I OSK 1382/23

Dnia 21 lutego 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Iwona Bogucka sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Spółki [...] S.A. w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Kr 879/22 w sprawie ze skargi Spółki [...] S.A. w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia prawa użytkowania nieruchomości oddala skargę kasacyjną.

1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 17 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Kr 879/22 oddalił skargę Spółki [...] S.A. z siedzibą w B. (dalej: skarżąca spółka) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z [...] kwietnia 2022 r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Starosty Chrzanowskiego z [...] sierpnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez stowarzyszenie ogrodowe prawa użytkowania nieruchomości zajętych pod rodzinny ogród działkowy "[...]". Jak wynika z ustaleń Sądu I instancji, przedmiotem sporu było nabycie prawa użytkowania do gruntów, na których od lat funkcjonuje rodzinny ogród działkowy. Część tych nieruchomości stanowi własność Skarbu Państwa i pozostaje w użytkowaniu wieczystym skarżącej spółki, zaś jedna z działek stanowi własność Skarbu Państwa w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe. Organ I instancji, a następnie Kolegium, stwierdziły, że z dniem 19 stycznia 2014 r. P. nabył z mocy prawa prawo użytkowania do tych gruntów na podstawie art. 76 ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1073; dalej: "urod"). Sąd I instancji, oddalając skargę, uznał za kluczowe w sprawie związanie oceną prawną wyrażoną w prawomocnym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 października 2020 r., sygn. akt I OSK 730/20. W wyroku tym NSA przesądził, że nabycie prawa użytkowania na podstawie art. 76 ust. 2 urod nie jest uwarunkowane tym, czy nieruchomość znajduje się w zasobie Skarbu Państwa i nie narusza praw osób trzecich, w tym prawa użytkowania wieczystego. Sąd I instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie nie doszło do istotnej zmiany stanu faktycznego lub prawnego, która mogłaby uzasadniać odstąpienie od tej oceny w myśl art. 153 Ppsa. 2. Od powyższego wyroku skarżąca Spółka wniosła skargę kasacyjną, zaskarżając go w całości, zarzucając: a) naruszenie prawa materialnego przez: - błędną wykładnię art. 75 ust. 1 i 6 w zw. z art. 76 ust. 2 urod i przyjęcie, że możliwe jest nabycie prawa użytkowania nieruchomości obciążonej już prawem użytkowania wieczystego; - niezastosowanie art. 21 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2021 r. poz. 1899), zgodnie z którym użytkowanie może dotyczyć jedynie nieruchomości z zasobu Skarbu Państwa; b) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 153 i 190 stawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1625; dalej: Ppsa), przez ich błędne zastosowanie i przyjęcie związania wyrokiem NSA w sprawie sygn. akt I OSK 730/20, mimo że po jego wydaniu nastąpiła istotna zmiana stanu prawnego (zmiana wykładni w innych orzeczeniach NSA) oraz stanu faktycznego (powstanie zapadlisk na nieruchomościach). W oparciu o powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi oraz o uchylenie decyzji organów obu instancji. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. W pierwszej kolejności należy odnieść się do fundamentalnego zarzutu naruszenia art. 153 Ppsa, który reguluje zasadę związania prawomocnym wyrokiem sądu. Słusznie Sąd I instancji uznał, że zarówno on sam, jak i organy administracji, byli w niniejszej sprawie związani oceną prawną wyrażoną w prawomocnym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 października 2020 r. (sygn. akt I OSK 730/20). Związanie to ma charakter bezwzględny i może być przełamane jedynie w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub ujawnienia nowych, zasadniczych okoliczności faktycznych, które nie były i nie mogły być znane sądowi przy wydawaniu wcześniejszego orzeczenia. Argumentacja skarżącej spółki, jakoby zmiana stanu prawnego nastąpiła poprzez wydanie przez Naczelny Sąd Administracyjny w późniejszym czasie odmiennych orzeczeń, jest chybiona. Kształtowanie się nowej linii orzeczniczej nie stanowi zmiany stanu prawnego w rozumieniu art. 153 Ppsa. Moc wiążąca prawomocnego wyroku odnosi się do konkretnej, zakończonej sprawy i nie może być podważana przez ewolucję poglądów doktryny czy judykatury. Podobnie, podnoszona okoliczność powstania zapadlisk na nieruchomości, choć stanowi nową okoliczność faktyczną, nie ma charakteru na tyle istotnego, aby niwelowała skutki oceny prawnej dokonanej przez NSA. Kwestia zagrożeń geologicznych może być przedmiotem odrębnych postępowań, nie wpływa jednak na ocenę przesłanek nabycia prawa użytkowania z mocy samego prawa na podstawie art. 76 urod. Wobec powyższego, prawidłowo Sąd I instancji uznał, że spór w niniejszej sprawie został już merytorycznie rozstrzygnięty wiążącą wykładnią zawartą w wyroku w sprawie I OSK 730/20. Zgodnie z tym stanowiskiem, art. 76 ust. 2 urod stanowi lex specialis wobec przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, a nabycie prawa użytkowania przez stowarzyszenie ogrodowe nie jest równoznaczne z wywłaszczeniem użytkownika wieczystego. Celem tej regulacji było uporządkowanie wieloletnich stanów faktycznych, a nie tworzenie nowych praw kosztem już istniejących. Jak podkreślił NSA, prawa te – użytkowanie gruntu przez stowarzyszenie i użytkowanie wieczyste – mogą istnieć równocześnie, choć w praktyce mogą być konkurencyjne. Zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego, tj. błędnej wykładni art. 76 ust. 2 urod oraz niezastosowania art. 21 ustawy o gospodarce nieruchomościami, stanowią w istocie niedopuszczalną polemikę z prawomocnym wyrokiem sądu. Ponieważ Sąd I instancji był związany wykładnią dokonaną przez NSA w sprawie I OSK 730/20, nie mógł dokonać odmiennej oceny tych przepisów. Zarzuty te są zatem bezpodstawne. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 Ppsa, orzekł jak w sentencji. Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 Ppsa, gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony nie zażądały jej przeprowadzenia.