I OSK 1315/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędziowie: sędzia NSA Mariola Kowalska (sprawozdawca) sędzia del. WSA Anna Wesołowska Protokolant asystent sędziego Anna Ziółkowska po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 28 grudnia 2023 r. sygn. akt II SA/Lu 957/23 w sprawie ze skargi D. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 5 września 2023 r. nr SKO.II.41/1214/PS/2023 w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 28 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 957/23 oddalił skargę D.J. (dalej "skarżący") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z 5 września 2023 r., znak: SKO.II.41/1214/PS/2023 w przedmiocie zasiłku celowego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu. Zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zarzucił: 1. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik rozstrzygnięcia, a to: a) art. 3 § 1 i § 2 P.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. oraz 135 P.p.s.a. poprzez dokonanie przez Sąd I instancji nieprawidłowej oceny zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z 5 września 2023 r. znak: SKO.II.41/12 14/PS/2023 skutkującej błędnym oddaleniem skargi pomimo wydania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...] 25 lipca 2023 r. nr MOPR.WPŚ.ZŚPD.4130.0-55/2023 naruszeniem przepisów postępowania i przepisów prawa materialnego, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, a to: a. art. 7, 8, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez niedostrzeżenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie dokonanego przez organy administracji zarówno I jak i II instancji naruszenia zasady prawdy obiektywnej wyrażonej we wskazanych przepisach postępowania, polegającego na: - pominięciu okoliczności związanych z ciężką sytuacją osobistą majątkową skarżącego, które to okoliczności zostały przez ww. organy ustalone w toku postępowania, a to ubóstwa w jakim znajduje się skarżący, braku posiadania przez niego środków do życia, a tym samym braku możliwości zapewnienia sobie minimum egzystencjalnego, jak również istniejącej i realnej obawy o utratę przez skarżącego lokalu mieszkalnego, w którym obecnie zamieszkuje wobec braku możliwości regulowania należności z tytułu jego zajmowania; - nieuwzględnieniu przez ww. organy starań skarżącego o podjęcie przez niego stosownej pracy, zgodnej z jego wykształceniem oraz umiejętnościami, jak również dotychczasowym doświadczeniem przejawiających się w aktywnym i zaangażowanym uczestniczeniu przez skarżącego w programie indywidualnego planu działania wdrożonego na podstawie ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, którego realizacja niestety nie przyniosła oczekiwanego rezultatu, jednak nie była to okoliczność zależna od skarżącego, lecz spowodowana była brakiem ofert pracy dostosowanych do doświadczenia i wykształcenia skarżącego, a tym samym nieprawidłowym ustaleniu, że "skarżący nie chce podjąć żadnej pracy" oraz, że nie chce on współdziałać w rozwiązaniu swojej trudnej sytuacji życiowej, podczas gdy skoro skarżący w programach tego rodzaju uczestniczy to z pewnością przejawia on wolę uzyskania zatrudnienia; - poczynieniu ustalenia, iż skarżącemu były przedstawiane oferty pracy, które niezasadnie odrzucił wyłącznie na podstawie deklaracji organów i ich pracowników podczas gdy brak jest w materiale dowodowym sprawy dowodów potwierdzających to, czy w rzeczywistości jakiekolwiek oferty pracy zostały mu przedstawione, a jeżeli tak to jakie były to oferty pracy i czy w rzeczywistości właściwym było poczynienie ustalenia, że skarżący oferty te niezasadnie odrzucił, podczas gdy mogły one być ofertami podjęcia pracy na stanowiskach całkowicie nieodpowiadających doświadczeniu i umiejętnościom skarżącego, lub ofertami wiążącymi się z koniecznością wyjazdów/dojazdów, której to możliwości skarżący nie ma, bądź też ofertami pracy zawierającymi wymagania, których skarżący nie spełnia; b. art. 16 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niezastosowanie, polegające na niedopuszczalnej odmowie udzielenia skarżącemu pomocy społecznej przez jednostki samorządu terytorialnego, podczas gdy obowiązek jej udzielenia wynika stricte z powyższego przepisu, przy jednoczesnym spełnianiu przez skarżącego przesłanek koniecznych dla jego zastosowania, co jednakże zostało przez Sąd I instancji niezasadnie pominięte i doprowadziło do wydania orzeczenia nieodpowiadającemu prawu; c. art. 100 ust. 1 w zw. z art. 106 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez ich niezastosowanie polegające zaniechaniu kierowania się przez organy jednostek samorządu terytorialnego dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych, co doprowadziło do wydania decyzji administracyjnych nieodpowiadających prawu, podczas gdy zastosowanie powyższych przepisów winno doprowadzić organy do wydania decyzji uwzględniającej żądanie skarżącego, co nie zostało dostrzeżone przez Sąd I instancji, a w konsekwencji doprowadziło do wydania orzeczenia w formie nieodpowiadającej prawu; d. art. 119 ust. 1 pkt 2-3 w zw. z art. 4 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niezastosowanie przez organy jednostek samorządu terytorialnego, polegające na nieindywidualnym podejściu do osoby skarżącego, składaniu propozycji nieodpowiadających jego kwalifikacjom zawodowym i wykształceniu, zaniechaniu udzielania porad i wskazówek dotyczących rozwiązania problemów osobistych skarżącego, co doprowadziło do nie współpracowania pracowników socjalnych ze skarżącym, a także poprzez błędne i niezasadne uznanie, iż skarżący nie wykazuje woli współpracy z pracownikami socjalnymi, podczas gdy wola taka była wykazywana, co zostało przez Sąd I instancji niezasadnie pominięte i doprowadziło do wydania skarżonego orzeczenia; e. art. 33 ust. 4 pkt 3 u.p.z. w zw. z art. 18 ust. 2 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych otwartego do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167, dalej: "Pakt praw obywatelskich i politycznych") oraz art. 6 ust. Międzynarodowego Paktu Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych otwartego do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz.U. z 1977 r. Nr 38, poz. 169, dalej "Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych") w zw. z art. 23 ust. 1 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka poprzez niewłaściwe zastosowanie, tj. odmowę przyznania skarżącemu zasiłku celowego z programu rządowego "Posiłek w szkole i w domu" z uwagi na błędne uznanie, iż skarżący nie współdziałał z pracownikami pomocy społecznej w zakresie podjęcia przez niego zatrudnienia, podczas gdy: - skarżący wykazywał wolę i chęć współdziałania, a także pozostawał w stałym kontakcie z pracownikami socjalnymi, mimo iż proponowali mu pracę nieodpowiadającą jego kwalifikacjom zawodowym i wykształceniu, które to propozycje nosiły znamiona zmuszania skarżącego do określonych działań, mimo iż prawo międzynarodowe stanowi, iż nikt nie może podlegać przymusowi, który to zakaz odpowiednio obowiązuje na gruncie prawa polskiego, a skarżący ma prawo do swobodnego wyboru pracy, do odpowiednich zadowalających warunków pracy oraz do ochrony przed bezrobociem, co zostało przez Sąd I instancji niezasadnie pominięte; - odmowa przyjęcia proponowanych skarżącemu ofert pracy nie była spowodowana jego złą wolą, lecz stanowiła przejaw jego postawy obywatelskiej oraz przysługujących mu praw i wolności obywatelskich zagwarantowanych mu ustawą zasadniczą oraz normami prawa międzynarodowego, które to normy winny być przez organy administracji publicznej nie tylko przestrzegane, ale i również stosowane, czego w realiach niniejszej sprawy w ocenie skarżącego zaniechano; f. art. 11 § 2 w zw. z art. 7 pkt. 1 i 4 ustawy o pomocy społecznej w zw. z art. 65 ust. 1-2 i 5 oraz art. 67 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 1, art. 10 ust. 2, art. 15 ust. 1 oraz art. 34 ust. 2 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz. U. UE. C. z 2007 r. Nr 303, str. 1 z późn. zm., dalej: "KPP") poprzez jego niewłaściwe zastosowanie przez organy administracji zarówno I jak i II instancji przejawiające się w: - nieprawidłowym przyjęciu, iż zasadnym jest odmówienie skarżącemu prawa do zabezpieczenia społecznego, stanowiącego prawo zagwarantowane ustawą zasadniczą, wyłącznie na podstawie przyjęcia, że skarżący niezasadnie odmówił podjęcia zatrudnienia, podczas gdy ustawa stanowi, że przypadek ten daje wyłącznie możliwość odmowy udzielenia świadczenia z pomocy społecznej na postawie braku współdziałania osoby znajdującej się w złej sytuacji, a nie obliguje organ administracji do wydania decyzji odmownej w zakresie przyznania przedmiotowego świadczenia, wobec czego organ nie powinien kierować się wyłącznie tą okolicznością lecz powinien brać pod uwagę całokształt sytuacji osobistej i materialnej osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej, co w niniejszej sprawie nie zostało jednak poczynione; - niezasadnym kierowaniu się przez organ wyłącznie kwestią podjęcia bądź niepodjęcia zatrudnienia przy pominięciu okoliczności związanych z dopasowaniem oferowanego zatrudnienia do osoby, której jest ono oferowane, a tym samym uzależnianiu przez organ administracji publicznej przyznania pomocy społecznej od tego, czy osoba potrzebująca tejże pomocy przyjmie ofertę pracy, podczas gdy każdemu zapewnia się wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy; - założeniu przez organy administracji publicznej złej woli skarżącego oraz skutkującego tym błędnego przyjęcia, że skarżący nie współdziałał z nimi celem rozwiązania trudnej sytuacji życiowej, w której się znalazł, podczas gdy skarżący wielokrotnie nawiązywał kontakt z pracownikami socjalnymi, odpowiadając na ich zapytania lub samodzielnie tenże kontakt inicjując, podejmował współpracę w zakresie przeprowadzonych w jego miejscu zamieszkania wywiadów środowiskowych, uczestniczył w programach wspomagających znalezienie zatrudnienia, wobec czego nie powinien on zostać uznany za osobę, która zaniechała współdziałania z pracownikiem socjalnym, bowiem współpraca ta była z pewnością przez skarżącego realizowana; b) art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez zaniechanie dokonania przez Sąd I instancji szczegółowego rozpatrzenia w uzasadnieniu wyroku wszystkich zarzutów skarżącego i odniesienie się do nich w sposób ogólnikowy, bez szczegółowego wyjaśnienia dlaczego Sąd I instancji nie uznał podniesionych zarzutów za zasadne, jak również niewskazaniu na dowody, na jakich oparto się przy wydawaniu skarżonego orzeczenia, w szczególności przy ustalaniu braku możliwości zaspokojenia potrzeb skarżącego ze świadczeń pomocy społecznej skutkującego brakiem możliwości dokonania pełnej weryfikacji prawidłowości wydania zapadłego w sprawie wyroku; 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to: a) art. 39 ust. 2 w zw. z art. 39 ust. 1 w zw. z art. 7 pkt 1 i 4 ustawy o pomocy społecznej w zw. z art. 30, art. 1 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 25 ust. 21 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka poprzez jego niezastosowanie przejawiające się w nieprzyznaniu skarżącemu prawa do zasiłku celowego, mimo, iż zgodnie z ww. przepisem ustawy świadczeń z pomocy społecznej udziela się osobom znajdującym się w ubóstwie oraz osobom bezrobotnym, a taką osobą skarżący jest zgodnie z ustaleniami organów administracji I oraz II instancji, wobec czego narażony on jest na brak możliwości zaspokojenia jego podstawowych potrzeb bytowych, w związku z czym zasadnym było przyznanie mu ww. zasiłku celowego na pokrycie kosztów wyżywienia skarżącego, co z pewnością stanowi jego podstawową potrzebę egzystencjalną, której zaspokojenie jest zagrożone, skutkującego naruszeniem podstawowych praw skarżącego, jako obywatela Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności jego godności, a tym samym potraktowanie skarżącego niezgodnie z naczelnymi normami polskiego prawa, jak również wbrew normom zwyczajowym obowiązującym powszechnie zgodnie z treścią Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, która stanowi, że każda osoba ma prawo do poziomu życia odpowiadającego potrzebom zdrowia i dobrobytu jej samej i jej rodziny, włączają wyżywienie, ubiór, mieszkanie, opiekę medyczną i niezbędne świadczenia społeczne, jak również prawo do zabezpieczenia na wypadek bezrobocia, a także innych przyczyn utraty środków utrzymania w następstwie okoliczności niezależnych od jej woli. W oparciu o powyższe zarzuty, skarżący kasacyjnie wniósł o: 1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz na podstawie art. 188 P.p.s.a. rozpoznanie skargi i uchylenie w całości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z 5 września 2023 r. znak: SKO.II.41/1215/PS/2023, oraz na podstawie art. 135 P.p.s.a. uchylenie w całości poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...] z 25 lipca 2023 r. nr MOPR.WPŚ.ZŚPD.4132.0-17/2023 i przekazanie sprawy do ponownego rozstrzygnięcia organowi administracji I instancji; 2. zasądzenie kosztów nieodpłatnej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu jednocześnie oświadczając, że koszty te nie zostały uiszczone ani w całości, ani w części; 3. rozpoznanie sprawy na rozprawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumenty na poparcie podnoszonych w niej twierdzeń. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została złożona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy był związany granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach przewidzianych w art. 174 P.p.s.a. Wskazania w tym miejscu wymaga, że złożona skarga kasacyjna, pomimo że wyszczególnia podstawy kasacyjne wskazane zarówno a art. 174 pkt 1 jak i pkt 2 P.p.s.a, to w istocie w zarzutach naruszenia prawa procesowego podnosi także zarzuty naruszenia prawa materialnego. Z tych względów, Naczelny Sad Administracyjny rozpoznał podniesione zarzuty łącznie. Na wstępie zwrócić należy uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 5 maja 2026 r., sygn. akt I OSK 1096/24 oddalił skargę kasacyjną skarżącego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z 5 września 2023 r. nr SKO.II.41/1215/PS/2023 w przedmiocie zasiłku okresowego. Istotnym jest, że w wyroku tym, stan faktyczny sprawy jest niemalże tożsamy ze stanem faktycznym w niniejszej sprawie, różnica zaś polega jedynie na fakcie, że w tamtym postępowaniu skarżący ubiegał się o przyznaje zasiłku okresowego, zaś w niniejszym celowego. Natomiast materiał dowodowy, wywiad środowiskowy oraz okoliczności faktyczne w obu sprawach pozostają tożsame. Dlatego też skład orzekający w niniejszej sprawie przychylił się do poczynionych w tymże wyroku rozważań. Z okoliczności rozpoznawanej sprawy wynika, iż skarżący w dniu 3 lipca 2023 r. złożył wniosek o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku okresowego, zasiłku celowego, zasiłku celowego specjalnego, składki na ubezpieczenie zdrowotne, składki na ubezpieczenie społeczne, pomoc rzeczową, posiłek. Decyzją z 25 lipca 2023 r. Prezydent Miasta [...] odmówił skarżącemu przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego z programu "Posiłek w szkole i w domu" wskazując, że wyżej wymieniony nie spełnia ustawowych przesłanek do przyznania wsparcia z pomocy społecznej. Organ I instancji podkreślił w szczególności, że strona nie dokłada żadnych starań, aby we własnym zakresie, wykorzystując posiadane możliwości, dążyć do poprawy swojej sytuacji życiowej. Na skutek złożonego przez skarżącego odwołania, decyzją z 5 września 2023 r. Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji, wskazując, że strona nie współdziała z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swej trudnej sytuacji życiowej. Skarżący odmawia podjęcia zatrudnienia, negatywnie odnosi się do wszystkich propozycji przedstawianych mu przez pracownika socjalnego oraz organy pośrednictwa pracy, co stanowi jedną z przesłanek odmowy przyznania świadczenia wynikającą z art. 11 ust. 2 u.p.s. Ponadto organ podkreślił, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania zasiłku celowego określonego w art. 39 ust. 1 u.p.s. Kolegium wyjaśniło, że strona jest w wieku aktywności zawodowej, ma 46 lat, jest kawalerem, nie ma nikogo na utrzymaniu, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada wyższe wykształcenie, nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności i jest zdolny do pracy. Kolegium uznało, że wszystkie okoliczności sprawy wskazują, iż skarżący nie wykorzystuje własnych środków, możliwości i uprawnień do przezwyciężenia trudnej sytuacji, w której się znalazł. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w szczególności art. 2 ust. 1, art. 4, art. 11 ust. 2 oraz art. 39 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. zasiłek celowy może zostać przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Skarżący niewątpliwie znajduje się w sytuacji objętej dyspozycją tego przepisu – spełnia przesłankę podmiotową, a wobec braku jakichkolwiek dochodów nie przekracza również kryterium dochodowego. Należy zaznaczyć, że spełnienie warunków otrzymania zasiłku celowego nie obliguje organu do jego przyznania, jednakże odmowa udzielenia świadczenia wymaga uzasadnienia, w sytuacji, gdy organ ustali brak przesłanek pozytywnych lub wystąpienie przesłanki negatywnej wynikającej z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 4, art. 4 i art. 11 ust. 2 u.p.s. (zob. I.Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, LEX/el. 2023, uwagi do art. 39 wraz z powołanym orzecznictwem). Art. 11 ust. 2 u.p.s. określa skutki braku współdziałania z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Przepis ten wymienia jednak – niezależnie od samego braku współdziałania – szereg konkretnych zachowań, które mogą skutkować odmową udzielenia pomocy, jej ograniczeniem, wstrzymaniem lub zaprzestaniem. Zalicza się do nich w szczególności: odmowę zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadnioną odmowę podjęcia leczenia odwykowego przez osobę uzależnioną, a także różne formy bierności zawodowej – nieuzasadnioną odmowę podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadnioną odmowę podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowę lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja. Wszystkie te zachowania mogą być postrzegane jako kwalifikowane formy braku współdziałania z instytucją pomocową (zob. wyrok NSA z 24 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 95/15, źródło CBOSA). Wskazany przepis pozostaje korelatem zasady pomocniczości wyrażonej w art. 2 ust. 1 u.p.s. Zasada ta ujmuje pomoc społeczną jako instrument zarezerwowany dla tych sytuacji życiowych, z którymi osoba lub rodzina nie są w stanie poradzić sobie samodzielnie. Pomoc ta, bez względu na swoją formę, ma co do zasady charakter przejściowy i zakłada wykształcenie u beneficjenta zdolności pokonania życiowych trudności, usamodzielnienia się oraz integracji ze środowiskiem (art. 3 u.p.s.; zob. wyrok NSA z 27 maja 2020 r., I OSK 1580/19, źródło CBOSA). Dla realizacji tych celów ustawodawca w art. 4 u.p.s. nałożył na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w przezwyciężaniu własnej trudnej sytuacji życiowej, a konsekwencje uchybienia temu obowiązkowi określił właśnie w art. 11 ust. 2 u.p.s. Na tle przedstawionych regulacji oraz okoliczności faktycznych sprawy odmowa przyznania skarżącemu zasiłku celowego z programu "Posiłek w szkole i w domu" jawi się jako uzasadniona. Z materiału dowodowego, w szczególności z aktualizacji wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 11 lipca 2023 r., wyłania się następujący obraz sytuacji wnioskodawcy. Skarżący ma 46 lat, jest bezdzietnym kawalerem, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Pozostaje osobą długotrwale bezrobotną; nie pracuje zawodowo ani nie podejmuje prac dorywczych. Twierdzi, że nie jest w stanie znaleźć pracy odpowiadającej jego kwalifikacjom zawodowym, wykształceniu, a także zgodnej z jego światopoglądem i prawem Bożym. Nie dysponuje żadnym źródłem utrzymania. Mieszka w lokalu własnościowym odziedziczonym po rodzicach. Jego stałe wydatki miesięczne obejmują czynsz w wysokości 490 zł, gaz – 25 zł i energię elektryczną – 25 zł. Skarżący objęty jest wsparciem w formie żywności. Pracownik socjalny w wywiadzie środowiskowym pokreślił, że skarżący odmawia współpracy, neguje wszystkie proponowane mu formy pomocy w oparciu o argumentację zrozumiałą wyłącznie dla siebie, i świadomie nie podejmuje działań mogących poprawić jego sytuację życiową. Z akt administracyjnych wynika ponadto, że skarżący konsekwentnie odrzuca oferty zatrudnienia oraz szkoleń (na co sam wskazuje w odwołaniu od decyzji organu I instancji), uznając wykonywanie pracy, która nie odpowiada jego wyższemu wykształceniu magisterskiemu, za niegodne. W jego ocenie przyjęcie pracy poniżej posiadanych kwalifikacji byłoby sprzeczne z wyznawanym przez niego światopoglądem chrześcijańskim, wysokimi standardami moralnymi i etycznymi, a także obowiązującymi regulacjami prawnymi, które gwarantują wolność wyboru pracodawcy, miejsca i warunków pracy oraz zakazują pracy przymusowej. W aktach sprawy znajduje się również notatka służbowa pracownika socjalnego z 13 lipca 2023 r., z której wynika, że skarżący zrezygnował z przyznanego mu decyzją Prezydenta Miasta [...] z 12 lipca 2023 r. gorącego posiłku. Skarżący stwierdził bowiem, że "zbyt długo musi oczekiwać na wydanie posiłku oraz, że w miejscu wydawania są tylko osoby starsze". Z oświadczenia skarżącego z 13 lipca 2023 r. wynika ponadto, iż powodem rezygnacji była zbyt duża odległość wydawania posiłków od jego miejsca zamieszkania oraz "niekompletność" posiłku – możliwość wyboru jedynie zupy bądź drugiego dania. Z informacji pracownika socjalnego z 4 sierpnia 2023 r. wynika natomiast, że w mieście [...] istnieje bezpłatna komunikacja miejska, z której skarżący mógłby skorzystać. Z notatki tej wynika ponadto, że MOPR w [...] przyznał skarżącemu pomoc finansową w miesiącach styczeń – marzec 2023 r. w kwotach 388 zł zasiłek okresowy, 200 zł zasiłek celowy na zakup posiłku lub żywności, zaś w miesiącu kwietniu 2023 r. - 388 zł zasiłek okresowy, 250 zł zasiłek celowy na zakup posiłku lub żywności, zasiłek celowy z przeznaczeniem na częściowe pokrycie opłat mieszkaniowych – 200 zł, w miesiącu maju 2023 r. 88 zł zasiłek okresowy, 250 zł zasiłek celowy na zakup posiłku lub żywności. W notatce znajduje się również informacja, że skarżącemu wielokrotnie proponowano możliwość skorzystania z uczestnictwa w programie reintegracji społeczno-zawodowej w Centrum Integracji Społecznej, w ramach którego otrzymałby świadczenie integracyjne w wysokości 1790,30 zł, jednakże skarżący odmówił udziału w programie argumentując to regresem w stosunku do jego wykształcenia. W tak przedstawionych okolicznościach sprawy, podzielić należy stanowisko organów administracji, że strona nie spełniła przesłanek warunkujących przyznanie zasiłku celowego. Stanowisko to zostało następnie trafnie zaaprobowane przez Sąd I instancji. Sąd I instancji zasadnie odwołał się do art. 2 ust. 1 u.p.s., wskazując, że pomoc społeczna stanowi instytucję polityki państwa, której celem jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania takich trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osoby i rodziny w dążeniu do zaspokojenia niezbędnych potrzeb oraz zapewnienie warunków życia odpowiadających godności człowieka. Pomoc ta służy również zapobieganiu trudnym sytuacjom wskazanym w art. 2 ust. 1 u.p.s. poprzez działania zmierzające do usamodzielnienia się osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s.). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia winny zaś odpowiadać okolicznościom uzasadniającym jego udzielenie, a potrzeby beneficjentów uwzględnia się o tyle, o ile odpowiadają celom pomocy społecznej i mieszczą się w jej możliwościach (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.). Trafnie powołano się również na zasadę pomocniczości, którą wymienione w powyższym akapicie przepisy – przede wszystkim art. 2 ust. 1 u.p.s. – przenoszą na grunt ustawy o pomocy społecznej. W sferze praw socjalnych zasada ta wyraża się w obowiązku wspierania jednostek przez podmioty publiczne w zapewnieniu minimalnego poziomu egzystencji odpowiadającego ich godności, przy jednoczesnym zakazie wyręczania jednostki i zastępowania jej w indywidualnej aktywności. Pomocniczość nie sprowadza się bowiem do zastępowania danej osoby w sferze aktywności zawodowej. Państwo ma wspierać te jednostki i rodziny, które z przyczyn od nich niezależnych znalazły się w trudnej sytuacji życiowej. Słusznie zauważył Sąd I instancji, że choć z godności osoby ludzkiej wynika obowiązek państwa zapewnienia obywatelom egzystencji na podstawowym poziomie, to zasada pomocniczości wyklucza, by aktywność podmiotów publicznych ograniczała samodzielność i inicjatywę jednostki. Świadczenia z pomocy społecznej mają być kierowane wyłącznie do tych osób, które nie są w stanie samodzielnie zatroszczyć się o swoje podstawowe potrzeby i interesy, co nie dotyczy skarżącego, który prezentowaną przez siebie postawą odrzuca wszelkie formy aktywności zawodowej, które mogłyby mu przynieść poprawę sytuacji majątkowej i w sposób wystarczający zabezpieczyć jego potrzeby życiowe. Odnosząc się natomiast do regulacji zawartych w art. 65 ust. 1-2 i 5 oraz art. 67 ust. 1 Konstytucji RP wskazać należy, że ustawa zasadnicza przyznaje wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz miejsca pracy a także przyznaje prawo do zabezpieczenia społecznego w wąskim zakresie, wiążąc je wyłącznie z niezdolnością do pracy z przyczyn wskazanych w tym przepisie. Przepisy konstytucyjne nie stanowią tym samym podstawy do formułowania żądań dotyczących przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Ukształtowanie systemu wsparcia socjalnego powierzono ustawodawcy zwykłemu, a jego wyrazem są regulacje ustawy o pomocy społecznej. Z treści podniesionych przepisów Konstytucji RP nie sposób wyinterpretować prawa do jakiegokolwiek konkretnego świadczenia – i to nie tylko w obszarze zabezpieczenia społecznego (zob. W. Jakimowicz, Publiczne prawa podmiotowe, Kraków 2002, s. 257-258, wyrok NSA z 10 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1771/10, LEX nr 1070795). Niezasadne są również zarzuty naruszenia art. 1, art. 10 ust. 2, art. 15 ust. 1 oraz art. 34 ust. 3 Karty Praw Podstawowych UE. Przepisy te odnoszą się bowiem do godności człowieka, prawa do odmowy działania sprzecznego z własnym sumieniem, prawa do podejmowania pracy oraz wykonywania swobodnie wybranego lub zaakceptowanego zawodu, a także prawa do świadczeń z zabezpieczenia społecznego i przywilejów socjalnych zgodnie z prawem Unii oraz ustawodawstwami i praktykami krajowymi. Przepisy te, zgodnie z art. 52 ust. 5 Karty, wyrażają zasadę, a nie prawo podmiotowe i nie kreują po stronie jednostki bezpośrednio dochodzonego roszczenia o świadczenie pomocy społecznej w określonej wysokości lub formie. Postanowienia Karty praw podstawowych Unii Europejskiej wiążą ponadto państwo członkowskie, zgodnie z art. 51 ust. 1, wyłącznie w zakresie, w jakim stosują one prawo Unii, co w realiach niniejszej sprawy, dotyczącej krajowych świadczeń z pomocy społecznej, nie ma miejsca. Powołanie się na te przepisy nie może zatem stanowić skutecznej podstawy zarzutu naruszenia prawa procesowego (zob. wyrok TSUE z 15 stycznia 2014 r., sygn. akt C-176/12, ZOTSiS 2014/1/I-2). Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 18 ust. 2 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych należy podkreślić, że powołany przepis chroni wolność posiadania i przyjmowania przekonań religijnych lub światopoglądowych, zakazując stosowania wobec jednostki przymusu, który stanowiłby zamach na tę wolność. Odmowa przyznania zasiłku celowego, wynikająca z niespełnienia ustawowych przesłanek pomocy społecznej, w tym z braku współdziałania w rozumieniu art. 11 ust. 2 u.p.s., w żaden sposób nie ingeruje we wskazaną sferę wolności sumienia i wyznania skarżącego. Skarżący zachowuje pełną swobodę kultywowania własnego światopoglądu; brak finansowania przez państwo jego utrzymania w sytuacji, w której konsekwentnie odmawia on podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, nie może być utożsamiany z "przymusem" w rozumieniu powołanego przepisu. Wolność wyznania i przekonań nie stanowi podstawy do żądania pozytywnych świadczeń ze strony państwa, dostosowanych w swej treści i warunkach do indywidualnych przekonań beneficjenta. W konsekwencji powyższych rozważań nie zasługiwały na uwzględnienie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa materialnego sformułowane w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej. Za niezasadne w tym kontekście należy uznać również zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Organy obu instancji w sposób wyczerpujący zebrały materiał dowodowy niezbędny do oceny sytuacji skarżącego - w szczególności w drodze aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonej w dniu 11 lipca 2023 r. - ustalając jego sytuację osobistą, rodzinną, dochodową, majątkową i mieszkaniową, status na rynku pracy oraz stosunek do oferowanych form pomocy i aktywizacji zawodowej. Ocena tak zgromadzonego materiału, dokonana przez organy i zaaprobowana przez Sąd I instancji, pozostaje w zgodzie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a wyprowadzone z niej wnioski - w szczególności co do braku gotowości skarżącego do współdziałania w rozumieniu art. 4 i art. 11 ust. 2 u.p.s. - znajdują pełne oparcie w zgromadzonych dowodach, w tym w oświadczeniach samego wnioskodawcy. Zarzut naruszenia art. 80 k.p.a. nie może przy tym sprowadzać się do polemiki z prawidłowo dokonaną oceną dowodów. Skarżący nie kwestionuje bowiem faktu odrzucania ofert zatrudnienia, lecz przedstawia własną interpretację tych okoliczności, która nie może modyfikować prawnej oceny braku przesłanek do przyznania zasiłku celowego. W konsekwencji zarzuty naruszenia przepisów postępowania okazały się chybione. Nie zasługuje na uwzględnienie również zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa naruszenie tego przepisu może stanowić skuteczną podstawę skargi kasacyjnej jedynie wówczas, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera któregokolwiek z elementów wskazanych w tym przepisie, względnie gdy jego wady są na tyle istotne, że uniemożliwiają kontrolę instancyjną rozstrzygnięcia (zob. wyrok NSA z 21 stycznia 2025 r, sygn. akt III OSK 5161/21, źródło CBOSA). Sytuacja taka w niniejszej sprawie nie wystąpiła - uzasadnienie Sądu I instancji zawiera zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, opis zarzutów skargi, wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, umożliwiając pełną kontrolę toku rozumowania Sądu. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. nie może przy tym służyć kwestionowaniu prawidłowości przyjętego stanu faktycznego ani oceny prawnej dokonanej przez Sąd I instancji, do czego w istocie sprowadza się argumentacja skarżącego. Biorąc pod uwagę powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną, albowiem zaskarżony wyrok odpowiada prawu. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.), jest przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu uregulowanym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a.