I OSK 1508/24

Dnia 21 lutego 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Iwona Bogucka sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 11 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 1672/23 w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 11 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 1672/23, po rozpoznaniu skargi A.S. (dalej: skarżąca), uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z [...] sierpnia 2023 r., nr [...], oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z [...] lipca 2023 r.,nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem. Jak wynika z ustaleń Sądu I instancji, organ I instancji odmówił przyznania świadczenia z uwagi na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390; dalej: "uśr"), to jest braku możliwości ustalenia, że niepełnosprawność ojca skarżącej powstała w wieku uprawniającym do uzyskania świadczenia. Organ odwoławczy zaskarżoną decyzją uchylił to rozstrzygnięcie, uznając ten warunek za niezgodny z Konstytucją RP w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13). Kolegium odmówiło jednak przyznania świadczenia, wskazując na niespełnienie innej przesłanki, tj. braku zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 17b ust. 1 pkt 1 uśr. Organ ustalił, że skarżąca jest zarejestrowana jako producent rolny i otrzymuje z tego tytułu płatności, co w jego ocenie stanowi dowód na faktyczne prowadzenie gospodarstwa. Sąd I instancji, uchylając decyzje obu organów, uznał, że ocena materiału dowodowego została dokonana z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775; dalej: "Kpa"). Sąd podkreślił, że sam fakt figurowania w ewidencji producentów rolnych nie przesądza o faktycznym prowadzeniu gospodarstwa, a wobec przedstawionych przez Stronę dowodów (zaświadczenie z ARiMR o niekorzystaniu z dopłat, umowa dzierżawy) organy miały obowiązek przeprowadzić wyczerpujące postępowanie dowodowe w celu wyjaśnienia sprzeczności i ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, czego zaniechały. 2. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie oraz oddalenie skargi, ewentualnie o przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: art. 134 § 1, art. 135, art. 153 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 80 Kpa, przez ich niewłaściwe zastosowanie i błędne przyjęcie, że w sprawie doszło do uchybień procesowych obligujących do uchylenia decyzji. W ocenie skarżącego kasacyjnie organu, materiał dowodowy był wystarczający, a Sąd I instancji dokonał nieuprawnionej ingerencji w ocenę tego materiału, zastępując ją własną oceną stanu faktycznego. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest niezasadna. W postępowaniu przed NSA prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego Sądu (art. 183 § 1 Ppsa). NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Ta jednak nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie. Przy tym zgodnie z art. 193 zd. drugie Ppsa uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną ogranicza się wyłącznie do oceny zarzutów skargi kasacyjnej w oparciu o stan faktyczny przyjęty w orzeczeniu przez Sąd I instancji. Przechodząc do oceny zarzutów skargi kasacyjnej należy wyjaśnić, ze postępowanie sądowoadministracyjne, mimo że nie jest postępowaniem dowodowym w rozumieniu Kpa, obejmuje kontrolę prawidłowości gromadzenia i oceny materiału dowodowego przez organy administracji. Sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek zbadać, czy ustalenia faktyczne, na których organ oparł swoje rozstrzygnięcie, znajdują potwierdzenie w aktach sprawy i czy ocena ta nie nosi znamion dowolności, a tym samym nie narusza zasady swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z 26 maja 2021 r., sygn. akt III FSK 3280/21). Jak słusznie zauważył Sąd I instancji organy obu instancji zaniechały wszechstronnego wyjaśnienia kluczowej dla sprawy okoliczności, a mianowicie faktycznego zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego przez skarżącą. Podstawą odmowy przyznania świadczenia było ustalenie organu, iż skarżąca figuruje w ewidencji producentów rolnych, co w ocenie Kolegium przesądza o prowadzeniu gospodarstwa. Jednocześnie organy całkowicie pominęły dowody przeciwne, przedstawione przez skarżącą, tj. jej oświadczenie, umowę dzierżawy gruntów oraz zaświadczenie z ARiMR potwierdzające, że nie korzysta ona z dopłat w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Stanowisko Sądu I instancji, że sam wpis do ewidencji producentów rolnych nie jest równoznaczny z faktycznym prowadzeniem gospodarstwa rolnego, jest prawidłowe i ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z 9 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 1905/22; wyrok NSA z 15 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 1564/22). Rejestracja w systemie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa tworzy jedynie domniemanie faktyczne, które strona może obalić, przedstawiając dowody na to, że faktycznie działalności rolniczej nie prowadzi. Wystąpienie sprzeczności w materiale dowodowym – z jednej strony pismo z ARiMR o figurowaniu w ewidencji, a z drugiej dowody przedstawione przez stronę – obligowało organ do przeprowadzenia wnikliwego postępowania wyjaśniającego w myśl art. 7 i art. 77 Kpa. Zaniechanie tego obowiązku i oparcie rozstrzygnięcia na jednym, wybiórczo potraktowanym dowodzie, przy jednoczesnym zignorowaniu dowodów przeciwnych, stanowi klasyczne naruszenie zasad postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, naruszenie przez organy administracji przepisów art. 7, 77 § 1 oraz 80 Kpa, polegające na niezebraniu pełnego materiału dowodowego i jego dowolnej ocenie, stanowi uchybienie procesowe mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia uchylenie decyzji przez sąd administracyjny (por. wyrok NSA z 14 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 1238/20; wyrok NSA z 27 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 2147/21). Sąd I instancji, dostrzegając to uchybienie i uchylając zaskarżone decyzje w celu ponownego przeprowadzenia postępowania dowodowego, działał w granicach i na podstawie prawa. W związku z powyższym należy w pełni zgodzić się z Sądem I instancji, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone z naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art 80 Kpa. Reasumując, wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej są niezasadne. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 Ppsa, skargę kasacyjną oddalił. Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 Ppsa, gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony nie zażądały jej przeprowadzenia.