I OSK 1557/21

Dnia 7 czerwca 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 2 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Ol 326/21 w sprawie ze skargi S.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia 1 lutego 2021 roku nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego postanawia: zawiesić postępowanie sądowe do czasu zakończenia przez Naczelny Sąd Administracyjny postępowania w sprawie o sygnaturze akt I OPS 2/22.

Wyrokiem z dnia 2 czerwca 2021 r. (sygn. akt II SA/Ol 326/21), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi S. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia 1 lutego 2021 r. nr [...], uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia 16 listopada 2020 r. nr [...]o odmowie przyznania S. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – H.P. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu. Zaskarżając wyrok w całości, Kolegium podnosiło zarzuty naruszenia: 1. prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) polegającą na przyjęciu, iż zastosowanie wyłącznie językowej wykładni tego przepisu narusza konstytucyjne zasady równości i sprawiedliwości społecznej, a także zasadę ochrony i opieki nad rodziną (a co za tym idzie - uznanie przez Sąd o konieczności jednoznacznej oceny, czy obiektywnie zachodzi, czy nie - brak zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem, zaś oceny tej można dokonać, kierując się zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego); 2. przepisów prawa procesowego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 7 oraz art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, polegające na uwzględnieniu skargi przy błędnym przyjęciu, iż organy administracji naruszyły przepisy postępowania (tj. art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a.) w stopniu istotnym, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe zarzuty, skarżący kasacyjnie organ wnosił o: uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania. Jednocześnie Kolegium - zrzekając się rozprawy - wnosiło o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. Wnioskiem z dnia 6 kwietnia 2022 r., Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego – na zasadzie art. 264 § 2 w zw. z art. 15 § pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329; dalej "p.p.s.a.") - o rozstrzygnięcie następującego zagadnienia prawnego: "Czy podstawę do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, przez osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) - dalej u.o.ś.r. stanowi wyłącznie legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (art. 17 ust. 1a u.o.ś.r.), współmałżonka osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.o.ś.r.) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności czy też dopuszczalne jest przyznanie, osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji w sytuacjach, gdy rodzice osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (art. 17 ust. 1a u.o.ś.r.), współmałżonek osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.o.ś.r.) nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale z przyczyn obiektywnych nie mogą sprawować realnie i efektywnie opieki nad osobą wymagającą wsparcia?". Sprawie została nadana sygnatura I OPS 2/22. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a., Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Przepis ten określa przesłanki fakultatywnego zawieszenia postępowania sądowego, a zagadnienie wstępne, będące przyczyną zawieszenia, musi mieć wpływ na wynik danego postępowania. Takim postępowaniem jest postępowanie w sprawie I OPS 2/22, dotyczące wyjaśnienia treści przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych i art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) tej ustawy, których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie. Podkreślenia bowiem wymaga, że spór sprowadza się w przedmiotowej sprawie do tego, czy przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych - który to stanowił materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji - winien podlegać wyłącznie wykładni literalnej, czy też możliwe są inne sposoby jego wykładni, w sytuacji, w której o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką ubiega się syn, a małżonek osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki nie ma ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Mając więc na uwadze istotę sporu determinowaną zarzutem błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, uznać należało, że rozstrzygnięcie niniejszej sprawy zależy od treści orzeczenia, które wyda skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie o sygn. akt I OPS 2/22. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.