Wróć do: Orzeczenia NSA

Sygnatura

I OSK 146/23

Postanowienie NSA z 29 października 2026 r., I OSK 146/23

Wynik

Odmówiono dokonania wykładni wyroku Sądu

Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia
29 października 2026
Prawomocne
tak

Treść rozstrzygnięcia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mariola Kowalska (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Przybysz Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 29 października 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku W.D. o rozstrzygnięcie wątpliwości co do treści wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 stycznia 2026 r., sygn. I OSK 146/23 w sprawie ze skargi kasacyjnej W.D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lipca 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 3058/21 w sprawie ze skargi W.D. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 11 października 2021 r. nr DAP-WOSR-7280-123/2021/MK w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty postanawia: odmówić dokonania wykładni wyroku.

Analiza z kontekstem sprawy

Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie

Uzasadnienie

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 8 stycznia 2026 r., sygn. akt I OSK 146/23, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej W.D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 lipca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 3058/21, uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 11 października 2021 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Mazowieckiego z 2 sierpnia 2021 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto zasądził od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz W.D. kwotę 1240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. Pismem z dnia 30 listopada 1990 r. D.L., siostra skarżącego, wystąpiła do Urzędu Rejonowego w Warszawie o ustalenie rekompensaty za nieruchomość pozostawioną przez A.D. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Decyzją z dnia 17 grudnia 2013 r. Wojewoda Mazowiecki potwierdził D.L. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A.D. wskazanej nieruchomości. Decyzja ta stała się ostateczna. W.D. (dalej: skarżący kasacyjnie), pismem z dnia 4 lipca 2019 r. wystąpił o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tego samego tytułu, wywodząc swoje uprawnienie również z następstwa prawnego po A.D. Decyzją z dnia 2 sierpnia 2021 r. Wojewoda Mazowiecki odmówił potwierdzenia W.D. prawa do rekompensaty, uznając, że jego wniosek został złożony po upływie terminu określonego w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Stanowisko to podzielił Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, który decyzją z dnia 11 października 2021 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 20 lipca 2022 r. oddalił skargę W.D., podzielając ocenę organów co do niezachowania ustawowego terminu do wystąpienia z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Sąd pierwszej instancji uznał również, że wydanie ostatecznej decyzji z 17 grudnia 2013 r. wyklucza możliwość ponownego rozpoznania tej samej sprawy w zwykłym trybie postępowania administracyjnego, natomiast pominięcie skarżącego w zakończonym postępowaniu mogło uzasadniać wystąpienie z wnioskiem o jego wznowienie. Rozpoznając skargę kasacyjną, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że sprawa potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia określonej nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej ma charakter jednolity, a wielość podmiotów uprawnionych nie oznacza wielości odrębnych praw do rekompensaty. W konsekwencji złożenie wniosku przez jednego ze współuprawnionych wywołuje skutki procesowe również wobec pozostałych osób uprawnionych. Sąd odwołał się w tym zakresie do uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 października 2017 r., sygn. akt I OPS 3/17, zgodnie z którą złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez osobę uprawnioną w terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 tej ustawy. NSA stwierdził, że skoro postępowanie zainicjowane wnioskiem D. L. zostało zakończone ostateczną decyzją z dnia 17 grudnia 2013 r., niedopuszczalne było ponowne merytoryczne rozpoznanie tej samej sprawy na podstawie późniejszego wniosku W.D. Postępowanie wszczęte na podstawie tego wniosku powinno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Jednocześnie Sąd wskazał, że pominięcie W.D. w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną mogło stanowić podstawę wznowienia postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Pismem zatytułowanym "Wniosek o rozstrzygnięcie wątpliwości co do treści wyroku" W.D., powołując się na art. 158 w związku z art. 193 p.p.s.a., wystąpił o dokonanie wykładni powyższego wyroku NSA. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że motywy wyroku zawierają sprzeczności uniemożliwiające ustalenie podstaw rozstrzygnięcia oraz wykonanie wynikających z niego wskazań co do dalszego postępowania organów administracji. Wnioskodawca zakwestionował przede wszystkim możliwość pogodzenia stanowiska Sądu, zgodnie z którym złożenie wniosku o rekompensatę przez jednego współuprawnionego skutkuje wszczęciem postępowania wobec wszystkich pozostałych uprawnionych, ze stwierdzeniem, że W.D. nie złożył wniosku w ustawowym terminie. Dalsze wątpliwości strony dotyczą przyjęcia, że decyzja Wojewody Mazowieckiego z 17 grudnia 2013 r. zakończyła postępowanie również w odniesieniu do W.D., mimo że w jej osnowie nie zawarto rozstrzygnięcia odnoszącego się bezpośrednio do jego uprawnień. Wnioskodawca podważył także stanowisko NSA wskazujące wznowienie postępowania jako właściwy środek ochrony jego praw, argumentując, że brak indywidualnego rozstrzygnięcia dotyczącego jego uprawnień uniemożliwia zastosowanie tego trybu. W jego ocenie postępowanie wszczęte wskutek wniosku D. L. nie zostało w stosunku do niego zakończone, a decyzję z dnia 17 grudnia 2013 r. należałoby traktować jako decyzję częściową. Wnioskodawca wyraził ponadto pogląd, że pismo z dnia 4 lipca 2019 r. nie mogło zostać zakwalifikowane jako kolejny wniosek wszczynający postępowanie, skoro postępowanie w tej samej sprawie zostało już wszczęte na skutek wniosku jego siostry. W konkluzji wystąpił o wyjaśnienie wskazanych sprzeczności oraz potwierdzenie, że postępowanie dotyczące jego prawa do rekompensaty powinno zostać zakończone w trybie zwykłym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek o dokonanie wykładni wyroku nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 158 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.), sąd, który wydał wyrok, rozstrzyga postanowieniem wątpliwości co do jego treści. Przepis ten, stosowany odpowiednio w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym na podstawie art. 193 p.p.s.a., stanowi podstawę usunięcia rzeczywistych wątpliwości interpretacyjnych dotyczących wydanego orzeczenia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, że potrzeba dokonania wykładni wyroku zachodzi wówczas, gdy jego treść została sformułowana w sposób niejasny lub niejednoznaczny, co może wywoływać wątpliwości co do istoty rozstrzygnięcia, zakresu powagi rzeczy osądzonej bądź sposobu jego wykonania. Wykładnia może dotyczyć zarówno sentencji wyroku, jak i jego uzasadnienia, jednakże tylko w takim zakresie, w jakim jest to konieczne do prawidłowego odczytania znaczenia wydanego rozstrzygnięcia. Jednocześnie instytucja przewidziana w art. 158 p.p.s.a. nie może prowadzić do zmiany lub uzupełnienia orzeczenia, ponownej oceny jego podstaw faktycznych i prawnych ani do modyfikacji stanowiska zajętego przez sąd. Nie służy również uzupełnianiu uzasadnienia o dodatkowe motywy, prowadzeniu polemiki z oceną prawną wyrażoną w wyroku czy udzielaniu odpowiedzi na pytania strony dotyczące prawidłowości przyjętej przez sąd wykładni prawa (por. postanowienia NSA: z 13 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 1121/11; z 17 marca 2015 r., sygn. akt II GZ 896/14; z 3 września 2025 r., sygn. akt II GSK 1966/24). W świetle powyższego dla uwzględnienia wniosku nie jest wystarczające samo przekonanie strony o wadliwości orzeczenia, niepełności jego motywów czy sprzeczności przyjętej argumentacji z określonymi przepisami prawa. Niezbędne jest bowiem wykazanie, że sposób sformułowania wyroku rzeczywiście uniemożliwia lub istotnie utrudnia ustalenie znaczenia zawartego w nim rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie przesłanki takie nie występują. Sentencja wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 stycznia 2026 r. jest jednoznaczna. Sąd uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz obie decyzje organów administracji wydane w przedmiocie odmowy potwierdzenia W.D. prawa do rekompensaty. Zakres rozstrzygnięcia i jego skutki procesowe nie budzą wątpliwości. Również uzasadnienie wyroku, odczytywane jako całość, pozwala ustalić motywy przyjętego rozstrzygnięcia oraz ocenę prawną leżącą u jego podstaw. Naczelny Sąd Administracyjny wyraźnie wskazał, że zasadniczą przyczyną uchylenia decyzji administracyjnych było nieprawidłowe ponowne merytoryczne rozpoznanie sprawy, która została już zakończona decyzją ostateczną. Sąd przyjął, że wobec jednolitego charakteru prawa do rekompensaty oraz współuczestnictwa materialnego osób uprawnionych nie było podstaw do prowadzenia odrębnego postępowania w tym samym przedmiocie na podstawie pisma W.D. z 4 lipca 2019 r. Wbrew twierdzeniom wnioskodawcy nie zachodzi przy tym wskazywana przez niego sprzeczność pomiędzy odwołaniem się przez Sąd do uchwały NSA z dnia 9 października 2017 r., sygn. akt I OPS 3/17, a oceną znaczenia pisma W.D. złożonego w 2019 r. Należy bowiem odróżnić skutki prawne wniosku D.L., który doprowadził do wszczęcia pierwotnego postępowania administracyjnego, od skutków późniejszego wystąpienia W.D. z samodzielnym żądaniem potwierdzenia prawa do rekompensaty. Przyjęcie, że pierwszy z tych wniosków wywołał skutki procesowe również wobec pozostałych współuprawnionych, nie oznacza, że po ostatecznym zakończeniu postępowania dopuszczalne było ponowne wszczęcie i merytoryczne rozpoznanie tej samej sprawy. Stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu wyroku, odnoszące się do niezachowania terminu określonego w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., dotyczyło późniejszego, samodzielnego wystąpienia W.D. z 2019 r. Nie stanowiło natomiast zanegowania skutków procesowych wniosku złożonego uprzednio przez D.L., wynikających z uchwały NSA o sygn. akt I OPS 3/17. W uzasadnieniu wyroku Sąd wprost przyjął, że złożenie wniosku przez D.L. obejmowało również ustalenie prawa do rekompensaty na rzecz skarżącego. Istotą przyjętego przez NSA stanowiska było zatem rozróżnienie kwestii skutecznego wszczęcia pierwotnego postępowania wobec współuprawnionych od kwestii dopuszczalności ponownego rozpoznania tej samej sprawy po wydaniu decyzji ostatecznej. Nie sposób również podzielić twierdzenia wnioskodawcy, że brak wskazania go w osnowie decyzji z dnia 17 grudnia 2013 r. oznacza, iż postępowanie w zakresie jego uprawnień pozostaje nadal niezakończone. W uzasadnieniu wyroku z 8 stycznia 2026 r. NSA przyjął, że przedmiotem postępowania administracyjnego było jedno prawo do rekompensaty, wynikające z pozostawienia przez A.D. określonej nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wielość osób uprawnionych do tego prawa nie prowadziła do powstania odrębnych spraw administracyjnych, wymagających każdorazowo samodzielnego rozstrzygnięcia. Z tego względu wydanie ostatecznej decyzji w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty oznaczało zakończenie postępowania dotyczącego tego prawa, niezależnie od oceny prawidłowości ustalenia kręgu stron i zapewnienia im czynnego udziału w postępowaniu. Nie oznacza to, że NSA przypisał decyzji z 17 grudnia 2013 r. treść, której nie zawierała, bądź przyjął, iż w jej osnowie zamieszczono indywidualne rozstrzygnięcie o uprawnieniach W.D.. Sąd dokonał natomiast oceny procesowych skutków wydania decyzji ostatecznej w sprawie mającej jednolity przedmiot. Ewentualne wadliwości postępowania wynikające z pominięcia jednej z osób uprawnionych nie są tożsame z brakiem jego zakończenia. W szczególności nie prowadzą same przez się do uznania, że decyzja ostateczna ma charakter częściowy, a postępowanie pozostaje w pozostałym zakresie w toku. Również wskazanie przez NSA możliwości skorzystania z instytucji wznowienia postępowania nie pozostaje w sprzeczności z przyjęciem, że postępowanie administracyjne zostało zakończone decyzją ostateczną. Przeciwnie, ostateczne zakończenie postępowania stanowi jeden z warunków zastosowania tego nadzwyczajnego trybu weryfikacji decyzji. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. wznawia się postępowanie zakończone decyzją ostateczną, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Przepis ten służy właśnie ochronie praw osoby, która, mimo posiadania przymiotu strony, została pominięta w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną. Dopuszczalność powołania się na wskazaną przesłankę nie jest uzależniona od tego, czy osnowa decyzji zawiera odrębne rozstrzygnięcie odnoszące się imiennie do osoby pominiętej. Istotne jest, czy postępowanie dotyczyło jej interesu prawnego i czy została pozbawiona możliwości udziału w nim bez własnej winy. Z tego też względu podnoszony we wniosku brak indywidualnego rozstrzygnięcia o prawach W.D. nie świadczy o wewnętrznej sprzeczności uzasadnienia wyroku w zakresie wskazania wznowienia postępowania jako właściwego środka ochrony prawnej. Należy przy tym podkreślić, że w wyroku z 8 stycznia 2026 r. Naczelny Sąd Administracyjny nie rozstrzygał o zasadności wznowienia postępowania zakończonego decyzją z 17 grudnia 2013 r. ani o istnieniu wszystkich przesłanek pozwalających na wzruszenie tej decyzji w trybie nadzwyczajnym. Kwestie te nie stanowiły przedmiotu kontroli sądowoadministracyjnej w rozpoznawanej sprawie. W konsekwencji żądanie wyjaśnienia, jakie rozstrzygnięcie powinno zostać wydane w ewentualnym postępowaniu wznowieniowym, wykracza poza granice wykładni przewidzianej w art. 158 p.p.s.a. Nie zasługuje również na uwzględnienie argument wnioskodawcy dotyczący kwalifikacji jego pisma z 2019 r. jako kolejnego wniosku w sprawie. Okoliczność, że postępowanie w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty zostało wcześniej wszczęte na skutek wniosku D.L., nie wykluczała oceny późniejszego pisma W.D. jako żądania ponownego rozpoznania sprawy zakończonej już decyzją ostateczną. Właśnie taki charakter tego wystąpienia uzasadniał przyjęcie przez NSA, że postępowanie prowadzone na jego podstawie nie mogło zakończyć się kolejnym merytorycznym rozstrzygnięciem dotyczącym tego samego prawa do rekompensaty. Użycie w uzasadnieniu wyroku określenia "wniosek z 2019 r." nie oznaczało zatem przyjęcia, że dopuszczalne było ponowne wszczęcie i przeprowadzenie postępowania zakończonego decyzją ostateczną, lecz służyło identyfikacji pisma inicjującego postępowanie, którego dotyczyły decyzje poddane kontroli Sądu. Wnioskodawca, przedstawiając własną interpretację art. 61, art. 104, art. 107 i art. 145 k.p.a. oraz uchwały NSA o sygn. akt I OPS 3/17, zmierza w istocie do wykazania, że sprawa jego prawa do rekompensaty nie została dotychczas rozstrzygnięta i powinna podlegać rozpoznaniu w zwykłym trybie postępowania administracyjnego. Tak sformułowane żądanie nie dotyczy jednak usunięcia niejasności wyroku, lecz podważenia zasadniczej oceny prawnej, na której zostało oparte rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 stycznia 2026 r. Podkreślenia wymaga, że postępowanie o wykładnię wyroku nie stanowi kolejnego stadium kontroli instancyjnej i nie służy weryfikacji prawidłowości stanowiska prawnego zajętego przez sąd. Nie jest również dopuszczalne wykorzystywanie tej instytucji do uzyskania potwierdzenia określonej, postulowanej przez stronę interpretacji wyroku, jeżeli prowadziłoby to do zmiany znaczenia przyjętego rozstrzygnięcia lub jego podstaw prawnych. Tymczasem uwzględnienie żądania W.D. i potwierdzenie, że postępowanie w zakresie jego uprawnień pozostaje niezakończone i powinno być kontynuowane w trybie zwykłym, oznaczałoby w istocie zmianę stanowiska wyrażonego w uzasadnieniu wyroku z dnia 8 stycznia 2026 r. W wyroku tym NSA jednoznacznie przyjął bowiem, że sprawa potwierdzenia prawa do rekompensaty została zakończona decyzją ostateczną z dnia 17 grudnia 2013 r., a postępowanie prowadzone na podstawie późniejszego wniosku W.D. powinno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe. Nie można także podzielić twierdzenia wnioskodawcy, że wskazane przez niego wątpliwości uniemożliwiają wykonanie wyroku przez organy administracji. Z uzasadnienia orzeczenia wynika bowiem w sposób dostatecznie jasny, że przyczyną uchylenia decyzji organów obu instancji było naruszenie przepisów postępowania polegające na ponownym merytorycznym rozpoznaniu sprawy, w której wydano już decyzję ostateczną. NSA wskazał jednocześnie, że postępowanie wszczęte na podstawie późniejszego wniosku powinno zostać umorzone na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Wskazania te, odczytywane łącznie z oceną prawną przedstawioną w uzasadnieniu wyroku, pozwalają organom administracji ustalić sposób dalszego procedowania. Nie zachodzi zatem potrzeba uzupełnienia ich w drodze wykładni orzeczenia. Należy ponadto zaznaczyć, że obowiązek uwzględnienia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania, wynikający z art. 153 p.p.s.a., nie może być utożsamiany z obowiązkiem Sądu udzielania w trybie art. 158 p.p.s.a. dodatkowych wyjaśnień dotyczących wszystkich możliwych konsekwencji prawnych wydanego wyroku, w szczególności odnoszących się do odrębnych postępowań administracyjnych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza treści wniosku prowadzi do wniosku, że skarżący kasacyjnie nie tyle wskazuje na rzeczywiste trudności w ustaleniu znaczenia wyroku, ile kwestionuje przyjęte w nim założenia prawne i wyprowadzone z nich konsekwencje procesowe. Przedstawiona argumentacja stanowi w znacznej mierze powtórzenie stanowiska prezentowanego w toku postępowania sądowoadministracyjnego, dotyczącego skutków wniosku złożonego przez D.L. oraz charakteru decyzji wydanej w 2013 r. Okoliczność, że stanowisko zajęte przez Sąd nie odpowiada oczekiwaniom strony, nie świadczy o istnieniu wątpliwości uzasadniających dokonanie wykładni wyroku. Instytucja ta nie może bowiem służyć ponownemu rozstrzyganiu zagadnień prawnych już ocenionych przez Sąd ani prowadzeniu dalszej polemiki z motywami wydanego orzeczenia. W konsekwencji stwierdzić należy, że zarówno sentencja wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 stycznia 2026 r., sygn. akt I OSK 146/23, jak i jego uzasadnienie, rozpatrywane w granicach przewidzianych art. 158 p.p.s.a., nie nasuwają wątpliwości wymagających dokonania wykładni. Wniosek W.D. zmierza w istocie do uzyskania dodatkowej argumentacji prawnej oraz odmiennej oceny zagadnień, które stanowiły już przedmiot rozważań Sądu. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 158 w związku z art. 193 p.p.s.a., odmówił dokonania wykładni wyroku, orzekając jak w sentencji postanowienia.

Informacje o sprawie

Data wpływu
25 stycznia 2023
Hasła tematyczne
Gospodarka mieniem
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Sędziowie
Mariola Kowalska /przewodniczący sprawozdawca/ Piotr Przybysz Dariusz Chaciński

Powołane przepisy

Inne orzeczenia w tej sprawie

Powiązane dokumenty

Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny