle przedstawionych rozważań wykazanie zaistnienia tych okoliczności jest niewątpliwie obowiązkiem strony. Złożony w sprawie wniosek ma charakter lakoniczny, wnioskodawca podniósł jedynie, że wykonanie decyzji bardzo utrudni mu życie oraz studia a także plany rozwoju. Lakonicznie również odniósł się do swojej sytuacji materialnej i osobistej, wskazując że jest osobą niepełnosprawną, pracuje na 0,6 etatu zaś 70% dochodu pobiera mu ośrodek pomocy społecznej za pobyt w domu pomocy społecznej. Wnioskodawca nie przedstawił jednak jakichkolwiek dokumentów dotyczących swojej sytuacji materialnej, w szczególności co do osiąganego dochodu oraz ponoszonych wydatków. Nawet jednak przyjmując, że po wszczęciu postępowania na skutek złożonego wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji zasada skargowości może w określonych sytuacjach doznać ograniczeń polegających na uwzględnieniu z urzędu okoliczności decydujących o wstrzymaniu bądź odmowie wstrzymania, wniosek nadal nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim wskazać należy, że jak wynika z akt sprawy, w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja z 3 listopada 2022 r. nr 0012217/11/22 którą zmieniono decyzję z 14 czerwca 2021 r. w ten sposób, że orzeczoną należność rozłożono wnioskodawcy na 36 rat miesięcznych w kwotach początkowo po 159 złotych a następie po 169,75 złotych. W aktach sprawy znajduje się również wiele kwestionariuszy rodzinnych wywiadów środowiskowych, gdzie z ostatniego z nich wynika, że wnioskodawca osiąga łączny dochód miesięczny w kwocie 2302,10 złotych (kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego z 21 września 2022 r.). Z kolei według wniosku z 30 lipca 2024 r. wnioskodawca osiąga dochody z tytułu: renty z ZUS – 1997,26 złotych, zasiłku pielęgnacyjnego – 215 złotych, pracy – 1805 złotych oraz stypendium dla studentów z niepełnosprawnościami – 2200 złotych. Łącznie dochody skarżącego – według oświadczenia pełnomocnika – wynoszą zatem 6217,26 złotych. W takiej konfiguracji należy uznać, że wykonanie decyzji z 26 maja 2021 r. w formie określonej decyzją z 8 lipca 2021 r. nie wypełnia przesłanek z art. 61 § 3 ppsa, albowiem mając na uwadze dochód wnioskodawcy oraz ponoszone przez niego wydatki obowiązek uiszczania kwot po 278 złotych bądź nawet 277,17 złotych miesięcznie nie jawi się jako na tyle poważne obciążenie aby rodziło dla wnioskodawcy niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, wskazane kwoty są bowiem na tyle niewielkie w stosunku do dochodu wnioskodawcy, że nie sposób przyjąć aby ich uiszczanie w jakikolwiek istotny sposób ograniczało mu możliwość nauki, pracy czy też szeroko pojętego uczestniczenia w życiu społecznym. Końcowo jeszcze można zauważyć, że przepisy dotyczące egzekucji zawierają szereg wyłączeń które nie pozwalają w ten sposób pozbawić strony środków do życia, zaś w przypadku stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji wszelkie uiszczone środki będą podlegały zwrotowi. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 61 § 3 w zw. z art. 193 ppsa postanowił, jak w sentencji.