I OSK 1324/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (sprawozdawca) Sędziowie: NSA Marek Stojanowski NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 1739/23 w sprawie ze skargi L. R. na decyzję Wojewody [...] z dnia 16 sierpnia 2023 r., nr NWXIV.7581.3.12.2023 w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę kasacyjną.

WOJEWÓDZKI SĄD ADMINISTRACYJNY W GLIWICACH WYROKIEM Z 7 MARCA 2024 R. ODDALIŁ SKARGĘ L. R. NA DECYZJĘ WOJEWODY [...] Z 16 SIERPNIA 2023 R. W PRZEDMIOCIE ODMOWY ZWROTU NIERUCHOMOŚCI. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, zaskarżając go w całości. Wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Ponadto wniosła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie: 1) przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., w zw. z art. 5 ust. 2 i art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. poz. 64, z późn. zm.), dalej: u.z.t.w.n., przez ich błędne zastosowanie i uznanie, że w stanie faktycznym obejmowanym niniejszą sprawą doszło do wywłaszczenia części nieruchomości stanowiących własność J. K. na skutek złożenia przez niego wniosku z 8 października 1979 r. o "dowłaszczenie" w trybie określonym w art. 5 ust. 2 i art. 6 u.z.t.w.n., podczas gdy z informacji uzyskanych od skarżącej m.in. w pismach z 24 października 2022 r. oraz 22 listopada 2022 r. wynika, że to nie pierwotny właściciel sporządził przedmiotowy wniosek, a co winno skutkować przyjęciem, że wszystkie nieruchomości wywłaszczone od pierwotnego właściciela zostały od niego wywłaszczone na zasadach ogólnych, w związku z koniecznością przeznaczenia ich pod realizację budownictwa mieszkaniowego; b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. 2023 r. poz. 344, z późn. zm.), dalej: u.g.n., przez jego niewłaściwe zastosowanie i błędne uznanie, że dla ustalenia ziszczenia się przesłanek, o których mowa w tym przepisie, nie mają znaczenia późniejsze zmiany w stanie prawnym nieruchomości albo jej części, podczas gdy ponowne przejście własności nieruchomości na rzecz pierwotnego beneficjenta wywłaszczenia (Skarbu Państwa lub określonej jednostki samorządu terytorialnego) bądź rozwiązanie umowy użytkowania c) wieczystego zawartej z podmiotem trzecim, winno aktualizować roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wynikające z art. 136 ust. 3 u.g.n.; d) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 137 ust. 1 w zw. z art. 216 ust. 1 u.g.n. przez jego niewłaściwe zastosowanie i błędne uznanie, że sporna nieruchomość w zakresie, w jakim została zagospodarowana pod Rodzinny Ogród Działkowy ["..."] oraz tereny zielone, nie stała się zbędna na cel wywłaszczenia, podczas gdy, prawidłowa analiza zgromadzonego materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że wniosek z 8 października 1979 r. o wykup pozostałej części nieruchomości nie został sporządzony przez pierwotnego właściciela, a notarialna umowa sprzedaży przedmiotowej nieruchomości z [...] grudnia 1980 r. wskazuje cel przeznaczenia wywłaszczenia nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] jako "budownictwo mieszkaniowe w Z.", co skutkowało brakiem realizacji celu wywłaszczenia określonego w powyższym dokumencie, a zatem sporna nieruchomość, w zakresie działki nr [...] oraz [...], stanowiąca Rodzinny Ogród Działkowy oraz teren zielony, porośnięty trawą, okazała się zbędna na cele wywłaszczenia; e) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 136 ust. 3 w zw. z art. 216 ust. 1 u.g.n. przez błędną ich wykładnię, prowadzącą do przyjęcia, że z uwagi na okoliczność, że wywłaszczenie nieruchomości stanowiących przedmiot niniejszego postępowania nastąpiło na wniosek pierwotnego właściciela wyrażony w trybie art. 5 ust 2 oraz art. 6 u.z.t.w.n., to dla zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie ma znaczenia cel przedmiotowego wywłaszczenia, bowiem z samego faktu zastosowania instytucji przewidzianej w art. 6 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości wynika każdorazowo brak celu wywłaszczenia, podczas gdy prawidłowa wykładnia powyższych przepisów, a w szczególności z brzmienia art. 216 ust. 1 u.g.n. wynika konieczność odpowiedniego stosowania przepisów rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami, w tym przepisu art. 137 ust. 1 i 3 u.g.n., w stanach faktycznych, w których wywłaszczenie nastąpiło na podstawie art. 6 u.z.t.w.n., zaś odpowiednie stosowanie powyższych przepisów powinno nastąpić w realiach niniejszej sprawy przez uwzględnienie wniosku pierwotnego właściciela o zwrot wywłaszczonych nieruchomości, z uwagi na okoliczność, że stały się one zbędne dla celów wywłaszczenia; f) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 136 ust. 1 u.g.n. przez jego błędne zastosowanie i odmowę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, podczas gdy przedmiotowa nieruchomość jest wykorzystywana niezgodnie z celem wskazanym w akcie notarialnym z [...] grudnia 1980 r., a sam cel wywłaszczenia nie został zrealizowany na całej powierzchni nieruchomości, co prowadzi do wniosku, że całość działki nr [...] oraz [...] powinna podlegać zwrotowi; g) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 i 2 u.g.n. przez jego niewłaściwe zastosowanie i odmowę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, mimo że w części, stała się ona zbędna dla celów wywłaszczeniowych; h) art. 21 w zw. z art. 64 Konstytucji RP przez wydanie decyzji godzącej w konstytucyjną ochronę własności prywatnej, stanowiącą podstawę ustroju gospodarczego Rzeczypospolitej Polskiej; 2) przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 84 § 1 w zw. z art. 78 § 1 w zw. z art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: k.p.a., przez odmowę zwrócenia się przez organ administracyjny do biegłego z zakresu badań porównawczych pisma o wydanie opinii – zgodnie z przedmiotem wniosku pełnomocnika skarżącej z 24 października 2022 r., podczas gdy organ był zobowiązany do zwrócenia się do biegłego, celem wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego, z uwagi na wynikłe w sprawie istotne wątpliwości co do autentyczności podpisu wnioskodawcy – pierwotnego właściciela, sporządzonego na wniosku z 8 października 1979 r., a których weryfikacja stanowiła okoliczność mającą znaczenie dla sprawy oraz wymagała posiadania wiadomości specjalnych, których nie posiadał organ administracyjny, co skutkowało błędnym przyjęciem, że pierwotny właściciel osobiście zwrócił się do Urzędu Miejskiego w R. z wnioskiem o wywłaszczenie pozostałej części jego nieruchomości z uwagi na jej nieprzydatność do racjonalnego użytkowania w sposób dotychczasowy; b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 78 § 1 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. przez ich niezastosowanie i nieprzeprowadzenie dowodu z zeznań świadków – skarżącej oraz żony pierwotnego właściciela, zgłoszonego w piśmie c) pełnomocnika skarżącej z 24 października 2022 r., a który to wniosek dowodowy złożony został na okoliczności istotne z punktu prawidłowego rozpoznania niniejszej sprawy, w szczególności niesporządzenia wniosku z 8 października 1979 r. przez pierwotnego właściciela, co w skutkowało błędnym przyjęciem przez organ administracyjny, że pierwotny właściciel osobiście zwrócił się do Urzędu Miejskiego w R. z wnioskiem o wywłaszczenie pozostałej części jego nieruchomości, z uwagi na jej nieprzydatność do racjonalnego użytkowania w sposób dotychczasowy; d) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 80 w zw. z art. 7 k.p.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie rozważenia całego zgromadzonego materiału dowodowego oraz dokonanie jego dowolnej, a nie swobodnej oceny, co w następstwie doprowadziło do ustaleń niezgodnych ze stanem faktycznym sprawy; e) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. przez zaniechanie zgromadzenia i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie, co skutkowało przyjęciem przez organ administracji niekorzystnych dla skarżącego domniemań faktycznych i błędne ustalenie, że przedmiotowa nieruchomość, została wykorzystana w całości na cele wywłaszczenia, podczas gdy, organ był zobowiązany do kompleksowego wyjaśnienia sprawy przez zgromadzenie całego materiału dowodowego, a w szczególności zgromadzenia dokumentów wskazujących na zrealizowanie celu wywłaszczenia, gdyż z okoliczności faktycznych sprawy jednoznacznie wynika, że działki nr [...] i [...] nie zostały w ogóle zagospodarowane na cele wywłaszczenia; f) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 80 w zw. z art. 7 k.p.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie rozważenia całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz dokonanie jego dowolnej, a nie swobodnej oceny, co w następstwie doprowadziło do ustaleń niezgodnych ze stanem faktycznym sprawy; g) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 oraz art. 8 k.p.a. przez dokonanie niezgodnych z rzeczywistym stanem faktycznym sprawy ustaleń i wydanie orzeczenia naruszającego podstawowe prawa konstytucyjne skarżącego, co narusza zasadę zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej, h) utrzymując w mocy decyzję stojącą w oczywistej sprzeczności z interesem społecznym oraz słusznym interesem obywateli. W odpowiedzi na skargę kasacyjną P. [...] wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym i jej oddalenie. Pismem z 9 grudnia 2025 r. pełnomocnik strony skarżącej przedstawiła postanowienie z 31 marca 2025 r. o umorzeniu dochodzenia w przedmiocie sfałszowania wniosku pierwotnego właściciela o wywłaszczenie całej nieruchomości oraz ekspertyzę z zakresu badania pisma ręcznego z 24 listopada 2025 r., wnosząc o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. z tych dokumentów celem wyjaśnienia wątpliwości co do autentyczności wniosku pierwotnego właściciela o wywłaszczenie całej nieruchomości, tj. istnienia podstawy wznowieniowej, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 1 i 5 k.p.a., której istnienie sądy administracyjne badają z urzędu. Pismem z 29 grudnia 2025 r. Wojewoda [...] poinformował, że skarżąca wnioskiem z 26 czerwca 2025 r. zwróciła się o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją o odmowie zwrotu nieruchomości. Wskazał, że postanowieniem z 20 października 2025 r. odmówił wznowienia tego postępowania z powodu uchybienia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Akta sprawy wraz z zażaleniem zostały przesłane do Ministra Finansów i Gospodarki. Zaznaczył przy tym, że nie powziął wątpliwości co do prawdziwości kwestionowanych dokumentów, wskazując jednocześnie, że pierwotny właściciel dokonał sprzedaży całej nieruchomości i czynności tej nie kwestionował przez całe swoje życie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Spór w rozpoznawanej sprawie koncentruje się wokół dwóch kwestii: prawidłowości wywłaszczenia całej nieruchomości na podstawie wniosku z 8 października 1979 r., którego prawdziwość skarżąca kwestionuje, wskazując na nieautentyczność podpisu pierwotnego właściciela i sformułowanie wniosku w sposób odbiegający od sposobu wysławiania się pierwotnego właściciela nieruchomości, oraz odmowy zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości, na której nie zrealizowano celu wywłaszczenia. Z uwagi na powyższe należy wyjaśnić, że z akt administracyjnych sprawy wynika, że pierwotnym zamiarem nabycia nieruchomości od jej pierwotnego właściciela, objęta była jedynie część tej nieruchomości przewidziana na cele budowy jednostki mieszkaniowej. Zgodnie ze znajdującą się w aktach kopią wniosku z 8 października 1979 r. pierwotny właściciel wystąpił o nabycie całej należącej do niego nieruchomości, wskazując, że część nieruchomości, która pozostałaby po zajęciu fragmentu przeznaczonego na budownictwo mieszkaniowe, będzie dla niego nieprzydatna z powodu wielkości i trudności dojazdu do tej części. Nabycie spornej nieruchomości od pierwotnego właściciela nastąpiło na podstawie umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego w dniu [...] grudnia 1980 r. Wnioskiem z 10 sierpnia 2018 r. pierwotny właściciel spornej nieruchomości wystąpił o zwrot części nieruchomości zawierającej się w granicach działek o nr [...], [...] oraz [...], na których nie zrealizowano celu wywłaszczenia. Orzekające w sprawie organy odmówiły dokonania zwrotu wspomnianej części nieruchomości, wskazując, że stanowiła ona część nieruchomości wywłaszczaną na wyraźny wniosek właściciela z uwagi na utratę znaczenia i możliwości prawidłowego wykorzystania nieruchomości po wywłaszczeniu pozostałej części nieruchomości, tj. była tzw. częścią dowłaszczoną. Wyjaśniły, że jako taka część ta nie ma przypisanego celu wywłaszczenia, którego niezrealizowanie uzasadniałoby dokonanie jej zwrotu pierwotnemu właścicielowi lub jego następcom prawnym. W zakresie prawidłowości dokonanej sprzedaży działki organy wskazały, że w związku z niekwestionowaniem przez pierwotnego właściciela tego faktu za jego życia brak było podstaw do badania czy wniosek z 8 października 1979 r. rzeczywiście pochodził od pierwotnego właściciela nieruchomości oraz wskazały, że próby podważenia autentyczności wniosku mają na celu podważenie decyzji o wywłaszczeniu w sytuacji, w której obowiązujące przepisy nie uprawniają organów administracji do badania zgodności z prawem aktu notarialnego, na którego podstawie nabyto sporną nieruchomość. Stanowisko organów zostało następnie uznane za prawidłowe w przywołanym na wstępie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Przechodząc do badania zarzutów kasacyjnych, należy wskazać, że zarzuty związane z ewentualnym faktem sfałszowania podpisu pierwotnego właściciela nieruchomości na wniosku z 8 października 1979 r. bądź też samego wniosku w istocie zmierzają do wykazania, że umowa sprzedaży całej nieruchomości zawarta w formie aktu notarialnego w dniu [...] grudnia 1980 r. jest wadliwa. W tym miejscu należy wyjaśnić, że zgodnie z niekwestionowanym stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w wyroku z 24 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2342/20, w trybie administracyjnym nie jest możliwe stwierdzenie nieważności umowy zawartej na podstawie art. 6 ust. 1 u.z.t.w.n. W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie stanowisko to należy uznać za prawidłowe. Przeciwne podejście powodowałoby bowiem, że możliwe byłoby obchodzenie w drodze postępowania administracyjnego przepisów dotyczących uchylania się od skutków wadliwych czynności prawnych podjętych na drodze cywilnej i stwierdzania nieważności aktów notarialnych, w tym w szczególności przepisów ograniczających czas, w którym można skutecznie domagać się uchylenia od skutków prawnych tych czynności. Z uwagi na brak możliwości kwestionowania prawidłowości aktu notarialnego, na którego podstawie doszło do zbycia nieruchomości, prowadzenie postępowania w kierunku potwierdzenia bądź zaprzeczenia autentyczności wniosku o dowłaszczenie byłoby niezgodne z zasadną szybkości i ekonomiki postępowania wynikającą z art. 12 k.p.a. Z uwagi na powyższe w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 5 ust. 2 i art. 6 u.z.t.w.n., zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 84 § 1 w zw. z art. 78 § 1 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 78 § 1 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. oraz zarzutów naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 80 w zw. z art. 7 k.p.a. w zakresie, w jakim odnoszą się one do kwestii autentyczności wniosku o dowłaszczenie części nieruchomości pozostałej po zajęciu gruntu na cele budownictwa mieszkaniowego. Na marginesie powyższego wskazać także należy, że wniosek o przesłuchanie skarżącej oraz żony pierwotnego właściciela nieruchomości na okoliczności dotyczące złożenia wniosku o dowłaszczenie został uwzględniony. W aktach administracyjnych sprawy znajdują się bowiem – co wskazał już Sąd pierwszej instancji – protokoły przesłuchań skarżącej i żony pierwotnego właściciela zawierające zeznania w zakresie wskazanej powyżej okoliczności. Odnosząc się z kolei do wnioski o przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentów postanowienia o umorzeniu dochodzenia oraz badania pisma ręcznego, wskazać należy, że w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek ten nie mógł zostać uwzględniony. Zauważyć bowiem, że teza dowodowa wynikająca ze złożonego wniosku zmierza do wykazania, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalając skargę, naruszył art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 i 5 k.p.a. W tym miejscu należy wyjaśnić, że skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem odwoławczym. Obowiązujące przepisy przewidują m.in. że składany jest on w terminie 30 dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem (art. 177 § 1 p.p.s.a.) oraz że skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie (art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zakres sformułowanych w powyższym terminie zarzutów wyznacza granice rozpoznania skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny, a strony po tym terminie mogą przytaczać jedynie nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych (art. 183 § 1 zd. 2 p.p.s.a.). Złożenie zatem po ustawowym terminie do wniesienia skargi kasacyjnej wniosku dowodowego na tezę dowodową nieznajdującą podstawy prawnej w postawionych zarzutach kasacyjnych, nie może zostać uwzględnione. Przeciwna teza prowadziłaby bowiem do umożliwienia złożenia stronie skarżącej kasacyjnie nowego zarzutu skargi kasacyjnej na skutek obejścia przepisu wprowadzającego termin do wniesienia środka zaskarżenia. Przechodząc do rozpoznania zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 229 u.g.n., wskazać należy, że jest to zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. zarzut formułowany w oparciu o art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Warunkiem zatem prawidłowej konstrukcji zarzutu naruszenia prawa materialnego jest wskazanie w jego podstawie prawnej przepisu, który został nieprawidłowo zastosowany przez sąd pierwszej instancji albo też podlegał błędnej wykładni tego sądu. Oznacza to, że podstawą prawną zarzutu naruszenia prawa materialnego nie może być przepis, którego sąd pierwszej instancji nie stosował, albo którego nie wykładni nie przeprowadzał (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 grudnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1807/07, z 14 maja 2007 r., sygn. akt I OSK 1247/06, czy z 28 marca 2007 r., sygn. akt I OSK 31/07). Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanego zarzutu, należy odnotować, że został on sformułowany jako naruszenie prawa materialnego przez niezastosowanie określonego przepisu, tj. w formie nieznanej art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Ponadto zauważyć należy, że skarga na decyzję Wojewody została oddalona na podstawie art. 151 p.p.s.a. w związku z brakiem podstaw do dokonania zwrotu dowłaszczonej części nieruchomości, a nie z uwagi na jej sprzedaż czy oddanie w wieczyste użytkowanie, o której to okoliczności mowa jest w art. 229 u.g.n. Oznacza to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie stosował ani art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ani art. 229 u.g.n., a zatem nie mógł naruszyć przepisów stanowiących podstawę prawną rozpoznawanego zarzutu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 stycznia 2026 r., sygn. akt I OSK 383/23). Z uwagi na powyższe zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 229 u.g.n. nie mógł przynieść skutku zakładanego przez autora skargi kasacyjnej. Odnosząc się z kolei do zarzutów związanych z nieprawidłową odmową zwrotu dowłaszczonej części pierwotnej nieruchomości, należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Jednocześnie należy odnotować, że stosownie do postanowień art. 137 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: (1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo (2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (ust. 1). Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (ust. 2). Biorąc pod uwagę treść powyższych przepisów, należy odnotować, że umową z [...] grudnia 1980 r. Skarb Państwa nabył od pierwotnego właściciela nieruchomość, na którą składała się część niezbędna do realizacji jednostki mieszkaniowej w Z. pod nazwą ["..."], jak i pozostała część nieruchomości, która z uwagi na jej powierzchnię i warunki dojazdowe straciła znaczenie dla pierwotnego właściciela nieruchomości. Dowłaszczenie takiej części nieruchomości w okresie obejmującym kwestionowane przez skarżącą zdarzenie dopuszczalne było na podstawie art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n., który stanowił, że wywłaszczenie powinno na żądanie właściciela objąć całą nieruchomość, jeżeli w wyniku wywłaszczenia części pozostała dla właściciela część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że dowłaszczenie pozostałej części nieruchomości na podstawie art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n. nie następowało na cel określony w stosunku do pozostałej części wywłaszczanej nieruchomości, a dowłaszczona część nieruchomości nie miała odrębnie określonego celu wywłaszczenia. To z kolei powoduje, że niemożliwy jest zwrot dowłaszczonej części nieruchomości zgodnie z przytoczonymi powyżej przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z niewykorzystaniem jej na cele, które legły u podstawy wywłaszczenia pozostałej części nieruchomości. Zwrot dowłaszczonej części możliwy jest natomiast w sytuacji, gdy pozostała część wywłaszczonej nieruchomości zwracana jest w związku z jej niewykorzystaniem na cele wywłaszczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 235/22) w związku z czym dowłaszczona część nieruchomości odzyskuje znaczenie gospodarcze dla pierwotnego właściciela lub jego następców prawnych. W rozpoznawanej sprawie okoliczności takie nie miały miejsca. Wprawdzie w ramach pierwotnej nieruchomości doszło do zwrotu w 2000 r. działki nr [...], ale działka ta nie przylegała do dowłaszczonej części pierwotnej nieruchomości. Zwrot zatem tej działki nie może skutkować zwrotem także dowłaszczonej części nieruchomości. W tak ustalonym stanie sprawy zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 137 ust. 1 w zw. z art. 216 ust. 1 u.g.n., zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 136 ust. 3 w zw. z art. 216 ust. 1 u.g.n., zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 136 ust. 1 u.g.n., zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 i 2 u.g.n., zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 80 w zw. z art. 7 k.p.a. oraz zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. należało uznać za niezasadne. W konsekwencji powyższego brak było także podstaw do uwzględnienia powiązanych z powyższymi zarzutami zarzutów naruszenia art. 21 w zw. z art. 64 Konstytucji RP oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 oraz art. 8 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie brak było bowiem podstaw do dokonania zwrotu dowłaszczonej części nieruchomości, a zatem odmowa dokonania zwrotu nie mogła naruszać zaufania do organów władzy ani naruszać konstytucyjnych zasad ochrony własności. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.