Sygnatura
I OSK 1411/23
I OSK 1411/23 - Wyrok NSA z 2026-06-17
Wynik
Oddalono skargę kasacyjną
- Sąd
- Naczelny Sąd Administracyjny
- Data orzeczenia
- 17 czerwca 2026
- Prawomocne
- tak
Treść rozstrzygnięcia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Niczyporuk (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński Protokolant starszy asystent sędziego Artur Dral po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Polskiego Związku Działkowców Stowarzyszenie Ogrodowe w W. – Okręg [...] w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 2 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 1639/22 w sprawie ze skargi Polskiego Związku Działkowców Stowarzyszenie Ogrodowe w W. - Okręg [...] w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 1 września 2022 r. nr SKO.GN/41.8/205/2022/11260/WS w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania nieruchomości oddala skargę kasacyjną.
Analiza z kontekstem sprawy
Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?
Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 2 marca 2023 r., sygn. akt II SA/GI 1639/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: "Sąd I instancji"), oddalił skargę Polskiego Związku Działkowców Stowarzyszenie Ogrodowe w [...] (dalej: "Skarżący", "Skarżący kasacyjnie" lub "PZD") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") z 1 września 2022 r. nr SKO.GN/41.8/205/2022/11260/WS w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania nieruchomości. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Skarżący wnosząc o jego uchylenie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie: I. prawa materialnego, tj.: 1. art. 75 ust. 6 i 7 w zw. z art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1073, dalej: "u.r.o.d.") poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że nabycie przez stowarzyszenie ogrodowe prowadzące rodzinny ogród działkowy prawa użytkowania (w rozumieniu Kodeksu cywilnego) nieruchomości zajmowanej przez ten ogród nie może naruszać praw osób trzecich, w szczególności nie może dotyczyć nieruchomości, na których ustanowione jest prawo użytkowania wieczystego, podczas gdy z art. 75 ust. 6 w zw. z art. 75 ust. 1 u.r.o.d. nie wynika, aby przesłanką negatywną nabycia prawa użytkowania nieruchomości zajmowanej przez stowarzyszenie ogrodowe, była okoliczność, że nieruchomość znajduje się w użytkowaniu wieczystym i w związku z tym odmówienie podstaw stwierdzenia nabycia prawa użytkowania do nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym [...] nr [...], obręb [...], o powierzchni [...] ha, z czego ROD zajmuje z tej działki pow. [...] ha, dla której Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...], mimo iż Prezydent wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej zaniechał wydana decyzji o której mowa w art. 75 ust. 1 u.r.o.d., tj. decyzji o likwidacji części Rodzinnego Ogrodu Działkowego [...] na działce nr [...]; 2. art. 21 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r., poz. 1899 ze zm., dalej: "u.g.n.") przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na ustaleniu, że nabycie prawa użytkowania w rozumieniu Kodeksu cywilnego nieruchomości zajmowanej przez rodzinny ogród działkowy, może dotyczyć wyłącznie nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa, która znajduje się w zasobie nieruchomości Skarbu Państwa w myśl przywołanego wyżej przepisu, podczas gdy w art. 75 ust. 6 w zw. z art. 75 ust. 1 u.r.o.d., brak jest takiego wymogu; 3. art. 75 ust. 1 u.r.o.d. przez brak zastosowania polegający na pominięciu celu ustawy zawartego w jej preambule, zgodnie z którym istotą ustawy jest "zapewnienie dalszego istnienia i rozwoju rodzinnych ogródków działkowych, jako stałych elementów infrastruktury gmin, które powinny być uwzględniane w procesie ich rozwoju dla dobra obecnego i przyszłych pokoleń", a realizacja którego została przewidziana przez ustawodawcę w art. 75 i art. 76 u.r.o.d. określających tryb zarówno wydawania decyzji o likwidacji ogrodu działkowego jak i zasady nabywania przez stowarzyszenia ogrodowe prawa użytkowania gruntu należącego do Skarbu Państwa, na którym znajduje się ogród, ewentualnie 4. art. 76 ust. 1 pkt 4 u.r.o.d. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że nabycie przez stowarzyszenie ogrodowe prowadzące rodzinny ogród działkowy prawa użytkowania (w rozumieniu Kodeksu cywilnego) nieruchomości zajmowanej przez ten ogród nie może naruszać praw osób trzecich, w szczególności nie może dotyczyć nieruchomości, na których ustanowione jest prawo użytkowania wieczystego, podczas gdy z art. 75 ust. 6 w zw. z art. 75 ust. 1 u.r.o.d. nie wynika, aby przesłanką negatywną nabycia prawa użytkowania nieruchomości zajmowanej przez stowarzyszenie ogrodowe, była okoliczność, że nieruchomość znajduje się w użytkowaniu wieczystym i w związku z tym odmówienie podstaw stwierdzenia nabycia przez PZD z dniem 19 styczna 2014r. prawa użytkowania do nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym [...] nr [...], obręb [...], o powierzchni [...] ha, z czego ROD zajmuje z tej działki pow. [...] ha, dla której Sąd Rejonowy [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...], mimo iż ROD [...] w [...], spełnił przesłankę z art. 76 ust. 1 pkt 4 u.r.o.d., bowiem nieruchomość zajęta jest przez rodzinny ogród działkowy, który posiadał ustaloną lokalizację w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 6 maja 1981 r. o pracowniczych ogrodach działkowych, lub na podstawie art. 11 ust. 3 lub art. 33 tej ustawy stał się ogrodem stałym. II. przepisów postępowania administracyjnego, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") w zw. z art. 7 art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a.") przez oddalenie skargi, mimo, że organy administracyjne nie zebrały i nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a ponadto nie podjęły wszelkich niezbędnych kroków celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, w tym nie zgromadziły niezbędnych dowodów dotyczących założenia, funkcjonowania ROD [...], w tym dotyczących spełnienia przez ten ROD przesłanki z art. 76 ust. 1 pkt 4 u.r.o.d. Wobec powyższego PZD wniosły o uwzględnienie skargi kasacyjnej i uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji organu drugiej instancji oraz organu pierwszej instancji, ewentualnie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. o uwzględnienie skargi kasacyjnej i uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Nadto, wniósł o rozpoznanie na rozprawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Kolegium wniosło o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna została rozpoznana na rozprawie stosownie do art. 181 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na rozprawie w składzie trzech sędziów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1-6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej. W rozpoznawanej sprawie powołano się na naruszenie prawa materialnego oraz przepisów postępowania mogących mieć w ocenie skargi kasacyjnej istotny wpływ na wynik sprawy. Zasadniczo w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W niniejszej sprawie zarzuty te jednak w sposób bezpośredni wiążą się z zarzutami naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, stąd ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga łącznego odniesienia się do zarzutów ulokowanych w środku odwoławczym. Rozpoznając w tak zakreślonych granicach środek odwoławczy stwierdzić należy, iż nie zawiera on usprawiedliwionych podstaw. Skarga kasacyjna jest przede wszystkim polemiką z prawidłowymi ustaleniami Sądu I instancji i nie zachodzi zatem potrzeba ich ponownego, pełnego przytoczenia w tym miejscu uzasadnienia. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy organ, tj. właściwy starosta, może stwierdzić na podstawie art. 75 ust. 6 u.r.o.d. nabycie przez rodzinny ogród działkowy prawa użytkowania nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa, a która znajduje się w użytkowaniu wieczystym osoby trzeciej powstałym przed wejściem w życie ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. Przed odniesieniem się do zarzutów skargi kasacyjnej należy wyraźnie zaznaczyć, że wskazany wyżej problem prawny był już przedmiotem orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego między innymi w wyrokach: z 19 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 522/18, z 25 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 2408/18, z 23 lutego 2021 r. sygn. akt I OSK 2446/20, z 7 września 2021 r. sygn. akt I OSK 3612/18, z 7 września 2021 r. sygn. akt I OSK 3613/18, z 26 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1554/21 oraz z 15 grudnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1839/22 ( jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). W wyrokach tych Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd prawny, że stwierdzenie nabycia użytkowania, nie może nastąpić w sytuacji gdy wcześniej zostało ustanowione użytkowanie wieczyste na rzecz podmiotu trzeciego. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie zgadza się z powyższym stanowiskiem prawnym. Natomiast skład orzekający w niniejszej sprawie nie podziela odmiennego stanowiska, które zostało wyrażone w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 15 października 2020 r. sygn. akt I OSK 730/21 i 30 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1707/20; w tym ostatnim wyroku zostało złożone zdanie odrębne. Jak wskazał skarżący kasacyjnie organ i zwrócono uwagę na ten fakt w cytowanym powyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1554/21, sędzia sprawozdawca w sprawach I OSK 730/21 i I OSK 1707/20 był w składzie później rozpoznanej sprawy I OSK 2446/20 - wyrok z 23 lutego 2021 r. (powołany wyżej), w którym wyrażone zostało odmienne stanowisko, a zdanie odrębne nie zostało złożone. Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie, należy jeszcze zwrócić uwagę na podobieństwo tej sprawy ze sprawami o sygn. akt: I OSK 2046/22, I OSK 1839/22, I OSK 1554/21 i I OSK 3613/18, we wszystkich tych sprawach powodem odmowy stwierdzenia nabycia użytkowania na rzecz rodzinnego ogrodu działkowego było wcześniejsze nabycie użytkowania wieczystego w trybie art. 200 u.g.n., przy czym w tych sprawach przez [...]. Zgodnie z art. 75 ust. 1 u.r.o.d. w stosunku do rodzinnego ogrodu działkowego, zlokalizowanego na nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, do której stowarzyszenie ogrodowe prowadzące rodzinny ogród działkowy nie może wykazać tytułu prawnego, właściciel nieruchomości w terminie 24 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy mógł wydać decyzję o likwidacji rodzinnego ogrodu działkowego. W myśl art. 75 ust. 6 tej ustawy w przypadku zaniechania wydania decyzji, o której mowa w ust. 1, z upływem 24 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, stowarzyszenie ogrodowe prowadzące rodzinny ogród działkowy nabywa prawo użytkowania - w rozumieniu ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r., poz. 1740, ze zm., dalej: "k.c.") - nieruchomości zajmowanej przez ten rodzinny ogród działkowy. Warunkiem uzyskania ex lege przez stowarzyszenie ogrodowe prawa użytkowania nieruchomości, na podstawie art. 75 ust. 6 u.r.o.d. jest spełnienie następujących przesłanek: istnienie na nieruchomości rodzinnego ogrodu działkowego w dacie wejścia w życie ustawy oraz w kolejnych 24 miesiącach, przynależenie własności nieruchomości do Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, brak tytułu prawnego do nieruchomości po stronie prowadzącego ogród stowarzyszenia ogrodowego, niewydanie w terminie do 19 stycznia 2016 r. przez właściciela nieruchomości decyzji o jego likwidacji. Nadto ważny jest brak zaistnienia przesłanek negatywnych, o których mowa w art. 76 ust. 1 ustawy. Stwierdzenie nabycia użytkowania nie może naruszać norm prawnych wynikających z innych ustaw, które regulują prawa innych niż Skarb Państwa podmiotów do nieruchomości, która została objęta wnioskiem o stwierdzenie użytkowania. W szczególności chodzi o te prawa, których istnienia bądź możliwości wykonywania nie da się pogodzić z prawem użytkowania uregulowanym w art. 252 i nast. k.c.. Do takich praw należy prawo użytkowania wieczystego, nabyte wcześniej, tj. z dniem 27 października 2000 r., przez inny podmiot, w tym przypadku przez Polskie Koleje Państwowe decyzją Wojewody Śląskiego z dnia 9 grudnia 2004 r. nr RR-GN.II/RJ/77200/262/04 - w oparciu o ustawę z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe". Prawo to – jak zaznaczył organ I instancji - zostało ujawnione w księdze wieczystej [...]. Decyzja ta, będąca podstawą wpisu prawa użytkowania wieczystego w księdze wieczystej, pozostaje w obrocie prawnym. Skoro w niniejszej sprawie prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości nabyła PKP z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r., to uznać należy, że w dniu wejścia w życie ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych, tj. w dniu 19 stycznia 2014 r., nieruchomość ta była trwale rozdysponowana i Skarb Państwa nie posiadał jej w swoim zasobie. Wskazuje na to treść art. 21 u.g.n., zgodnie z którym do zasobu nieruchomości Skarbu Państwa należą nieruchomości, które stanowią przedmiot własności Skarbu Państwa i nie zostały oddane w użytkowanie wieczyste, oraz nieruchomości będące przedmiotem użytkowania wieczystego Skarbu Państwa. Jak zasadnie podniesiono w sprawie I OSK 3613/18, w doktrynie jednoznacznie wskazuje się, że z zasobu nieruchomości Skarbu Państwa wyłączone są nieruchomości stanowiące własność Skarbu Państwa oddane w użytkowanie wieczyste (A. Tułodziecki w: J. Jaworski, A. Prusaczyk, A. Tułodziecki, M. Wolanin, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, C.H. Beck 2020, s. 147, nb 1). Skoro w niniejszej sprawie prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości oraz własność znajdujących się na gruncie budynków i innych urządzeń nabyła PKP z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r., to uznać należy, że w dniu wejścia w życie ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych, tj. w dniu 19 stycznia 2014 r., nieruchomość ta była trwale rozdysponowana i Skarb Państwa nie posiadał jej w swoim zasobie. Dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy nie ma znaczenia, że inne kategorie nieruchomości stanowiące własność Skarbu Państwa mogą znajdować się w innych zasobach nieruchomości Skarbu Państwa, np. w zasobie nieruchomości leśnych, w zasobie nieruchomości rolnych (System Prawa Prywatnego, Z. Truszkiewicz w: red. E. Gniewek, Prawo rzeczowe. C.H. Beck 2012, T. 4, s. 12-23, nb 17-19; C.H. Beck 2021, T. 4, s. 17-24, nb 17-31). W wyroku o sygn. akt I OSK 1554/21 zwrócono uwagę, że Kodeks cywilny przewiduje możliwość ustanowienia użytkowania na prawie, co mogłoby rozwiązać kwestię korzystania z gruntu pozostającego zarówno w użytkowaniu wieczystym, jak i w użytkowaniu, ale do powstania użytkowania na prawie użytkowania wieczystego konieczna byłaby czynność prawna pomiędzy uprawnionymi albo wyraźny przepis prawa. Przepisy art. 75 ust. 1 i 6 u.r.o.d., na które powołał się Skarżący kasacyjnie, nie przewidują powstania użytkowania zwykłego z mocy prawa na prawie użytkowania wieczystego, a jedynie na własności nieruchomości. Nadto system prawa powinien być spójnym układem regulacji prawnych według określonych zasad. Przy odczytywaniu normy prawnej zawartej w przepisie nie można poprzestać na odwołaniu się wyłącznie do reguł wykładni językowej, ale konieczne jest także skonfrontowanie jej rezultatów z wynikiem interpretacji uzyskanym przy zastosowaniu reguł wykładni funkcjonalnej, czy systemowej, tak by w konsekwencji ich stosowania nie doprowadzić do sytuacji nałożenia obowiązków lub przyznania uprawnień pozostających obiektywnie w sprzeczności z istniejącym porządkiem prawnym, czy niewykonalnych. Odstąpienia od tej konfrontacji nie może uzasadniać nawet pozorna jednoznaczność i jasność omawianego przepisu. Mimo jasności i oczywistości przepisu, niezbędne jest odstąpienie od sensu językowego wykładni w każdym wypadku, gdy ten sposób interpretacji tekstu normatywnego prowadzi do rażąco niesprawiedliwych lub irracjonalnych konsekwencji, gdy przemawiają za tym szczególnie ważne racje prawne, społeczne, ekonomiczne lub moralne. Taka zaś sytuacja ma miejsce przy odwołaniu się do wykładni językowej art. 75 ust. 6 u.r.o.d. i jego zastosowania w zgodzie z tą wykładnią. Prowadziłoby to do uzyskania ograniczonego prawa rzeczowego (użytkowania zwykłego) do nieruchomości przez podmiot posiadający ją dotychczas bez tytułu prawnego, kosztem praw rzeczowych przynależnych do niej innym podmiotom, a więc swoistego wywłaszczenia, co – jak należy przyjąć - nie było celem ustawodawcy. Przyjęte w przepisach przejściowych rozwiązanie - polegające na usankcjonowaniu stanów faktycznych istniejących na gruntach Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego (związanych z funkcjonującymi na tych terenach w określonym okresie rodzinnych ogrodów działkowych) - miało w istocie służyć uporządkowaniu ich stanów prawnych, a nie wyzucia innych podmiotów z przynależnych im praw do nieruchomości, zwłaszcza użytkowania wieczystego. Zakres uprawnień przysługujących właścicielowi i użytkownikowi wieczystemu jest zbliżony, ale nie taki sam. W zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy istota uprawnień właściciela i użytkownika wieczystego jest taka sama - zarówno właściciel, jak i użytkownik wieczysty mogą korzystać z rzeczy z wyłączeniem innych osób. Przyjęcie odmiennej wykładni art. 75 ust. 6 u.r.o.d. jest nie do pogodzenia z demokratycznymi zasadami państwa prawnego. Prowadziłoby to bowiem do nieuzasadnionego aksjologicznymi względami faworyzowania posiadaczy nieruchomości w stosunku do podmiotów, których prawa do tych nieruchomości mają umocowanie w konkretnym tytule prawnym (silnie chronionym prawie użytkowania wieczystego) i z tego powodu podlegają prawnej ochronie. Niewskazanie w art. 75 ust. 6 u.r.o.d. zastrzeżenia, że nabywane prawo nie może naruszać praw osób trzecich, nie oznacza, że takie w jego treści normatywnej w rzeczywistości nie zostało ujęte. Wynika to z istoty prawa użytkowania wieczystego. Wobec tego uznać należy, że poza przesłankami wyrażonymi wprost w art. 75 ust. 6 u.r.o.d. (przy braku zaistnienia przesłanek negatywnych określonych w art. 76 ust. 1 tej ustawy), stwierdzenie nabycia użytkowania, nie może nastąpić w sytuacji, gdy prowadziłoby to do naruszenia przepisów ustaw regulujących uprawnienia innych niż Skarb Państwa podmiotów do nieruchomości objętej wnioskiem, a których istnienie, bądź możliwość prawidłowego wykonywania nie da się pogodzić z prawem użytkowania uregulowanym w art. 252 i następne k.c. Ustawa o rodzinnych ogrodach działkowych funkcjonuje w określonym systemie prawnym, co powoduje, że przy stosowaniu i wykładni jej przepisów, nie można abstrahować od uwarunkowań prawnych wynikających z przepisów zawartych w innych aktach normatywnych, a mających zastosowanie w stosunku do przedmiotu, którego dotyczy aktualnie prowadzone na podstawie tej ustawy postępowanie. Do takich należą z całą pewnością unormowania zawarte w przepisach Kodeksu cywilnego i ustawie o gospodarce nieruchomościami dotyczące prawa użytkowania wieczystego, w sytuacji gdy tego rodzaju prawo przynależy do nieruchomości objętej wnioskiem stowarzyszenia ogrodowego. Prawo użytkowania wieczystego, w odróżnieniu od użytkowania będącego jednym z kilku ograniczonych praw rzeczowych, jest prawem pośrednim pomiędzy ograniczonymi prawami rzeczowymi a prawem własności, do którego jest bardzo zbliżone. Z tego powodu prawo użytkowania wieczystego, podobnie jak prawo własności, podlega wywłaszczeniu (art. 112 ust. 2 u.g.n.). Wywłaszczenie musi być dokonywane na podstawie obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa. Nie sposób przyjąć, by przepisami umożliwiającymi wywłaszczenie użytkownika wieczystego z jego prawa do nieruchomości i to w tym przypadku gdy użytkowanie wieczyste nabył z mocy prawa (z dniem 27 października 2000 r.) mogły być przepisy ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych. Skoro na używanie (będące jednym z uprawnień użytkownika) składa się jej posiadanie oraz korzystanie z niej, to tym samym, to ostatnie uprawnienie jest konkurencyjne w stosunku do uprawnienia przysługującego użytkownikowi wieczystemu. W sytuacji gdy na danej nieruchomości istnieje prawo użytkowania wieczystego nie jest możliwe by jednocześnie istniało na niej prawo użytkowania. W takim bowiem przypadku użytkownik wieczysty nie mógłby swego prawa w pełni realizować, a przecież prawo to wcześniej nabył i przez cały czas jego trwania był i jest obowiązany do ponoszenia z tego tytułu stosownych opłat. Jak wskazano wcześniej możliwa jest sytuacja, by użytkownik wieczysty ustanowił na przysługującym mu prawie użytkowania wieczystego prawo użytkowania na rzecz podmiotu trzeciego. Taka sytuacja jednak w niniejszej sprawie nie miała miejsca, gdyż wniosek stowarzyszenia ogrodowego dotyczył wydania decyzji potwierdzającej powstanie prawa użytkowania na przedmiotowej nieruchomości a nie na prawie użytkowania wieczystego na niej, ustanowionego ex lege. Trafnie wskazał zatem Sąd I instancji, że wykładnia art. 75 ust. 6 w związku z ust. 1 u.r.o.d. oraz art. 233 i 252 k.c., prowadziłaby do faktycznego wywłaszczenia części prawa użytkowania wieczystego, powstałego wcześniej. Ustawa o rodzinnych ogrodach działkowych funkcjonuje w określonym systemie prawnym, co powoduje, że przy stosowaniu i wykładni jej przepisów, nie można abstrahować od uwarunkowań prawnych wynikających także z przepisów zawartych w innych aktach normatywnych, a mających zastosowanie w stosunku do przedmiotu, którego dotyczy aktualnie prowadzone na tej podstawie postępowanie. Dlatego też dokonując wykładni przepisów art. 75 ust. 6 w zw. z art. 75 ust. 1 u.r.o.d. nie można poprzestać na wykładni językowej, ponieważ rezultat tej wykładni jest sprzeczny z rezultatami wykładni systemowej. Nadto w sprawie I OSK 2446/20 zasadnie zwrócono uwagę, że regulacje zawarte w art. 75 i 76 u.r.o.d. są regulacjami znajdującymi się w rozdziale 7 zatytułowanym "Przepisy przejściowe, dostosowujące i końcowe". Ww. przepisy mają zatem jedynie taki charakter. Porządkują one pewne dawne stany faktyczne, a w związku z tym wykładanie ich treści w oparciu o treść preambuły do ustawy, musi być dokonywana w tym przypadku w sposób ostrożny i wyważony. Treści zawarte w preambule, wyjaśniając okoliczności jego wydania i wskazując na jego cele, służą bowiem głównie wykładni zasadniczych przepisów danego aktu, a nie przepisów o znaczeniu już schyłkowym. Tym bardziej, jeśli przepisy te – w swym dosłownym znaczeniu – pozostają sprzeczne z innymi ustawowymi regulacjami prawnymi. Wobec powyższego zarzuty naruszenia prawa materialnego okazały się bezzasadne. Nie doszło także do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Powyższy zarzut jest w istocie ściśle powiązany z zarzutem naruszenia prawa materialnego a jego konstrukcja wskazuje bowiem, że zarzucane Sądowi wadliwe stwierdzenie naruszeń w zakresie przepisów postępowania przed organami administracji jest następstwem uznania przeprowadzonej przez organy wykładni stosowanych przepisów prawa materialnego za niewłaściwą. Natomiast do postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego odniesiono się już powyżej. Reasumując, przeprowadzona przez Naczelny Sąd Administracyjny sądowoadministracyjna kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej są nieuprawnione. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 p.p.s.a.
Informacje o sprawie
- Data wpływu
- 15 czerwca 2023
- Symbol z opisem
- 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
- Hasła tematyczne
- Nieruchomości
- Skarżony organ
- Samorządowe Kolegium Odwoławcze
- Sędziowie
- Dariusz Chaciński Krzysztof Sobieralski Piotr Niczyporuk /przewodniczący sprawozdawca/
Powołane przepisy
- Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
art. 184 · Dz.U. 2026 poz. 143
Inne orzeczenia w tej sprawie
Powiązane dokumenty
Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny