I OSK 1359/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Maciej Dybowski (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Protokolant starszy asystent sędziego Krzysztof Ważny po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 22 lutego 2022 r. sygn. akt II SA/Lu 859/21 w sprawie ze skargi S.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 23 sierpnia 2021 r. nr SKO.41/2786/OS/2021 w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę kasacyjną

Wyrokiem z dnia 22 lutego 2022 r. sygn. akt II SA/Lu 859/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (dalej wyrok II SA/Lu 859/21) oddalił skargę S.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 23 sierpnia 2021 r. nr SKO.41/2786/OS/2021 (k. 24, 29-32 akt sądowych). Skargę kasacyjną wywiódł S.S. (dalej skarżący kasacyjnie), reprezentowany przez adw. J.K., zaskarżając wyrok II SA/Lu 859/21 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie: 1. prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy [z dnia 11 lutego 2016 r.] o pomocy państwa w wychowaniu dzieci [(Dz.U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm., dalej uppwd)], skutkujące odmową przyznania wnioskowanego przez niego świadczenia; 2. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy: a. art. 141 § 4 [ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329, dalej ppsa)] z uwagi na lakoniczność uzasadnienia wyroku; b. art. 6, 7, 8, 9 [ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735, dalej kpa)] przez wydanie 22 lutego 2022 r. wyroku oddalającego skargę, mimo braku podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, pominięcia zasady bezstronności i równego traktowania wszystkich uczestników postępowania oraz braku należytego i wyczerpującego informowania stron o wszelkich okolicznościach, co ostatecznie doprowadziło do podważenia zaufania skarżącego co do bezstronności organu procedującego w sprawie; c. art. 151 ppsa przez bezzasadne zastosowanie tego przepisu i w konsekwencji oddalenie skargi. Skarżący kasacyjnie wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie; rozpoznanie sprawy na rozprawie (k. 39-41 akt sądowych). Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1). W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania. Według art. 193 zdanie drugie ppsa, w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze ppsa. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny zrezygnował z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadził swoją wypowiedź tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 ppsa), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ppsa). Skarżący kasacyjnie postawił zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji zarówno przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak i prawa materialnego. Biorąc pod uwagę uregulowany granicami skargi kasacyjnej zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna, oparta na obydwu podstawach kasacyjnych, nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Jak wskazał Sąd I instancji, skarżący jest ojcem małoletniego (ur. 29 października 2010 r.) J.S. Zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w Lublinie z 5 kwietnia 2018 r. III C 1497/17, rozwiązując małżeństwo skarżącego z A.W., pozostawił wykonywanie władzy rodzicielskiej nad synem obojgu rodzicom, ustalając jego miejsce zamieszkania przy matce; kosztami utrzymania i wychowania obciążył oboje rodziców, odstępując od konkretyzacji obowiązku alimentacyjnego oraz ustalił nieograniczone kontakty skarżącego z synem. Zawarte w wyroku rozwodowym postanowienie w przedmiocie kontaktów skarżącego z synem zostało zmienione postanowieniem zabezpieczającym z 7 listopada 2019 r. V Nsm 649/19 w ten sposób, że sąd ustalił kontakty skarżącego z synem w każdą środę od godziny 15 do 19, w każdy czwartek od godziny 15.30 do 19 i w każdy I i III weekend miesiąca od godziny 15.30 w piątek do momentu rozpoczęcia zajęć szkolnych w poniedziałek - w miejscu zamieszkania skarżącego. Faktycznie małoletni syn mieszka z ojcem, co zostało potwierdzone postanowieniem Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie z 10 lutego 2021 r. V Nsm 1348/20 nakazującym skarżącemu oddanie matce małoletniego syna w terminie 5 dni od daty wydania postanowienia (k. 33-27 akt Prezydenta). Sąd I instancji nie zwrócił uwagi, że w punkcie 2 postanowienia z 7 listopada 2019 r. V Nsm 649/19 oddalono wniosek matki dziecka o udzielenie zabezpieczenia w przedmiocie ograniczenia władzy rodzicielskiej skarżącemu (k. 11-5v akt Prezydenta). Władza rodzicielska obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka, z poszanowaniem jego godności i praw (art. 95 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm., dalej kro). Rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską i kierują nim. Obowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotować je należycie do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień (art. 96 § 1 kro). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest obowiązane i uprawnione do jej wykonywania (art. 97 § 1 kro). Jeżeli wymaga tego dobro dziecka, sąd opiekuńczy może zmienić orzeczenie o władzy rodzicielskiej i sposobie jej wykonywania zawarte w wyroku orzekającym rozwód, separację bądź unieważnienie małżeństwa, albo ustalającym pochodzenie dziecka (art. 106 kro). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom żyjącym w rozłączeniu, sąd opiekuńczy może ze względu na dobro dziecka określić sposób jej wykonywania i utrzymywania kontaktów z dzieckiem. Sąd pozostawia władzę rodzicielską obojgu rodzicom, jeżeli przedstawili zgodne z dobrem dziecka pisemne porozumienie o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem. Rodzeństwo powinno wychowywać się wspólnie, chyba że dobro dziecka wymaga innego rozstrzygnięcia (art. 107 § 1 kro). W braku porozumienia, o którym mowa w § 1, sąd, uwzględniając prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców, rozstrzyga o sposobie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem. Sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka, jeżeli dobro dziecka za tym przemawia (art. 107 § 2 kro). W art. 109 kro uregulowano kwestię ograniczenia władzy rodzicielskiej, w art. 110 kro jej zawieszenia, a w art. 111 kro jej pozbawienia. Władza rodzicielska skarżącego nie została w żaden sposób ograniczona ani zawieszona. W dalszym ciągu korzysta on więc z władzy rodzicielskiej względem małoletniego J. Wywód Sądu odnośnie do modyfikacji władzy rodzicielskiej skarżącej nie jest trafny, lecz uchybienie w tym zakresie pozostaje bez wpływu na wynik niniejszej sprawy. Dla rozstrzygnięcia sporu w przedmiocie świadczenia wychowawczego istotne i decydujące znaczenie miało bowiem ustalenie przez Sąd opiekuńczy postanowieniem z 10 lutego 2021 r. V Nsm 1348/20 wskazał rodzica, w którego miejscu zamieszkania znajduje się ośrodek życiowy małoletniego dziecka. Sąd I instancji prawidłowo uznał, że w tej sprawie rodzicem tym w spornym okresie była matka dziecka. Okoliczność, że dziecko faktycznie zamieszkiwało z ojcem nie miała znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, o tyle w świetle dokonanych zabezpieczeń skarżący nie był rodzicem u którego winien mieszkać małoletni syn, lecz został zobowiązany i uprawniony do odbywania z nim ustalonych kontaktów. Jeżeli sytuacja faktyczna różniła się od sytuacji prawnej, nic nie stało na przeszkodzie, aby skarżący złożył do Sądu opiekuńczego odpowiedni wniosek o zmianę postanowienia zabezpieczającego z uwagi na zmianę okoliczności. Brak aktywności skarżącego w tym zakresie spowodowała, że rodzicem wiodącym pozostała matka dziecka, uprawniona do otrzymania świadczenia wychowawczego, zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 uppwd. Badanie ewentualnego zbiegu prawa rodziców do świadczenia wychowawczego na podstawie art. 22 uppwd wykraczałoby poza granice skargi kasacyjnej, skoro skarżący nie podniósł zarzutu odnoszącego się do tej normy prawnej. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 stosuje się. Niemniej, w skardze kasacyjnej skarżący odniósł się do art. 22 uppwd jedynie w uzasadnieniu dla wzmocnienia argumentacji - co do naruszenia, jego zdaniem, art. 4 ust. 2 pkt 1 tej ustawy - i prezentowanego przez niego stanowiska, że intencją ustawodawcy jest wypłata świadczenia rodzicowi, który faktycznie, a nie formalnie, zajmuje się dzieckiem. W konsekwencji, analiza niniejszej sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny przez pryzmat art. 22 uppwd nie była możliwa. Zarzuty odnoszące się do naruszenia przez Sąd art. 6, 7, 8, 9 kpa przez oddalenie skargi, mimo braku podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, pominięcia zasady bezstronności i równego traktowania wszystkich uczestników postępowania oraz braku należytego i wyczerpującego informowania stron o wszelkich okolicznościach, co ostatecznie doprowadziło do podważenia zaufania skarżącego co do bezstronności organu procedującego w sprawie, są o tyle bezzasadne, że Sąd administracyjny w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie stosuje przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd kontroluje jedynie, czy organy administracji prawidłowo zastosowały lub zaniechały zastosowania przepisów tej ustawy. Z treści postawionego zarzutu, jak i jego uzasadnienia [s. 5 skargi kasacyjnej] sugeruje, że naruszenia tych przepisów skarżący upatruje w czynnościach Sądu, przez co Sąd naruszył w konsekwencji art. 106 § 2, 3 i 5 oraz art. 135 ppsa. Skarżący kasacyjnie nie wyjaśnił jednak, w jaki sposób Sąd naruszył - w jego mniemaniu - przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ograniczenie się do wskazania przepisów jest niewystarczające. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 ppsa z uwagi na lakoniczność uzasadnienia wyroku nie mógł być skuteczny. Uzasadnienie Sądu I instancji spełnia standardy właściwe uzasadnieniu wyroku, odnosząc się do istoty sprawy i oddając tok rozumowania zaprezentowany przez Sąd. Motywy oddalenia skargi przez Sąd I instancji są klarowne i zrozumiałe. Nie sposób więc uznać, że Sąd naruszył art. 141 § 4 ppsa. Nieusatysfakcjonowanie strony objętością uzasadnienia wyroku nie stanowi podstawy dla uchylenia zaskarżonego wyroku. Brak było przy tym innych podstaw do wzruszenia zapadłego rozstrzygnięcia. Nawet gdyby zarzut naruszenia art. 141 § 4 ppsa okazał się zasadny, nie mógłby on stanowić samoistnej przesłanki do uwzględnienia skargi kasacyjnej. Skoro żaden z zarzutów nie okazał się zasadny, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.